اقتصاد لبنان در سایه تجاوزات رژیم صهیونیستی و بحران سوخت جهانی به چالش کشیده شده است
بیروت، لبنان – ماریو حبیب، آرایشگر لبنانی، مدت کوتاهی پس از افتتاح آرایشگاه خود در سال ۲۰۰۶، شاهد شعلهور شدن جنگی میان رژیم صهیونیستی و مقاومت اسلامی حزبالله بود. اکنون پس از گذشت بیست سال، او بار دیگر درگیر تبعات جنگی دیگر است.
آرایشگاه ماریو به یکی از نمادهای محله «فرن الشباك» بیروت تبدیل شده است. ماریو ۵۱ ساله با موهای کوتاه مشکی و خالکوبیهایش، در حین کوتاه کردن موی مشتریان خود که در طول روز به طور پیوسته به مغازهاش مراجعه میکنند، شوخیهایی نیز چاشنی کارش میکند.
اما ماریو متوجه شده که دیگر مانند گذشته سرش شلوغ نیست. تجاوزات رژیم صهیونیستی علیه لبنان و سیاستهای جنگطلبانه آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه، اقتصاد لبنان را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. قیمتها در نتیجه مشکلات عرضه – به ویژه در زمینه نفت از منطقه خلیج فارس که به دلیل تنشهای منطقهای و تحریمهای ظالمانه با اختلال مواجه شده – رو به افزایش است. در لبنان، که پیش از این نیز از بحران اقتصادی رنج میبرد، فرصتهای شغلی کاهش یافته و مردم شغل خود را از دست میدهند.
وی میگوید: «هزینه کارکرد ژنراتور برق کمرم را شکسته است. همه چیز گرانتر شده، قیمت بنزین دو برابر شده، سوپرمارکتها گرانتر شدهاند، حتی محصولاتی که برای کارم استفاده میکنم نیز گرانتر شدهاند.»
دولت لبنان سال گذشته نسبت به وضعیت اقتصادی کشور خوشبین بود و بانک جهانی رشد تولید ناخالص داخلی ۳.۵ درصدی را برای سال ۲۰۲۵ پیشبینی کرده بود.
اما با بازگشت کشور به ورطه جنگ و تأثیرات جهانی ناشی از تنشهای منطقهای، این رشد اقتصادی به کلی از بین رفته است.
در ماه مارس، نرخ تورم در لبنان به بالاترین میزان خود در ۱۸ ماه گذشته رسید. بانک «اودی» لبنان اکنون پیشبینی میکند که در صورت ادامه جنگ، رشد تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۶ به صفر درصد خواهد رسید.
اما با وجود این ضربهها، ماریو میگوید که از افزایش قیمتهای خود خودداری میکند.
او میگوید: «من همیشه ترجیح میدهم کسی که به اینجا میآید، احساس راحتی کند. خیلی چیزها گرانتر شدهاند، اما من ترجیح میدهم در این مورد محافظهکار باشم. احساس میکنم اگر کسی پیش من میآید، میخواهد خوشحال و آرام باشد.»
تأثیرات فزاینده و بحرانهای پیدرپی
در تاریخ ۲ مارس، رژیم صهیونیستی تجاوزات خود را علیه لبنان تشدید کرد. پس از ماهها نقض آتشبس توسط رژیم صهیونیستی و تداوم حملات این رژیم، مقاومت اسلامی حزبالله به حملات صهیونیستها پاسخ قاطع داد.
این دومین باری بود که رژیم صهیونیستی در کمتر از دو سال حملات خود را به لبنان گسترش میداد. اما این حملات در بحبوحه بحرانهای متعدد دیگری برای لبنان رخ داد که به گفته اقتصاددانان، تأثیرات فزایندهای بر اقتصاد و جامعه لبنان داشته است.
در سال ۲۰۱۹، سالها سوءمدیریت مالی منجر به بحران بانکی شد و دسترسی مردم به پول خود را قطع کرد. ارزش پول ملی به سرعت سقوط کرد و بیش از ۹۰ درصد از ارزش خود را از دست داد.
انفجار بندر بیروت در سال ۲۰۲۰ که ۲۱۸ کشته برجای گذاشت، با وخامت خدمات دولتی در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ و موجی از مهاجرت گسترده دنبال شد. سپس، در اکتبر ۲۰۲۳، حزبالله و رژیم صهیونیستی وارد جنگ شدند که منجر به آوارگی هزاران لبنانی شد؛ بسیاری از آنها تقریباً سه سال است که به خانههای خود بازنگشتهاند.
در سال ۲۰۲۴، رژیم صهیونیستی حملات خود را به لبنان تشدید کرد و بیش از یک میلیون نفر را آواره ساخت. بسیاری از کسبوکارها و خانوادهها برای بقا، بخشی از پسانداز خود را مصرف کردند. برخی دیگر نیز با تعطیلی شرکتها یا کاهش نیروی کار، شغل خود را از دست دادند.
پس از توافق آتشبس نوامبر ۲۰۲۴، اقتصاد لبنان شاهد بهبود نسبی بود، اگرچه هزاران نفر همچنان از خانههای خود در جنوب لبنان آواره بودند. اما حملات رژیم صهیونیستی از ماه مارس این بهبود را از بین برده است؛ با بیش از ۱.۲ میلیون نفر آواره، روستاهای متعدد در جنوب لبنان با خاک یکسان شده، و بسیاری از خانهها و کسبوکارها در بخشهایی از دره بقاع شرقی و حومه جنوبی بیروت ویران شدهاند.
همچنین، مسئله افزایش جهانی قیمتها به دلیل سیاستهای جنگطلبانه آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه وجود دارد که به ویژه بر هزینههای سوخت و سایر کالاها به دلیل تنشها در تنگه هرمز تأثیر گذاشته است.
سامی زغیب، اقتصاددان و مدیر تحقیقات در «مؤسسه سیاست» بیروت، میگوید لبنان در حال تجربه «لحظهای بسیار منحصر به فرد در تاریخ اقتصادی» است.
زغیب میگوید: «این جنگی است که پس از جنگی دیگر میآید. این پس از فروپاشی نهادی رخ میدهد. این پس از یکی از بدترین بحرانهای مالی در تاریخ است.»
زغیب هشدار میدهد که اگر این الگو ادامه یابد، اقتصاد لبنان به زودی غیرقابل دوام خواهد شد و بسیاری از سرمایهگذاران تصمیم خواهند گرفت که افتتاح یا اداره کسبوکارها ارزش بازگشت سرمایه را ندارد. وی افزود، اگرچه برخی مناطق بیشتر از سایرین آسیب دیدهاند، اما تأثیرات اقتصادی جنگ در سراسر کشور احساس شده و هیچ کس از آن در امان نمانده است.
شکافهای اجتماعی و تشدید آسیبپذیریها
فاز ۲۰۲۳-۲۰۲۴ جنگ، خسارات اقتصادی قابل توجهی را در لبنان به بار آورد.
به گفته بانک جهانی، «کشاورزی، تجارت و گردشگری، بخشهایی که ۷۷ درصد از خسارات اقتصادی را تشکیل میدهند، منابع اصلی درآمد برای کارگران کمدرآمد و غیررسمی هستند که اکنون در معرض خطر قرار گرفتهاند.» این نهاد در مارس ۲۰۲۵ هزینههای بازسازی و ترمیم ناشی از درگیری را حدود ۱۱ میلیارد دلار برآورد کرد.
در اواخر آوریل، وزیر دارایی لبنان اعلام کرد که خسارات ناشی از جنگ در سال ۲۰۲۶ حدود ۳ میلیارد دلار بوده، اگرچه ارزیابیها ادامه دارد. یک ماه بعد، رژیم صهیونیستی همچنان به حملات و صدور دستورات آوارگی روزانه ادامه میدهد، به این معنی که انتظار میرود مبلغ کل بسیار بالاتر باشد.
به گفته فرح الشامی، پژوهشگر ارشد و مدیر برنامه حمایت اجتماعی در «ابتکار اصلاحات عربی»، فقیرترین و آسیبپذیرترین اقشار جامعه بیشترین ضربه را متحمل میشوند.
بر اساس آمار بانک جهانی، در سال ۲۰۲۳، حوالههای ارسالی به لبنان تقریباً ۶.۶ میلیارد دلار بوده است. انتظار میرود ارقام امسال به طور قابل توجهی کاهش یابد.
گزارش برنامه توسعه سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۳ نشان داد که قیمت نفت به شدت بر میزان حوالهها، به ویژه از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، تأثیر میگذارد. الشامی میگوید، از ماه مارس، قیمت نفت حدود ۶۵ درصد افزایش یافته است که به این معنی است که بسیاری از حوالههای ارسالی به لبنان از کشورهای حاشیه خلیج فارس تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
اما تأثیر اجتماعی نیز وجود داشته است. حملات رژیم صهیونیستی به تشدید اختلافات داخلی در لبنان دامن زده است؛ تحلیگران سیاسی این امر را تاکتیکی عمدی از سوی سران صهیونیست میدانند که معتقدند همسایگان متفرق، راحتتر مدیریت میشوند.
و اقتصاددانان بر این باورند که تأثیر اقتصاد بر مردم منجر به شکافهای بیشتر در جامعه خواهد شد. زغیب میگوید که نخبگان سیاسی لبنان از لحاظ تاریخی با یافتن قربانیان سیاسی، هرگونه همبستگی طبقه کارگر را متوقف کردهاند و این الگو میتواند دوباره مورد استفاده قرار گیرد.
بحران آوارگی عمدتاً جامعه شیعی لبنان را تحت تأثیر قرار داده است که پایگاه اصلی حمایت از حزبالله محسوب میشود. اما حملات رژیم صهیونیستی به مناطق عمدتاً شیعهنشین، جوامع را به سایر مناطق مختلط یا همگن سوق داده است.
گاهی اوقات، رژیم صهیونیستی به آن مناطق نیز حمله کرده و بار دیگر به اختلافات فرقهای دامن زده است. زغیب میگوید که او فکر میکند برخی از نخبگان سیاسی به این شکافها دامن خواهند زد و تقصیر اقتصاد رو به زوال را به گردن آوارگانی خواهند انداخت که حاضرند با دستمزد کمتر کار کنند – الگویی که در گذشته سوریها یا فلسطینیها را مقصر میدانست. زغیب میگوید: «این به نظر من بسیار خطرناک است.»
#اقتصاد_لبنان #تجاوزات_صهیونیستی #حزب_الله_لبنان #بحران_سوخت_جهانی #مقاومت_اسلامی #جنگ_غزه #آوارگان_لبنان #تحریمهای_ظالمانه #بحران_اقتصادی #سیاست_آمریکا