ارمنستان در آستانه انتخابات، توافق «شراکت راهبردی» با آمریکا امضا کرد؛ ابهامات و پیامدها
ایروان، ارمنستان – در آستانه انتخابات ماه ژوئن در ارمنستان و در شرایطی که نیکول پاشینیان، نخستوزیر این کشور، با چالش جدی از سوی احزاب متمایل به روسیه روبرو است، ایروان توافقنامه «شراکت راهبردی» با ایالات متحده آمریکا به امضا رسانده است. این اقدام در حالی صورت میگیرد که بسیاری از تحلیلگران، آن را گامی در جهت دور شدن ارمنستان از متحد سنتی خود، روسیه، و نزدیک شدن به غرب ارزیابی میکنند.
منافع آمریکا در قلب توافق
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، و آرارات میرزویان، وزیر خارجه ارمنستان، علاوه بر این توافق، چارچوبی برای همکاری در زمینه مواد معدنی حیاتی و یک کریدور ترانزیتی را نیز در ایروان به امضا رساندند. روبیو در مراسم امضا در فرودگاه ایروان اظهار داشت: «این توافق بزرگترین گام برای تبدیل این مسیر تاریخی به واقعیت، پیشبرد صلح و افزایش رفاه در ارمنستان و منطقه است.»
اما نگاهی دقیقتر به جزئیات این توافق، منافع اقتصادی و راهبردی آمریکا را آشکار میسازد. کریدور ۴۳ کیلومتری موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» (TRIPP)، قرار است از جنوب ارمنستان عبور کرده و آذربایجان را به نخجوان و سپس ترکیه متصل کند. نکته قابل تأمل اینجاست که چارچوب وزارت خارجه آمریکا برای این کریدور، که بخشی از توافق صلح ارمنستان و آذربایجان در اوت گذشته است، ۷۴ درصد سهام «شرکت توسعه TRIPP» را به آمریکا اختصاص میدهد، با تعهدی صریح برای سود رساندن به شرکتهای آمریکایی. این بند به وضوح نشان میدهد که هدف اصلی واشنگتن، نه صرفاً صلح و رفاه منطقه، بلکه تضمین منافع اقتصادی و نفوذ خود در این منطقه حساس است.
چرخش به غرب و واکنش مسکو
پاشینیان در سالهای اخیر تلاش کرده است تا روابط نزدیکتری با آمریکا و اروپا برقرار کند، که این رویکرد خشم روسیه، متحد دیرینه ایروان، را برانگیخته است. مسکو هشدار داده است که در صورت ادامه تلاشهای ارمنستان برای ادغام بیشتر با کشورهای غربی، ممکن است قیمت گاز ارسالی به این کشور را افزایش دهد. ارمنستان از نظر تاریخی، شریک امنیتی و اقتصادی نزدیک روسیه بوده است، اما پس از درگیری سال ۲۰۲۳ در منطقه قرهباغ کوهستانی آذربایجان، ایروان به سمت غرب متمایل شده است.
روسیه، که خود درگیر جنگ اوکراین است، در زمان حمله نظامی آذربایجان به قرهباغ کوهستانی (که جمعیت زیادی از ارمنیها را در خود جای داده بود)، مداخله نظامی نکرد. این عدم مداخله، به نظر میرسد عاملی کلیدی در تغییر رویکرد ارمنستان و جستجوی متحدان جدید در غرب بوده است. سال گذشته نیز، آمریکا و ارمنستان برای اولین بار رزمایش نظامی مشترک برگزار کردند که این خود نشانهای از عمق این چرخش است.
آیا این شراکت به نفع ارمنستان است؟
میرزویان، وزیر خارجه ارمنستان، روز سهشنبه اظهار داشت: «من مایلم تأیید کنم که روابط راهبردی جامع بین دو ملت ما قویتر از همیشه است.» با این حال، اظهارات روبیو در مورد «ایجاد زیرساخت برای تعامل اقتصادی که به ارمنیها امکان کسب درآمد و یافتن رفاه میدهد و آمریکاییها نیز همین کار را انجام دهند و آن را با هم انجام دهند»، در کنار بند ۷۴ درصدی سهام برای شرکتهای آمریکایی، این سوال را مطرح میکند که آیا این «شراکت» واقعاً متوازن است یا صرفاً راهی برای افزایش نفوذ اقتصادی و سیاسی واشنگتن در قفقاز جنوبی؟
دولت ترامپ، روابط خود با ایروان را عمدتاً در قالب اقتصادی تعریف کرده و به دنبال امتیازاتی در زمینههایی مانند مواد معدنی حیاتی بوده است. این رویکرد، در کنار فشارهای روسیه، ارمنستان را در موقعیتی دشوار قرار داده است که باید بین حفظ روابط سنتی و جستجوی مسیرهای جدید، یکی را انتخاب کند. پیامدهای این انتخاب، به ویژه در آستانه انتخابات، برای آینده منطقه قفقاز جنوبی و توازن قدرت در آن، بسیار حائز اهمیت خواهد بود.
#ارمنستان #آمریکا #شراکت_راهبردی #قفقاز_جنوبی #روسیه #منافع_آمریکا #کریدور_ترانزیتی #انتخابات_ارمنستان #مواد_معدنی_حیاتی #نفوذ_غرب