جنگافروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران: شکاف عمیق در اقتصادهای منطقه خلیج فارس
دهههاست که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، تریلیونها دلار برای تبدیل اقتصادهای وابسته به نفت خود به قطبهای جهانی متنوع سرمایهگذاری کردهاند.
امروز، این برنامهها با تهدیدی جدی روبرو هستند.
منطقه خلیج فارس، در میانه جنگافروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و پاسخهای نامتقارن و مشروع تهران، بهای سنگینی را به دلیل موقعیت جغرافیایی خود میپردازد.
سالم الجاهوری، روزنامهنگار و پژوهشگر، به الجزیره عربی گفت که شورای همکاری خلیج فارس خود را «بین چکش و سندان» مییابد.
این فشار ژئوپلیتیکی، امواج شوک سیاسی عمیقی را ایجاد کرده است.
شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر قطر، مدعی شد که عملیاتهای ایران «خیانت» بوده است. وی خاطرنشان کرد که حملات به کشورهای خلیج فارس ظرف یک ساعت پس از آغاز جنگ آغاز شد، با وجود تلاشهای دیپلماتیک فعال آنها برای جلوگیری از درگیری.
در نهایت، این عملیاتها پایتختهای خلیج فارس را با پیامدهای اقتصادی جنگی روبرو کرده که نه آغازگر آن بودهاند و نه تأییدش کردهاند؛ جنگی که آمریکا و رژیم صهیونیستی در ۲۸ فوریه، راهحل دیپلماتیک آن را به طور کامل از بین بردند.
هزینه بستهشدن یک گلوگاه حیاتی
شوک فوری، بسته شدن تقریباً کامل شریان حیاتی جهانی، یعنی تنگه هرمز است که معمولاً روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت (حدود ۲۰ درصد از تجارت نفت دریایی جهان) را جابجا میکند. حجم صادرات به کمتر از ۱۰ درصد سطوح پیش از درگیری کاهش یافته است.
این انسداد، تنگناهای شدیدی را ایجاد کرده است که عراق با ظرفیت ذخیرهسازی تنها شش روزه نفت خام، بیشترین آسیب را دیده است.
سامر القبیصی، خبرنگار الجزیره از بصره گزارش داد که ظرفیت محدود ذخیرهسازی عراق به حداکثر رسیده و تولید را از ۳.۳ میلیون بشکه در روز به ۱.۳ میلیون بشکه کاهش داده است. منابع وزارت نفت عراق اکنون به شدت به دنبال مسیرهای جایگزین، از جمله استفاده از بنادر عمان برای ذخیرهسازی استراتژیک هستند.
به گفته عبدالله بندر العتیبی، استادیار دانشگاه قطر، برای محافظت قانونی از قراردادهای انرژی جهانی انجامنشده خود، کشورهایی مانند قطر و کویت «فورس ماژور» (وضعیت اضطراری) اعلام کردهاند.
محمد الصبان، مشاور ارشد سابق وزیر نفت عربستان، میگوید برای کاهش این اختلالات، نیاز فوری به ذخیرهسازی شناور وجود دارد. وی خاطرنشان کرد که در حالی که عربستان سعودی میتواند به خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری (۷۴۶ مایلی) شرق به غرب خود برای دور زدن هرمز تکیه کند، اکثر کشورهای دیگر خلیج فارس فاقد چنین جایگزینهایی هستند. امین ناصر، مدیرعامل آرامکو عربستان، هشدار داد که ادامه این اختلالات «پیامدهای فاجعهباری» برای بازارهای جهانی نفت خواهد داشت.
زیرساختهای هدف قرار گرفته و زیانهای روزانه
در حالی که واشنگتن بر تضعیف تواناییهای نظامی ایران تمرکز دارد، ایران در حال مقابله با جنگی است که آمریکا و رژیم صهیونیستی با هدف قرار دادن اقتصاد جهانی و زیرساختهای خلیج فارس، آن را شعلهور کردهاند.
نخستوزیر قطر ادعا کرد که عملیاتهای ایران به کشورش در تأسیسات انرژی (۴۰ درصد)، سایتهای نظامی (۳۵ درصد) و زیرساختهای غیرنظامی مانند مخازن آب آشامیدنی (۲۵ درصد) توزیع شده است. نخستوزیر پرسید: «منافع آمریکا در آب آشامیدنی قطر چیست؟» العتیبی گفت که این امر به طور سیستماتیک روایت تهران مبنی بر تمایز قائل شدن بین اهداف نظامی و غیرنظامی را تضعیف میکند.
صالح المطیری، رئیس مرکز مطالعات سیاسی مدار، توضیح داد که گسترش اهداف به تأسیسات اقتصادی خلیج فارس، یک تاکتیک فشار حسابشده با هدف وادار کردن آمریکا و رژیم صهیونیستی به تسریع پایان جنگ است.
بخشهای هوانوردی و گردشگری نیز در حال از دست دادن سرمایه هستند. شورای همکاری خلیج فارس یک قطب اصلی ترانزیت جهانی است که معمولاً سالانه تا ۳۶۰ میلیون مسافر را بین دوحه، ابوظبی و دبی جابجا میکند. بستهشدن بیسابقه حریم هوایی منجر به لغو تقریباً ۴۰,۰۰۰ پرواز شده و ارتباط خلیج فارس با اقتصاد جهانی را قطع کرده و شهروندان را در خارج از کشور سرگردان ساخته است.
هزینه نامتقارن دفاع
در پی حملات، بار مالی دفاع فعال از حریم هوایی خلیج فارس، یک عدم تقارن حیرتانگیز را آشکار کرده است.
هزینه تخمینی ایران برای عملیاتهای خود بین ۱۹۴ تا ۳۹۱ میلیون دلار متغیر است. این عمدتاً شامل پهپادهای شاهد میشود که مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) هزینه هر واحد آن را بین ۲۰,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ دلار تخمین میزند.
در مقابل، کشورهای خلیج فارس در حال استقرار سامانههای رهگیر گرانقیمت مانند پاتریوت PAC-3 هستند. به گفته ائتلاف حمایت از دفاع موشکی، هزینه یک رهگیر PAC-3 MSE بین ۳ تا ۵ میلیون دلار است.
بار مالی ناشی از این امر بسیار زیاد است. برآوردهای دفاعی نشان میدهد که کل هزینههای دفاع هوایی امارات متحده عربی به ۱.۳۱ تا ۲.۶۱ میلیارد دلار رسیده است که تا ۱۳ برابر مبلغی است که ایران برای انجام عملیاتها هزینه کرده است.
کویت برای دفاع از پایگاه هوایی علی السالم حدود ۸۰۰ میلیون تا ۱.۵ میلیارد دلار هزینه کرده است، در حالی که عملیاتهای رهگیری قطر بین ۶۰۰ تا ۹۰۰ میلیون دلار هزینه داشته است.
بحرین و اردن نیز صدها میلیون دلار برای خنثی کردن تهدیدات ورودی هزینه کردهاند. هر رهگیر شلیک شده، منابعی را مصرف میکند که نمیتوان یک شبه جایگزین کرد و این امر نگرانیهایی را در مورد کاهش سریع ذخایر دفاعی ایجاد میکند.
پیامدهای جهانی: بحران غذایی قریبالوقوع
فلج اقتصادی به سرعت در حال تبدیل شدن به یک بحران کشاورزی جهانی است. منطقه خلیج فارس بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، به ارزش ۵۰ میلیارد دلار کود نیتروژن صادر کرده و حدود ۳۰ درصد از تجارت جهانی اوره از طریق تنگه هرمز انجام میشود.
پس از توقف فعالیت تأسیسات گازی قطر، بخش کودسازی قطر انرژی تولید اوره را متوقف کرد. به گفته حاتم غندیر، سردبیر اقتصادی الجزیره عربی، شوک عرضه ناشی از این امر، قیمت اوره مصر را در عرض چند روز ۳۷ درصد افزایش داد.
اقتصاددانان هشدار میدهند که این کمبود، هزینههای تولید محصولات اصلی را افزایش داده و خطر موج شدیدی از تورم غذایی را در کشورهای در حال توسعه که از قبل با بدهی دست و پنجه نرم میکنند، به همراه دارد.
بازسازی و ارزیابی مجدد آینده
با ادامه درگیری، دولتهای شورای همکاری خلیج فارس با بار نامشخص تعمیر زیرساختهای آسیبدیده روبرو هستند. با این حال، عمیقترین تأثیر جنگ ممکن است استراتژیک باشد.
این بحران، محدودیتهای توافق ضمنی تاریخی بین آمریکا و خلیج فارس را آشکار کرده است: سرمایه خلیج فارس و امنیت انرژی در ازای چتر دفاعی ایالات متحده.
با کاهش ذخایر رهگیرهای آمریکایی و آسیبهای مستقیم به اقتصادهای منطقه، تحلیلگران به نارضایتی فزاینده در پایتختهای خلیج فارس از تشدید یکجانبه تنشها توسط واشنگتن اشاره میکنند. در حالی که آنها پیامدهای روزانه پروازهای معلق و درآمدهای صادراتی متوقف شده را مدیریت میکنند، شورای همکاری خلیج فارس احتمالاً به طور جدی مشارکتهای امنیتی خود را در منطقهای که جغرافیای آن بزرگترین آسیبپذیریشان باقی مانده است، مورد ارزیابی مجدد قرار خواهد داد.
#خلیج_فارس #اقتصاد_منطقه #جنگ_آمریکا_اسرائیل #ایران #تنگه_هرمز #بحران_اقتصادی #امنیت_انرژی #شورای_همکاری_خلیج_فارس #سیاست_خاورمیانه #پیامدهای_جنگ