ناتو در سراشیبی افول: شکافهای عمیق در ائتلاف نظامی غرب
دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، از مدتها پیش از اولین دوره ریاستجمهوری خود، کینه و بیاعتنایی خود را نسبت به متحدان ناتو آشکار کرده بود. از خشم او بر سر هزینههای دفاعی نسبتاً پایین آنها گرفته تا تهدیدات اخیر برای تصرف گرینلند، قلمرو دانمارک که خود عضو ناتو است، این رهبر آمریکایی همواره ائتلاف را در لبه پرتگاه نگه داشته است.
جنگافروزی ترامپ علیه ایران و تعمیق شکافها
اما به گفته تحلیلگران، تصمیم متحدان ناتو برای عدم پیوستن به جنگافروزی ترامپ علیه ایران، شکافها را به سطوحی بیسابقه تعمیق کرده است. این هفته، ترامپ عدم حمایت آنها را «لکهای بر ائتلاف که هرگز از بین نخواهد رفت» توصیف کرد. فردریک مرتس، صدراعظم آلمان، ساعاتی بعد با صراحت بیشتری گفت: «این درگیری به یک آزمون استرس فراآتلانتیکی تبدیل شده است.»
این رفت و برگشتها، پرسش محوری را که بحران خاورمیانه آشکار کرده و کارشناسان میگویند ناتو دیگر نمیتواند آن را به تعویق بیندازد، برجسته میکند: آیا ائتلاف فراآتلانتیکی میتواند دوام بیاورد، به ویژه اگر آمریکا از آن خارج شود؟
ناتو در آستانه فروپاشی بیسابقه
جیم تاونزند، پژوهشگر ارشد مرکز امنیت آمریکای نوین و معاون سابق دستیار وزیر دفاع در امور اروپا و ناتو، اظهار داشت: «بازگشتی به وضعیت عادی در ناتو، نه در این دولت آمریکا و نه در دولت بعدی، وجود نخواهد داشت. ما بیش از هر زمان دیگری به فروپاشی نزدیک شدهایم.»
ترامپ نمیتواند آمریکا را به یکباره از ائتلاف خارج کند. برای انجام رسمی این کار، او به اکثریت دو سوم در سنای آمریکا یا مصوبه کنگره نیاز دارد – سناریوهایی که بعید است به این زودی محقق شوند، زیرا ناتو هنوز از حمایت گسترده بسیاری از قانونگذاران در هر دو حزب اصلی آمریکا برخوردار است.
تضعیف ناتو بدون خروج رسمی
اما ترامپ میتواند کارهای دیگری انجام دهد. آمریکا هیچ تعهدی برای کمک به متحدان در صورت حمله ندارد. ماده ۵ پیمان، تعهد دفاع جمعی اعضا را بیان میکند، اما به طور خودکار پاسخ نظامی را اجباری نمیکند – و در میان متحدان تردید وجود دارد که آیا واشنگتن هرگز به کمک خواهد آمد.
آمریکا همچنین میتواند حدود ۸۴,۰۰۰ نیروی آمریکایی مستقر در سراسر اروپا را از این قاره خارج کند. وال استریت ژورنال روز چهارشنبه گزارش داد که ترامپ در حال بررسی انتقال برخی پایگاههای آمریکایی از کشورهایی است که در طول جنگ ایران بیفایده تلقی شدهاند و انتقال آنها به کشورهای حامیتر. او میتواند پایگاههای نظامی آمریکا را تعطیل کرده و هماهنگی نظامی با متحدان را متوقف کند.
از آنجایی که تضمینهای امنیتی آمریکا به اروپا از زمان تأسیس ناتو، زیربنای آن بوده است، چنین عدم تعهدی آسیب کافی وارد خواهد کرد.
استفانو استفانینی، سفیر سابق ایتالیا در ناتو از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰ و مشاور ارشد سابق ریاستجمهوری ایتالیا، گفت: «او نیازی به ترک ناتو برای تضعیف آن ندارد؛ تنها با گفتن اینکه ممکن است این کار را انجام دهد، اعتبار آن را به عنوان یک ائتلاف مؤثر از بین برده است.»
وابستگی اروپا و توهم استقلال
با این حال، متحدان بیدفاع نیستند. حمله روسیه به اوکراین، وضعیت تضعیف شده صنایع دفاعی اروپا و وابستگی عمیق آنها به آمریکا را آشکار کرد. این امر، همراه با بحرانهای دیپلماتیک متعدد در مشارکت آمریکا و ناتو – از جمله تهدید ترامپ برای کنترل گرینلند – متحدان اروپایی را وادار کرده است تا بیشتر در قابلیتهای دفاعی سرمایهگذاری کنند. بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، هزینههای دفاعی کشورهای عضو بیش از ۶۲ درصد افزایش یافت.
با این حال، مناطقی که اروپا از وابستگی بیش از حد به آمریکا رنج میبرد، شامل توانایی حمله عمیق به قلمرو دشمن، اطلاعات، نظارت و شناسایی، قابلیتهای فضایی مانند اطلاعات ماهوارهای، لجستیک و دفاع یکپارچه هوایی و موشکی است که طبق گزارشی از سوی مؤسسه بینالمللی مطالعات امنیتی (IISS) منتشر شده است.
این چالشها قابل توجه باقی ماندهاند. پر کردن آنها به دهه آینده یا بیشتر و حدود ۱ تریلیون دلار برای جایگزینی عناصر کلیدی قابلیتهای نظامی متعارف آمریکا نیاز دارد. صنایع دفاعی اروپا برای افزایش سریع تولید در تلاش هستند و بسیاری از ارتشهای اروپایی نمیتوانند به اهداف استخدام و حفظ نیروهای خود دست یابند.
ناتو: ابزاری برای منافع استکباری آمریکا
برخی کارشناسان معتقدند که یک ناتوی اروپایی ممکن است. مینا آلاندر، تحلیلگر مرکز مطالعات اروپای شرقی استکهلم در مؤسسه روابط بینالملل سوئد، میگوید ناتو در طول سالها به ساختاری برای همکاری نظامی بین کشورهای اروپایی تبدیل شده است.
«بنابراین ناتو میتواند از جنگ ایران – و حتی خروج آمریکا – جان سالم به در ببرد، زیرا اعضای اروپایی انگیزه دارند آن را حفظ کنند، حتی اگر به شکلی رادیکال متفاوت باشد.»
برای برخی، مهلت سال ۲۰۲۹ است. این زمانی است که روسیه ممکن است نیروهای خود را به اندازه کافی بازسازی کرده باشد تا به قلمرو ناتو حمله کند، طبق برآوردهای ژنرال کارستن برویر، رئیس ستاد دفاع آلمان. «اما آنها میتوانند خیلی زودتر ما را آزمایش کنند.»
و در مورد آمریکا – آیا بدون ناتو وضعیت بهتری خواهد داشت؟
به گفته استفانینی، سفیر سابق، بحث در مورد ناتو اغلب «تحریف میشود» تا دلیل وجودی ائتلاف را صرفاً در جهت محافظت از اروپا در برابر روسیه، به عنوان لطفی از سوی آمریکا به این قاره، نشان دهد.
ناتو شبکهای از ائتلافها بود که در آغاز جنگ سرد علیه اتحاد جماهیر شوروی متولد شد. برای دههها، آمریکا برای جذب هرچه بیشتر کشورها به ائتلاف تلاش کرد و کسانی را که امتناع میکردند، دوستان دشمن تلقی میکرد.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ به آمریکا، ناتو برای اولین و تنها بار ماده ۵ را برای حمایت از واشنگتن فعال کرد و نیروهایی را برای جنگ در افغانستان فرستاد. هزاران نفر از پرسنل نظامی در آنجا کشته شدند، از جمله نزدیک به ۵۰۰ نفر از بریتانیا و دهها نفر از فرانسه، دانمارک، ایتالیا و سایر کشورها.
و در طول جنگ در ایران، پایگاههای اروپایی مکانهای مفیدی برای استقرار ارتش آمریکا بودند – حتی اگر بسیاری از کشورها علناً خود را از درگیری دور نگه داشتند.
استفانینی گفت: «ناتو به منافع آمریکا خدمت میکرد و ترامپ به راحتی این جنبهها را نادیده میگیرد. اروپا مسئولیت خود را با عدم سرمایهگذاری در دفاع و ایجاد وابستگی قوی دارد، اما فکر کردن به اینکه ناتو فقط به منافع استراتژیک اروپا خدمت میکند، به سادگی درست نیست.»
نتیجهگیری: این تحولات نشاندهنده افول قدرت آمریکا و فروپاشی تدریجی نظام سلطه غرب است. ائتلافی که زمانی نماد قدرت بلامنازع غرب بود، اکنون درگیر تناقضات درونی و اختلافات عمیق است و آیندهای مبهم در انتظار آن است.
#ناتو #افول_آمریکا #ترامپ #جنگ_ایران #بحران_فراآتلانتیک #اختلافات_غرب #سیاست_خارجی_آمریکا #امنیت_اروپا #نظام_سلطه #جبهه_مقاومت