افزایش بیسابقه قیمت نفت و تهدید ترامپ برای «تصرف» تنگه هرمز: آیا آمریکا میتواند آبهای ایران را اشغال کند؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی گستاخانه و خلاف قوانین بینالمللی، از «تصرف» تنگه هرمز برای «باز نگه داشتن» آن سخن گفته است. این تنگه حیاتی، خلیج فارس را به دریای عمان متصل میکند و تنها مسیر دسترسی تولیدکنندگان نفت منطقه به آبهای آزاد است.
در یازدهمین روز از تجاوزات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، حملات به خاک جمهوری اسلامی و همچنین به مواضع رژیم صهیونیستی و منافع آمریکا در منطقه از جمله در بحرین، کویت، امارات متحده عربی و عربستان سعودی ادامه دارد. این جنگ افروزی، قیمت نفت را به شدت افزایش داده است.
جمهوری اسلامی ایران، علاوه بر هدف قرار دادن تأسیسات نظامی و زیرساختهای آمریکا در کشورهای منطقه در تلافی کارزار تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی، تهدید کرده است که کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را نیز مورد حمله قرار خواهد داد. این اقدام، مسیر حیاتی تأمین حدود یک پنجم نفت جهان را در معرض خطر جدی قرار داده است.
چرا قیمت نفت سر به فلک کشیده است؟
یکی از دلایل اصلی، بسته شدن تنگه هرمز است.
ابراهیم جباری، مشاور ارشد فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در تاریخ ۲ مارس اعلام کرد: «تنگه بسته است. اگر کسی بخواهد عبور کند، قهرمانان سپاه پاسداران و نیروی دریایی ارتش، آن کشتیها را به آتش خواهند کشید. ما همچنین خطوط لوله نفت را هدف قرار خواهیم داد و اجازه نخواهیم داد حتی یک قطره نفت از منطقه خارج شود. قیمت نفت در روزهای آینده به ۲۰۰ دلار خواهد رسید.» جباری این مطلب را در کانال تلگرامی سپاه پاسداران منتشر کرد.
در نتیجه، قیمت نفت تا روز یکشنبه بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت و قیمت نفت خام برنت در یک مقطع به ۱۱۹ دلار در هر بشکه رسید. اگرچه از آن زمان قیمت نفت خام کاهش یافته، اما همچنان بالاتر از قیمت قبل از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه است. روز سهشنبه، قیمت حدود ۹۳ دلار در هر بشکه بود.
در پی حملات به تأسیسات عملیاتی قطر انرژی در رأس لفان و مسیعید قطر، این شرکت دولتی انرژی قطر و بزرگترین تولیدکننده LNG جهان، هفته گذشته تولید LNG را متوقف کرد که فشار بیشتری بر قیمت سوخت وارد آورد. (مقامات ایرانی هرگونه حمله به قطر انرژی را تکذیب کردهاند.)
عربستان سعودی نیز پس از وقوع آتشسوزی در پالایشگاه رأس تنوره، بزرگترین پالایشگاه نفتی داخلی خود که توسط آرامکو اداره میشود، عملیات خود را متوقف کرد. مقامات سعودی ادعا کردند که این آتشسوزی ناشی از بقایای رهگیری دو پهپاد ایرانی بوده است. (مقامات ایرانی این ادعا را نیز رد کردهاند.)
اعضای صنعت هشدار دادهاند که نوسانات در بازارهای انرژی ناشی از جنگ علیه ایران، با گذشت زمان بدتر خواهد شد.
امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: «پیامدهای فاجعهباری برای بازارهای جهانی نفت در پی خواهد داشت و هر چه این اختلال بیشتر ادامه یابد، پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی شدیدتر خواهد بود.»
ترامپ درباره تنگه هرمز چه گفته است؟
ترامپ در مصاحبهای با شبکه خبری سیبیاس در روز دوشنبه، با لحنی تهدیدآمیز اظهار داشت که «در حال فکر کردن» به «تصرف» تنگه هرمز برای اطمینان از باز ماندن آن است. ترامپ همچنین تهدید کرد که اگر ایران جریان نفت در تنگه هرمز را مختل کند، حملات به این کشور را افزایش خواهد داد.
ترامپ در یک کنفرانس خبری در فلوریدا در روز دوشنبه گفت: «اگر ایران کاری کند که جریان نفت در تنگه هرمز متوقف شود، بیست برابر شدیدتر از آنچه تاکنون مورد حمله قرار گرفتهاند، توسط ایالات متحده آمریکا مورد حمله قرار خواهند گرفت.» او با اتهامزنی بیاساس افزود: «من اجازه نخواهم داد یک رژیم تروریستی جهان را به گروگان بگیرد و تلاش کند عرضه نفت جهان را متوقف کند. و اگر ایران کاری برای انجام این کار انجام دهد، در سطحی بسیار بسیار سختتر مورد حمله قرار خواهد گرفت.»
ترامپ همچنین گفت که انتظار دارد جنگ در مدت زمان کوتاهی به پایان برسد.
پیش از این در روز دوشنبه، ترامپ به جمهوریخواهان در باشگاه گلف خود در دورال، فلوریدا گفت: «ما یک گشت و گذار کوچک انجام دادیم زیرا احساس کردیم باید این کار را برای خلاص شدن از شر برخی افراد انجام دهیم. ما از بسیاری جهات قبلاً پیروز شدهایم، اما به اندازه کافی پیروز نشدهایم.»
پیشتر، ترامپ گفته بود که جنگ، که در ۲۸ فوریه آغاز شد، ممکن است «چهار تا پنج هفته» طول بکشد و ارتش آمریکا «توانایی ادامه دادن بسیار طولانیتر از آن» را دارد.
آیا آمریکا میتواند تنگه هرمز را اشغال کند؟
ترامپ در مصاحبه خود با سیبیاس توضیح نداد که برنامههای آمریکا برای «تصرف» تنگه چه خواهد بود. با این حال، از نظر فنی، آمریکا نمیتواند تنگه را «اشغال» کند.
الکساندر فریمن، شریک در تیم کشتیرانی شرکت حقوقی بریتانیایی هیل دیکینسون، گفت: «ایالات متحده هیچ صلاحیتی بر تنگه هرمز ندارد، که طبق UNCLOS [کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها] آبهای بینالمللی نیستند. بدون رضایت ایران و عمان – که آبهای سرزمینی حاکمیتی آنها تنگه را پوشش میدهد – «تصرف» تنگه توسط آمریکا به احتمال زیاد به منزله تجاوز به صلاحیت ایران و عمان خواهد بود – حتی اگر هدف آن حفاظت از عبور ایمن کشتیها باشد.»
با این حال، در صورت عدم آتشبس و بازگشایی تنگه، این امکان وجود دارد که کشتیها توسط نیروی دریایی آمریکا یا نیروهای بینالمللی از طریق تنگه اسکورت شوند.
ترامپ در مصاحبهای در هفته گذشته گفت که نیروی دریایی آمریکا در صورت لزوم، «در اسرع وقت» کشتیها را در این آبراه اسکورت خواهد کرد. در فلوریدا، روز دوشنبه، ترامپ این موضوع را تکرار کرد و گفت: «ما شاید برای محافظت در کنار آنها حرکت کنیم.»
امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، روز دوشنبه در قبرس گفت که فرانسه و متحدانش نیز در حال آمادهسازی یک مأموریت «کاملاً دفاعی» برای اسکورت کشتیها از طریق تنگه هرمز هستند، پس از پایان «شدیدترین مرحله» جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران.
ماکرون جزئیات بیشتری ارائه نکرد، اما گفت که این «مأموریت صرفاً اسکورت» باید توسط کشورهای اروپایی و غیراروپایی آماده شود.
پاسخ ایران چه بوده و استراتژی آن چیست؟
رهبران ایران هیچ نشانهای از عقبنشینی در مورد جنگ یا بسته شدن تنگه هرمز نشان ندادهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشور، روز سهشنبه گفت که ایران تا زمانی که لازم باشد به مبارزه ادامه خواهد داد.
کمال خرازی، مشاور سیاست خارجی دفتر رهبر معظم انقلاب، در مصاحبهای با سیانان، دیپلماسی را رد کرد و گفت که جنگ ادامه خواهد یافت.
خرازی گفت: «من دیگر جایی برای دیپلماسی نمیبینم. زیرا دونالد ترامپ دیگران را فریب داده و به وعدههای خود عمل نکرده است، و ما این را در دو نوبت مذاکره تجربه کردیم – که در حالی که ما مشغول مذاکره بودیم، آنها به ما حمله کردند.»
او پیشنهاد کرد که کشورهای حاشیه خلیج فارس و سایر کشورها باید برای پایان دادن به جنگ در ایران، فشار اقتصادی بر آمریکا و رژیم صهیونیستی وارد کنند تا دیپلماسی دوباره به میز مذاکره بازگردد.
راب گایست پینفولد، مدرس امنیت بینالملل در کینگز کالج لندن، به الجزیره گفت که ایران رویکردی «کاملاً متفاوت در جنگ» نسبت به گذشته در پیش گرفته است، در حالی که در گذشته به نظر میرسید به تشدید آهسته و پیوسته تمایل داشت. پینفولد ادعای ایران مبنی بر حمله تنها به منافع آمریکا در خلیج فارس را زیر سوال برد و به طور مغرضانه افزود که اهداف ایران عمدتاً زیرساختهای بزرگ و غیرنظامی هستند. او گفت: «آنچه آنها اکنون انجام میدهند، تلاش برای ایجاد هرج و مرج تا حد امکان برای بیثبات کردن منطقه و بازارهای جهانی، آسیب رساندن به اقتصاد، آسیب رساندن به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس است تا آمریکا در مقطعی تصمیم بگیرد که این درگیری دیگر ارزشش را ندارد و برای آتشبس فشار بیاورد.»
چه اتفاقی ممکن است رخ دهد؟
اسکات لوکاس، استاد سیاست آمریکا و بینالملل در کالج دانشگاهی دوبلین، به الجزیره گفت که اگر وضعیت داخلی برای ترامپ بدتر شود، ممکن است فرصتی برای کشورهای حاشیه خلیج فارس فراهم شود تا خواستار عقبنشینی شوند.
لوکاس افزود که این امر «به ویژه» در صورت افزایش مجدد قیمت نفت در روزهای آینده صادق خواهد بود.
با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای آمریکا در نوامبر، فشار داخلی بر دولت ترامپ برای توقف جنگ علیه ایران میتواند افزایش یابد.
#تنگه_هرمز #افزایش_قیمت_نفت #ترامپ #ایران #سپاه_پاسداران #امنیت_منطقه #خلیج_فارس #آمریکا #جنگ_نفت #سیاست_خارجی