پیروزی مقاومت در توافق آتشبس آمریکا و ایران: شروط جمهوری اسلامی و افقهای پیشرو
پس از چهل روز حملات بیامان و تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران که منطقه را تا آستانه یک جنگ تمامعیار پیش برده بود، سرانجام یک آتشبس دو هفتهای میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران برقرار شد. این آتشبس، که به همت میانجیگری پاکستان حاصل گشت، به تبادل شدید حملات هوایی، موشکی و تهدیداتی پایان داد که به حملات بیسابقه علیه کشورهای حاشیه خلیج فارس منجر شده، مسیرهای کشتیرانی جهانی را مختل کرده و نگرانیها از یک رویارویی طولانیمدت را افزایش داده بود.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، با اعلام توقف خصومتها در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هر دو طرف خرد و درک قابل توجهی از خود نشان داده و به طور سازنده در پیشبرد صلح و ثبات مشارکت داشتهاند.» جمهوری اسلامی ایران نیز تأیید کرده است که در طول این دوره دو هفتهای، اجازه از سرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز را خواهد داد؛ اقدامی که به اختلالات ناشی از جنگ تحمیلی و افزایش سرسامآور قیمتهای جهانی نفت و گاز پایان میدهد. رژیم صهیونیستی نیز مجبور به اعلام توقف حملات خود علیه دشمن دیرینهاش شد.
با این حال، پرسشهای بسیاری همچنان باقی است، زیرا واشنگتن و تهران در مورد آنچه که یک توافق جامع تلقی میکنند، همچنان فاصله زیادی دارند. این در حالی است که تنها چند ساعت پس از آغاز آتشبس، گزارشهایی از حملات علیه ایران، امارات متحده عربی و کویت منتشر شد که نشان از عدم پایبندی کامل طرف مقابل دارد.
رابرت گایست پینفولد، تحلیلگر سیاسی، اظهار داشت که توافق جدید آتشبس آمریکا و ایران از نظر دامنه و اجرا بسیار نامشخص است. وی افزود: «به طور کلی، مشکل توافق آتشبس این است که طبق معمول، همه ادعای پیروزی میکنند و همچنان نقضهای مداوم آتشبس وجود دارد.» پینفولد، مدرس امنیت بینالملل در کینگز کالج لندن، خاطرنشان کرد که جزئیات کلیدی هنوز روشن نشدهاند، از جمله اینکه آیا این توافق شامل لبنان نیز میشود یا خیر. وی افزود: «اسرائیل مدعی است که شامل نمیشود. پاکستان مدعی است که شامل میشود.»
مذاکرات که قرار است از روز جمعه در اسلامآباد آغاز شود، محک خواهد زد که آیا این آتشبس میتواند به یک توافق پایدارتر تبدیل شود یا خیر. پس، چه چیزی در مورد این آتشبس دو هفتهای میدانیم و چه اتفاقی در ادامه خواهد افتاد؟
آمریکا چه تعهداتی را پذیرفته است؟
بر اساس مفاد آتشبس، ایالات متحده موافقت کرده است که حملات نظامی خود را علیه ایران برای یک دوره اولیه دو هفتهای متوقف کند. ترامپ مدعی شد که تمام اهداف نظامی واشنگتن «برآورده شده» و ایران با «بازگشایی کامل، فوری و ایمن» تنگه هرمز موافقت کرده است. تنگه هرمز یک گذرگاه کلیدی برای یک پنجم نفت و گاز جهان است که تهران در تلافی جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی که در ۸ اسفند ماه آغاز شده بود، آن را بسته بود.
علاوه بر این، ترامپ اعلام کرد که آمریکا یک پیشنهاد ۱۰ مادهای از ایران دریافت کرده است که آن را «مبنایی قابل اجرا برای مذاکره» خواند. وی در پلتفرم اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: «تقریباً تمام نقاط اختلاف گذشته بین ایالات متحده و ایران مورد توافق قرار گرفته است، اما یک دوره دو هفتهای اجازه نهایی شدن و تکمیل توافق را خواهد داد.»
اگرچه طرح کامل ۱۰ مادهای علنی نشده است، اما جیمز بِیز، دبیر دیپلماتیک الجزیره، گزارش داده است که این طرح شامل موارد زیر است:
- تعهد بنیادین آمریکا به عدم تجاوز.
- عبور کنترلشده از تنگه هرمز با هماهنگی نیروهای مسلح ایران، به این معنی که ایران اهرم فشار خود را بر این آبراه حفظ میکند.
- پذیرش برنامه غنیسازی هستهای ایران.
- لغو تمامی تحریمها و قطعنامههای اولیه و ثانویه علیه ایران.
- پایان دادن به تمامی قطعنامههای علیه ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی.
- پایان دادن به تمامی قطعنامههای علیه ایران توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد.
- خروج نیروهای رزمی آمریکا از تمامی پایگاههای منطقه.
- جبران کامل خسارات وارده به ایران در طول جنگ – که از طریق پرداختها به ایران توسط کشتیهای عبوری از تنگه هرمز تأمین میشود.
- آزادسازی تمامی داراییها و اموال مسدود شده ایران در خارج از کشور.
- تصویب تمامی این موارد در یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل.
اما ترامپ در اظهاراتی به خبرگزاری فرانسه اصرار داشت که ذخایر هستهای ایران در هر توافق صلحی «مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.» ترامپ به خبرگزاری فرانسه گفت: «این به طور کامل مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت، وگرنه من توافق نمیکردم.» ایران تأکید دارد که به دنبال ساخت سلاح هستهای نیست، اما میگوید مایل است در ازای لغو تحریمها، محدودیتهایی را بر فعالیتهای هستهای خود مذاکره کند.
ترامپ همچنین به خبرگزاری فرانسه گفت که چین به آوردن ایران به میز مذاکره کمک کرده است، در حالی که ترکیه و مصر نیز در روزهای اخیر میانجیگری کردهاند. بعدها، ترامپ در مصاحبهای با اسکای نیوز، به نظر میرسید که طرح ۱۰ مادهای که مقامات ایرانی به طور رسمی فاش کردهاند، با آنچه در حال مذاکره است، متفاوت است. وی به اسکای نیوز گفت: «آنها نکات بسیار خوبی هستند – و بیشتر آنها به طور کامل مذاکره شدهاند. آنها خواستههای حداکثری نیستند که ایران ادعا میکند.» رئیسجمهور آمریکا افزود: «اگر [مذاکرات از اینجا به بعد] خوب نباشد، ما به راحتی به [جنگ] باز خواهیم گشت.»
پینفولد گفت که توافق آتشبس «بسیار شبیه» به آنچه او «طرح صلح غزه» توصیف کرد، است، جایی که یک «آتشبس» شش ماهه علیرغم نقضهای تقریباً روزانه توسط ارتش رژیم صهیونیستی وجود دارد. وی افزود: «به نظر میرسد همه طرفها اساساً بر سر عدم توافق به توافق رسیدهاند و بسیاری از اختلافات خود را به آینده موکول کردهاند. هیچ کس واقعاً مشخص نیست که چه کسی در حال حاضر با چه چیزی موافقت کرده است.»
از زمان اعلام آتشبس، نه رهبر آمریکا و نه دولت او هیچ اشارهای به نقاط کلیدی مطرح شده در طرح ۱۰ مادهای، از جمله لغو تحریمهای آمریکا، آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران، کنترل بر تنگه هرمز یا خروج نیروهای آمریکایی از منطقه نکردهاند. با این حال، ترامپ بعدها در روز چهارشنبه، به نظر میرسید که موضع خود را سختتر کرده و گفت «هیچ غنیسازی اورانیوم» وجود نخواهد داشت، اما واشنگتن با تهران در مورد تعرفهها و لغو تحریمها گفتگو خواهد کرد.
ژنرال دن کین، فرمانده ارشد نظامی آمریکا، گفت که نیروهایش آماده از سرگیری حملات در صورت دستور ترامپ هستند. در همین حال، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا نیز هشدار داد که «ما در پسزمینه آمادهایم تا اطمینان حاصل کنیم که ایران به مفاد توافق آتشبس پایبند است.» به ویژه، آمریکا هیچ اشارهای به قابلیتهای موشکی بالستیک ایران نکرده است، که ویژگی اصلی در تلافی ایران علیه نیروهای آمریکا و رژیم صهیونیستی بود. پیش از این، واشنگتن خواستار مهار یا انحلال جدی برنامه موشکی بالستیک ایران شده بود. ایران به وضوح اعلام کرده است که برنامه موشکی آن قابل بحث نیست.
ایران چه تعهداتی را پذیرفته است؟
جمهوری اسلامی ایران آتشبس را به شرط توقف حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی پذیرفته و موافقت کرده است که حملات تلافیجویانه خود را در طول این دوره دو هفتهای متوقف کند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر حملات علیه ایران متوقف شود، نیروهای مسلح قدرتمند ما عملیات دفاعی خود را متوقف خواهند کرد.»
بعدها در روز چهارشنبه، گروههای مسلح حامی ایران در عراق نیز توقف دو هفتهای حملات خود را به «پایگاههای دشمن» در منطقه اعلام کردند که نشان از انسجام محور مقاومت دارد. عراقچی ادعاهای ترامپ مبنی بر تأمین عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز برای ۱۴ روز را تأیید کرد و افزود که از سرگیری فعالیتها در طول تنگه با هماهنگی نیروهای مسلح ایران انجام خواهد شد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام منطقهای ناشناس گزارش داد که طرح آتشبس همچنین به ایران و عمان اجازه میدهد تا از کشتیهای عبوری از این آبراه عوارض دریافت کنند. به گفته این مقام، عوارض دریافتی توسط ایران برای بازسازی کشور استفاده خواهد شد که یک حق طبیعی و مشروع است.
آندریاس کریگ، دانشیار کینگز کالج لندن، گفت که ایران معتقد است در «وضعیت چانهزنی بسیار بهتری نسبت به قبل از جنگ» قرار دارد. کریگ به الجزیره گفت: «آنها آستانه درد بالایی دارند که آمریکا نمیتواند با آن برابری کند.» وی افزود: «بنابراین، احتمالاً ایران بیش از فوریه مایل به دادن امتیاز نخواهد بود. مسئله غنیسازی نقطهای بود که منجر به فروپاشی مذاکرات در فوریه شد. ایران میخواهد مطمئن شود که ترامپ در این مورد تسلیم میشود.»
رژیم صهیونیستی چه تعهداتی را پذیرفته است؟
در حالی که رژیم صهیونیستی آتشبس میانجیگری شده توسط پاکستان با ایران را تأیید کرد، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم، گفت که این آتشبس شامل درگیریهای آن با گروه مسلح لبنانی حزبالله یا تجاوز رژیم صهیونیستی به جنوب لبنان نخواهد شد. اظهارات نتانیاهو به نظر میرسید با ادعاهای شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، که گفته بود آتشبس شامل توقف حملات رژیم صهیونیستی به لبنان است، در تضاد باشد.
صبح روز چهارشنبه، ارتش رژیم صهیونیستی به حملات خود در لبنان ادامه داد و تهدید جدیدی برای تخلیه اجباری یک ساختمان در نزدیکی شهر جنوبی صور صادر کرد. کریگ از کینگز کالج هشدار داد: «بزرگترین تهدید برای هر آتشبس در منطقه، رژیم صهیونیستی باقی میماند.» وی افزود که رژیم صهیونیستی «توافقهای آتشبس مبهم» را ترجیح میدهد که به آن اجازه میدهد «زمانی که احساس میکند وضعیت به نفع ارتش صهیونیستی است» به جنگ بازگردد. «ایران باید اطمینان حاصل کند که رژیم صهیونیستی راه آسانی برای بازگشت به استراتژی “کوتاه کردن چمن” خود ندارد.»
لبنان در تاریخ ۱۲ اسفند ماه، پس از آنکه حزبالله، همپیمان تهران، حملاتی را علیه رژیم صهیونیستی آغاز کرد، وارد جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران شد. حزبالله اعلام کرد که این حملات در تلافی شهادت فرماندهان ارشد مقاومت در روز اول جنگ، در ۸ اسفند ماه، و همچنین نقضهای تقریباً روزانه آتشبسی بود که رژیم صهیونیستی در نوامبر ۲۰۲۴ در لبنان با آن موافقت کرده بود. مقامات لبنانی میگویند از زمان آغاز جنگ، دستکم ۱,۴۹۷ نفر کشته شدهاند که ۵۷ نفر از آنها کادر درمانی بودهاند.
چه اتفاقی در ادامه خواهد افتاد؟
گام بعدی فوری، آغاز مذاکرات در اسلامآباد است، جایی که مقامات آمریکا و ایران قرار است تحت میانجیگری پاکستان دیدار کنند. نخستوزیر پاکستان، شریف، گفت: «من صمیمانه از این حرکت خردمندانه استقبال میکنم و عمیقترین قدردانی خود را از رهبری هر دو کشور ابراز میدارم و هیئتهای آنها را برای مذاکرات بیشتر جهت دستیابی به توافقی قاطع برای حل و فصل تمامی اختلافات، در روز جمعه، ۱۰ آوریل ۲۰۲۶، به اسلامآباد دعوت میکنم.»
تریتا پارسی، کارشناس مسائل ایران، گفت که مذاکرات احتمالی در اسلامآباد ممکن است شکست بخورد، «اما زمین بازی تغییر کرده است.» وی افزود: «استفاده ناموفق ترامپ از زور، اعتبار تهدیدات نظامی آمریکا را از بین برده و پویایی جدیدی را در دیپلماسی آمریکا و ایران ایجاد کرده است.» او ادامه داد: «واشنگتن هنوز میتواند شمشیر خود را به صدا درآورد. اما پس از یک جنگ شکستخورده، چنین تهدیداتی توخالی به نظر میرسند. ایالات متحده دیگر در موقعیتی نیست که شرایط را دیکته کند؛ هر توافقی باید بر پایه سازش واقعی استوار باشد.»
#آتش_بس_ایران_آمریکا #پیروزی_مقاومت #جمهوری_اسلامی_ایران #تنگه_هرمز #مذاکرات_صلح #محور_مقاومت #تحریم_ها_باید_لغو_شود #سیاست_خارجی_ایران #امنیت_منطقه #دیپلماسی_مقتدرانه