فراتر از انرژی: چگونه بحران در ایران می‌تواند بحران غذایی جهانی را رقم بزند

در پی بحران جاری در ایران، افزایش سرسام‌آور قیمت نفت از زمان مختل شدن کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، نگرانی‌های زیادی را برانگیخته است.

در تاریخ ۱۲ اسفند ماه (۲ مارس)، ابراهیم جباری، مشاور ارشد فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، اعلام کرد که تنگه هرمز – که ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند – «مسدود» شده است. این اقدام بهای نفت را به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رساند.

اما کارشناسان هشدار می‌دهند که بحرانی موازی در حال شکل‌گیری است – تهدیدی جدی برای امنیت غذایی جهانی، ناشی از کمبود قریب‌الوقوع کود شیمیایی که برای تولید مواد غذایی ضروری است.

چرا کمبود کود شیمیایی وجود دارد؟

تقریباً نیمی از اوره معامله شده در جهان – پرکاربردترین کود – و حجم زیادی از سایر کودها از کشورهای حاشیه خلیج فارس از طریق تنگه هرمز صادر می‌شود، که کشاورزی جهانی را به شدت در معرض هرگونه اختلال در آن منطقه قرار می‌دهد.

اختلالات اخیر در عرضه گاز و کشتیرانی، کارخانه‌های تولید کود را که از گاز طبیعی برای تولید کود استفاده می‌کنند، در خلیج فارس و فراتر از آن، مجبور به تعطیلی یا کاهش تولید کرده است.

پس از حمله به تاسیسات ال‌ان‌جی قطر، شرکت انرژی دولتی این کشور، قطر انرژی، تولید خود را در بزرگترین کارخانه اوره جهان پس از توقف تولید گاز، متوقف کرد.

از آنجایی که تولید ال‌ان‌جی از قطر کاهش یافته است، هند تولید سه کارخانه اوره خود را کاهش داده است. بنگلادش نیز چهار کارخانه از پنج کارخانه کود خود را تعطیل کرده است.

ایالات متحده در حال حاضر نزدیک به ۲۵ درصد کمبود عرضه کود برای این موقع از سال را تجربه می‌کند.

به گزارش آرگوس، یک آژانس تخصصی گزارش قیمت انرژی و کالا، با تشدید کمبودها، قیمت صادرات اوره از خاورمیانه حدود ۴۰ درصد افزایش یافته و از کمتر از ۵۰۰ دلار به کمی بیش از ۷۰۰ دلار در هر تن متریک تا جمعه گذشته رسیده است. این قیمت در حال حاضر تقریباً ۶۰ درصد بالاتر از همین زمان در سال گذشته است.

خلیج فارس چه میزان از کود جهان را تولید می‌کند؟

بر اساس گزارش یک شرکت خدمات کشتیرانی، گروه سیگنال، ۲۰ درصد از کود جهان از خلیج فارس سرچشمه می‌گیرد، در حالی که ۴۶ درصد از عرضه جهانی اوره از این منطقه تامین می‌شود.

شرکت کود شیمیایی قطر (QAFCO)، که بزرگترین تامین‌کننده اوره در جهان محسوب می‌شود، به تنهایی ۱۴ درصد از اوره جهان را تامین می‌کند.

تحلیل کپلر، یک شرکت داده و تحلیل، نشان می‌دهد که اگر بسته شدن تنگه هرمز ادامه یابد، ممکن است تا یک سوم تجارت جهانی کود مختل شود – تنها تعداد انگشت‌شماری از کشتی‌های با پرچم هند، پاکستان و چین در روزهای اخیر اجازه عبور ایمن را یافته‌اند.

به گزارش خبرگزاری رویترز در این هفته، به گفته سث گلدشتاین، تحلیلگر مورنینگ‌استار، قیمت کود نیتروژن می‌تواند تقریباً دو برابر سطح فعلی شود و قیمت فسفات نیز حدود ۵۰ درصد افزایش یابد.

کدام کشورها بیشترین وابندگی را به این کود دارند؟

تا سال ۲۰۲۴، کشورهای آسیایی بیشترین وابستگی را به صادرات کود خلیج فارس داشتند و ۳۵ درصد از صادرات اوره، ۵۳ درصد از صادرات گوگرد و ۶۴ درصد از صادرات آمونیاک خلیج فارس را دریافت می‌کردند.

این صادرات برای بازارهای کشاورزی کلیدی، به ویژه هند، برزیل و چین، حیاتی است و حجم قابل توجهی نیز به مراکش، ایالات متحده، استرالیا و اندونزی می‌رسد.

هند به ویژه برای کودها به خاورمیانه وابسته است و بیش از ۴۰ درصد از اوره و کودهای فسفاته خود را از این منطقه تامین می‌کند.

در همین حال، برزیل تقریباً به طور کامل برای تامین کود خود به واردات متکی است که تقریباً نیمی از آن از طریق تنگه هرمز عبور می‌کند.

چرا کمبود کود شیمیایی به شدت بر تولید مواد غذایی تأثیر می‌گذارد؟

زمان‌بندی این اختلال به ویژه نامناسب است زیرا در میانه فصل کاشت، یا فصل کشت بهاره، قرار می‌گیرد که عموماً از اواسط بهمن تا اوایل اردیبهشت در نیمکره شمالی ادامه دارد.

برای کشاورزی تجاری، کود برای تقریباً هر محصولی ضروری است اگر کشاورزان خواهان عملکرد قوی باشند. اما محصولات مختلف به انواع و مقادیر متفاوتی از کود نیاز دارند.

جهان پیش از این نیز از کمبود اوره رنج می‌برد، زمانی که اروپا پس از از دست دادن دسترسی به گاز ارزان روسیه، در پی آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین در سال ۲۰۲۲، مجبور به کاهش ذخایر خود شد.

علاوه بر این، پکن صادرات کود، از جمله اوره را محدود کرد تا ابتدا نیاز کشاورزان چینی را تامین کند.

این به معنای چه برای امنیت غذایی جهانی است؟

چندین کشور از بزرگترین واردکنندگان کودهای خلیج فارس – از جمله هند، برزیل و چین – نیز از بزرگترین تولیدکنندگان مواد غذایی در جهان هستند.

• هند یکی از بزرگترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی و غذایی مانند برنج، گندم، حبوبات و میوه در جهان است. در سال ۲۰۲۴، برنج هند تقریباً یک چهارم صادرات برنج جهان را تشکیل می‌داد.
• به گفته وزارت کشاورزی ایالات متحده، برزیل اکنون تقریباً ۶۰ درصد از صادرات جهانی دانه سویا را به خود اختصاص داده است. این کشور همچنین شکر و ذرت صادر می‌کند.
• چین یک تولیدکننده عمده چای است که برگ چای و همچنین سایر محصولات اصلی کشاورزی مانند سیر و قارچ را در سراسر جهان تامین می‌کند.

از این رو، کمبود طولانی‌مدت کود و افزایش قیمت آن می‌تواند منجر به چشم‌پوشی برخی کشاورزان از استفاده از کود شود. این امر عملکرد محصولات کشاورزی را کاهش خواهد داد.

این می‌تواند امنیت غذایی در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش عملکرد محصولات اصلی مانند برنج، گندم، ذرت و دانه سویا، عرضه جهانی را محدود خواهد کرد. به نوبه خود، این امر احتمالاً قیمت مواد غذایی را افزایش داده و به طور بالقوه کمبودهای محلی، به ویژه در کشورهای واردکننده، ایجاد خواهد کرد.

#بحران_غذا #امنیت_غذایی #تنگه_هرمز #ایران #کود_شیمیایی #کشاورزی_جهانی #بهای_نفت #اقتصاد_جهان #سپاه_پاسداران #بحران_جهانی