همزمان با اینکه جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، لرزههایی را در اقتصاد جهانی ایجاد کرده است، فقیرترین اعضای جنوب جهانی بیشترین آسیب را از این پیامدها متحمل میشوند.
در آسیا، آفریقا و خاورمیانه، اقتصادهای در حال توسعه بار سنگین افزایش هزینههای انرژی را به دلیل بسته شدن تنگه هرمز و حملات به تأسیسات نفت و گاز در سراسر خلیج فارس به دوش میکشند.
از پاکستان تا بنگلادش و سریلانکا، و سپس اردن، مصر و اتیوپی، سیاستگذاران با چالش دوگانه وابستگی شدید به انرژی وارداتی و توان مالی محدود برای جذب شوک افزایش قیمتها مواجه هستند.
وضعیت در کشورهای آسیبپذیر
در پاکستان که حدود ۸۰ درصد انرژی خود را از خلیج فارس وارد میکند و سالهاست بین بحرانهای اقتصادی دست و پا میزند، مقامات برای اجرای تدابیر صرفهجویی در مصرف سوخت تلاش کردهاند.
با توجه به اتمام ذخایر بنزین و دیزل این کشور در عرض چند هفته، مقامات مدارس را تعطیل کردهاند، هفته کاری چهار روزه را برای ادارات دولتی معرفی کردهاند، به نیمی از کارمندان بخش دولتی دستور دادهاند از خانه کار کنند و کمکهزینههای سوخت برای مأموریتهای رسمی را کاهش دادهاند.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، هفته گذشته اعلام کرد که با افزایش پیشنهادی قیمت بنزین و دیزل پیش از جشن عید فطر مخالفت کرده و گفته است که دولت «بار» هزینههای فزاینده را «تحمل خواهد کرد».
اعلام شریف پس از آن صورت گرفت که دولت در اوایل ماه جاری افزایش ۵۵ روپیهای (۰.۲۰ دلار) در قیمت هر لیتر بنزین یا دیزل را تصویب کرده بود.
اس. اکبر زیدی، مدیر اجرایی مؤسسه مدیریت بازرگانی در کراچی، اظهار داشت: در حالی که یارانههای دولتی به کاهش فشار بر مردم کمک کرده است، این نگرانی وجود دارد که اگر جنگ ادامه یابد، قیمت فرآوردههای نفتی افزایش یافته و فعالیتهای اقتصادی را متوقف کند.
زیدی گفت: «شوک کلی بسیار شدید است، اگرچه به طور کامل به مصرفکنندگان و صنعت منتقل نشده است.»
وی افزود: «انتظار دارم طی چند هفته آینده، با عبور عوامل اختلال و قیمت، اوضاع بسیار بدتر شود.»
در بنگلادش که حدود ۹۵ درصد نفت خود را وارد میکند و انتظار میرود ذخایر سوخت آن در عرض چند روز به پایان برسد، پمپ بنزینها در برخی مناطق با وجود معرفی سهمیهبندی سوخت، خشک شدهاند.
سریلانکا که حدود ۶۰ درصد از نیازهای انرژی خود را وارد میکند و همچنان از فروپاشی اقتصادی که از سال ۲۰۱۹ آغاز شد، رنج میبرد، هر چهارشنبه را تعطیل رسمی اعلام کرده و یک کارت سوخت اجباری برای صاحبان وسایل نقلیه معرفی کرده است تا بنزین و دیزل را حفظ کند؛ ذخایر این سوختها نیز پیشبینی میشود طی چند هفته به پایان برسد.
در مصر، یکی از بزرگترین واردکنندگان انرژی و از بدهکارترین اقتصادهای خاورمیانه، دولت دستور داده است که مراکز خرید، مغازهها و کافهها در روزهای هفته تا ساعت ۹ شب و در آخر هفتهها تا ساعت ۱۰ شب تعطیل شوند و روشنایی عمومی را کاهش داده است.
مقامات مصری در مواجهه با فشار فزاینده بر بودجه عمومی به دلیل یارانههای سنگین دولت بر قیمت سوخت، در ۱۰ مارس افزایش قیمت ۱۵ تا ۲۲ درصدی را برای بنزین، دیزل و گاز پخت و پز اعلام کردند.
عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، ضمن اذعان به بار سنگین بر دوش مردم، گفت که این اقدام برای جلوگیری از «پیامدهای سختتر و خطرناکتر» ضروری است.
یه کیم لنگ، استاد اقتصاد در مؤسسه جفری چیا در جنوب شرق آسیا در دانشگاه سانوی کوالالامپور، مالزی، گفت: «برای اکثریت اقتصادهای در حال توسعه، به ویژه آنهایی که از قبل با بدهی و وابستگی بالا به واردات دست و پنجه نرم میکنند، ترکیبی قدرتمند از تورم، فشارهای ارزی و تنگناهای مالی در پیش است.»
یه افزود: «سختترین ضربه را واردکنندگان خالص انرژی و مواد غذایی متحمل میشوند، به ویژه آنهایی که دارای بنیانهای کلان اقتصادی شکننده و آسیبپذیریهای از پیش موجود هستند که مشخصه کشورهای با درآمد سرانه پایین و نرخ فقر بالا است.»
بر اساس تحلیل اخیر مرکز توسعه جهانی مستقر در واشنگتن، که عواملی از جمله وابستگی به واردات سوخت، سطوح بدهی عمومی و نسبت ذخایر ارزی به واردات را بررسی کرده است، پاکستان، بنگلادش، سریلانکا، اردن، سنگال، مصر، آنگولا، اتیوپی و زامبیا از جمله کشورهایی هستند که بیشترین خطر را تهدید میکند.
کاهش ارزش پول ملی
تضعیف ارز بسیاری از کشورهای در حال توسعه در برابر دلار آمریکا – نتیجه خرید دلار توسط سرمایهگذاران در بحبوحه افزایش عدم قطعیتهای ژئوپلیتیکی – وضعیت را با افزایش بیشتر هزینهها تشدید کرده است.
عزیزول امیلودین، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در مؤسسه تحقیقات اقتصادی مالزی در کوالالامپور، گفت: «کشورهایی مانند اندونزی و فیلیپین حتی قبل از شروع درگیری، شاهد کاهش ارزش پول ملی خود به نزدیکترین سطح تاریخی بودهاند که واردات، از جمله نفت، را بسیار گرانتر کرده است.»
همانطور که پیامدهای جنگ چالشهای خاصی را برای دولتها در کشورهای در حال توسعه ایجاد میکند، تأثیر آن بر شهروندان نیز نامتناسب است.
در اقتصادهای کمتر توسعهیافته، شهروندان بخش بسیار بیشتری از حقوق خود را صرف سوخت و غذا میکنند که آنها را بیشتر در معرض افزایش هزینههای زندگی قرار میدهد.
در عین حال، دولتها در کشورهای در حال توسعه ظرفیت کمتری برای ارائه شبکه ایمنی برای کسانی که در معرض خطر سقوط از چرخه زندگی هستند، دارند.
یه، استاد مؤسسه جفری چیا، گفت: «در اقتصادهای آسیبپذیر، دولتها اغلب تلاش میکنند با یارانه دادن به سوخت و غذا، جمعیت خود را از افزایش قیمتها محافظت کنند.»
وی افزود: «اما با کاهش ذخایر مالی و کاهش درآمدها، این امر ناپایدار میشود. ریاضت اقتصادی ناشی از آن، همراه با تورم شدید، میتواند ناآرامیهای اجتماعی گسترده و یک بحران مالی تمامعیار را به دنبال داشته باشد.»
با گذشت تنها یک ماه از آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی و عدم وجود جدول زمانی مشخص برای پایان آن، بسیاری از تحلیلگران انتظار دارند اوضاع قبل از بهبود، بدتر شود.
خالد ولید، پژوهشگر در مؤسسه سیاست توسعه پایدار در اسلامآباد، گفت که افزایش هزینههای حمل و نقل به زودی در صندوقهای سوپرمارکتها احساس خواهد شد.
ولید گفت: «دیزل ستون فقرات اقتصاد حمل و نقل و کشاورزی پاکستان است.»
وی افزود: «هزینههای حمل و نقل کامیونی شروع به افزایش کرده است و این امر در هفتههای آینده بر همه چیز از آرد گرفته تا کود تأثیر خواهد گذاشت.»
ولید گفت: هنگامی که برداشت گندم پاکستان در آوریل آغاز شود، قیمت مواد غذایی میتواند بسیار فراتر از سطوح فعلی خود افزایش یابد.
او گفت: «کمباینها، خرمنکوبها، تراکتورها برای حمل و نقل از مزرعه به بازار، و کامیونهایی که غلات را از مزارع به کارخانههای آرد و انبارهای ذخیرهسازی منتقل میکنند، همگی با دیزل پرسرعت کار میکنند.»
ولید اضافه کرد: «برای کشوری که آرد گندم بزرگترین قلم در سبد غذایی دو دهک پایین درآمدی است، این یک نگرانی حاشیهای نیست.»
وی هشدار داد: «اگر قیمت دیزل در طول آوریل و می بالا بماند، پاکستان گندم خود را با گرانترین هزینه ورودی در سالهای اخیر برداشت خواهد کرد و این هزینه مستقیماً به تورم مواد غذایی در زمانی منتقل میشود که خانوارها تقریباً هیچ ظرفیتی برای جذب شوکهای قیمتی بیشتر ندارند.»
#جنگ_آمریکا_اسرائیل #جنوب_جهانی #بحران_اقتصادی #افزایش_قیمت_سوخت #تورم #پاکستان #مصر #سریلانکا #بنگلادش #کاهش_ارزش_پول