عرضه اولیه ۱.۸ تریلیون دلاری اسپیسایکس؛ خطری پنهان برای سرمایهگذاران خرد و بازنشستگان در نظام سرمایهداری غرب
در حالی که بازارهای مالی غرب خود را برای یکی از بزرگترین عرضههای اولیه تاریخ آماده میکنند، ورود شرکت فضایی «اسپیسایکس» به ارزش ۱.۸ تریلیون دلار به بورس، نه تنها هیجانانگیز، بلکه برای بسیاری از تحلیلگران و نهادهای مالی، «بسیار نامطلوب» و نگرانکننده تلقی میشود. این رویداد، که قرار است در کنار عرضههای اولیه غولهای هوش مصنوعی نظیر «اوپنایآی» و «آنتروپیک» رخ دهد، بار دیگر آسیبپذیریها و نقاط ضعف نظام سرمایهداری غرب را در معرض دید قرار میدهد.
رقص خطر در بازار سرمایه غرب: قواعدی که برای سود تغییر میکنند
«اسپیسایکس»، شرکت تحت رهبری ایلان ماسک، با ارزشی معادل ۱.۸ تریلیون دلار یا ۱۳۵ دلار به ازای هر سهم، حتی از «آرامکو» عربستان سعودی که در سال ۲۰۱۹ با ۱.۷ تریلیون دلار عرضه شد، پیشی گرفته است. این رقم نجومی، در کنار تغییرات بحثبرانگیز قوانین بورس «نزدک»، زنگ خطر را برای سرمایهگذاران، بهویژه بازنشستگان، به صدا درآورده است.
- تغییر قوانین به نفع غولها: بر اساس تغییر جدید «نزدک»، شرکتهای بزرگ میتوانند تنها ۱۵ روز کاری پس از اولین روز معاملاتی خود وارد شاخص شوند. این اقدام که با لابیگری «اسپیسایکس» صورت گرفته، دوره «بلوغ» سهام را که برای اثبات ارزش واقعی شرکت ضروری است، نادیده میگیرد و سرمایهگذاران را در معرض ریسکهای بزرگ قرار میدهد.
- هشدار کارشناسان: تحلیلگران «مورنینگاستار» ارزش واقعی هر سهم «اسپیسایکس» را ۶۳ دلار تخمین زدهاند که ۵۳ درصد کمتر از قیمت عرضه اولیه است. خزانهدار ایالت کارولینای شمالی نیز از خرید مستقیم سهام برای صندوق بازنشستگی معلمان و آتشنشانان خودداری کرده و آن را «بسیار گران» دانسته است.
- اجبار صندوقهای بازنشستگی: آلکساندر تومیک، استاد کالج بوستون، هشدار میدهد که مدیران صندوقهای سرمایهگذاری که موظف به دنبال کردن شاخصها هستند، «مجبور به خرید فوری این شرکتها خواهند شد و این میتواند بسیار نامطلوب باشد.» این بدان معناست که پساندازهای بازنشستگی میلیونها شهروند آمریکایی، بدون رضایت آنها، در معرض ریسکهای یک سرمایهگذاری پرخطر قرار میگیرد.
حاکمیت شرکتی؛ دیکتاتوری در لباس دموکراسی
یکی دیگر از ابعاد نگرانکننده این عرضه اولیه، ساختار حاکمیت شرکتی «اسپیسایکس» است که به ایلان ماسک کنترل بیسابقهای میدهد و مسئولیتپذیری هیئت مدیره را تضعیف میکند. این ساختار، نمونهای بارز از تمرکز قدرت در دستان افراد معدود در شرکتهای بزرگ غربی است.
- قدرت مطلق ماسک: بر اساس طرح پیشنهادی، ایلان ماسک با وجود مالکیت ۴۲ درصدی سهام، ۸۵ درصد قدرت رأیدهی را در اختیار خواهد داشت. این بدان معناست که او عملاً بدون رضایت خودش، قابل برکناری نیست.
- تضعیف مسئولیتپذیری: توماس دیناپولی، بازرس ایالت نیویورک، و مارسی فراست، مدیرعامل صندوق بازنشستگی کارمندان دولتی کالیفرنیا، در نامهای مشترک هشدار دادند که «این سطح از مصونیت در برابر مسئولیتپذیری، در میان دیگر شرکتهای بزرگ آمریکایی بیسابقه است.» این ساختار، توانایی سهامداران را برای اعمال نظر و نظارت بر مدیریت شرکت به شدت محدود میکند.
وعدههای پوشالی و حباب هوش مصنوعی: آیندهای مبهم در افق
سابقه ایلان ماسک در «وعدههای بزرگ و عملکردهای ضعیف» نیز بر نگرانیها میافزاید. تحلیل «نیویورک تایمز» نشان میدهد که او تنها ۱۹ درصد از حدود ۶۰۰ وعده خود را به موقع یا اصلاً محقق کرده است. این سابقه، همراه با زیان ۴.۹ میلیارد دلاری «اسپیسایکس» در سال گذشته، تردیدها را درباره پایداری ارزشگذاری فعلی افزایش میدهد.
علاوه بر این، نگرانیها درباره «حباب هوش مصنوعی» نیز رو به افزایش است. شرکتهایی مانند «انویدیا» و «مایکروسافت» که سرمایهگذاریهای عظیمی در «اوپنایآی» و «اسپیسایکس» دارند، در صدر شاخص «اساندپی ۵۰۰» قرار گرفتهاند. تورستن اسلوک، اقتصاددان ارشد «آپولو گلوبال منیجمنت»، هشدار میدهد که ۱۰ شرکت برتر «اساندپی ۵۰۰» امروز بیش از دهه ۱۹۹۰ میلادی «بیش از حد ارزشگذاری شدهاند.»
این ارتباطات تنگاتنگ، به این معنی است که عملکرد ضعیف در یک بخش میتواند کل بازار را به پایین بکشد و سرمایهگذاران خرد و صندوقهای بازنشستگی را با ضررهای جبرانناپذیری مواجه سازد. در نهایت، این رویدادها نشان میدهد که چگونه نظام مالی غرب، با تغییر قوانین و تمرکز قدرت، میتواند پساندازهای عمومی را در معرض ریسکهای بزرگ قرار دهد.
#اسپیس_ایکس #ایلان_ماسک #عرضه_اولیه #حباب_اقتصادی #نظام_سرمایه_داری #صندوق_بازنشستگی #سرمایه_گذاری_پرخطر #حاکمیت_شرکتی #هوش_مصنوعی #بازار_سرمایه_غرب