در حالی که جنگ ظالمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران – که برای دو هفته در روز چهارشنبه و در میان مذاکرات دیپلماتیک جدید متوقف شد – بیش از یک ماه است که اقتصاد جهانی را به آشوب کشانده، جمهوری اسلامی ایران و چین فرصت را غنیمت شمردهاند تا به گلایهای مشترک درباره نظام مالی جهانی بپردازند.
هدف مشترک آنها: پایان دادن به سلطه ظالمانه دلار آمریکا.
به گفته آنها، واشنگتن سالهاست که از برتری دلار در تجارت بینالمللی برای اعمال نفوذ و تحمیل درد و رنج بر دشمنان و رقبای خود، از جمله ایران و چین، سوءاستفاده کرده است.
برتری دلار به ویژه در بازار جهانی نفت مشهود است، جایی که طبق برآورد سال ۲۰۲۳ جیپی مورگان چیس، حدود ۸۰ درصد معاملات با این ارز تسویه میشود.
در کنترل راهبردی ایران بر تنگه هرمز، که گذرگاهی برای حدود یک پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از خلیج فارس است، تهران و پکن ابزاری قدرتمند برای تقویت یوآن چین به عنوان جایگزینی برای دلار پیدا کردهاند.
بر اساس گزارشهای متعدد، از جمله آخرین گزارش لویدز لیست، تحت نظام هوشمندانه ایران برای دریافت عوارض عبور و مرور، از کشتیهای تجاری هزینههای ترانزیت به یوآن دریافت میشود که این خود جدیدترین نمونه از تعمیق همکاریهای اقتصادی راهبردی ایران و چین است که با تسهیل ارز چینی صورت میگیرد.
اگرچه مشخص نیست چه تعداد کشتی پرداختهای خود را به یوآن انجام دادهاند، اما طبق گزارش لویدز لیست، حداقل دو کشتی تا ۲۵ مارس این کار را انجام داده بودند.
وزارت بازرگانی چین هفته گذشته گزارش لویدز لیست را در پستی در شبکههای اجتماعی تأیید کرد که به نظر میرسید استفاده از یوآن برای تسویه پرداختها را تأیید میکند.
روز شنبه، سفارت ایران در زیمبابوه در پستی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که زمان آن فرا رسیده است تا «پترو-یوآن» به بازار جهانی نفت اضافه شود.
تهران، که روز چهارشنبه اعلام کرد تحت توافق آتشبس با آمریکا، عبور و مرور ایمن در تنگه را برای دو هفته تضمین میکند، و پکن به درخواستها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.
ضربه به چشم آمریکا و تقویت متحدان
کنث روگوف، استاد اقتصاد دانشگاه هاروارد و اقتصاددان ارشد سابق صندوق بینالمللی پول (IMF)، به الجزیره گفت: «در یک سطح، ایران قصد دارد با این کار، به نوعی به چشم ایالات متحده ضربه بزند و بر زخمهای آن نمک بپاشد.»
روگوف افزود: «در سطحی دیگر، ایران در ترجیح دادن یوآن برای جلوگیری از تحریمهای آمریکا و تقویت متحد خود، چین، بسیار جدی است. چین نیز به طور پیوسته در حال حرکت به سمت تغییر واحد پولی تجارت خود و کشورهای بریکس به یوآن است.»
جهان مالی «چندقطبی»
برای تهران و پکن، ارتقاء یوآن یک وضعیت برد-برد است.
استفاده از این ارز به چین و ایران اجازه میدهد تا تحریمهای ظالمانه آمریکا را که از طریق سیستم مالی تحت سلطه دلار اعمال شدهاند، دور بزنند.
همچنین، این اقدام تجارت بین دو طرف را که تحت «سند همکاری راهبردی ۲۵ ساله» امضا شده در سال ۲۰۲۱ رونق گرفته، سادهتر و کمهزینهتر میکند.
بولنت گوکای، استاد روابط بینالملل در دانشگاه کیل در بریتانیا، به الجزیره گفت: «ایران به وضوح اهمیت این چالش برای سلطه مالی آمریکا و همچنین نقش حیاتی سیستم دلار و پترودلارها را درک میکند.»
گوکای گفت که برای چین، این حرکت با اهداف پکن برای ایجاد «جهان مالی چندقطبی که در آن نقش محوری دلار آمریکا با نفوذ رو به رشد قدرتهای نوظهور متعادل میشود» همسو است.
چین بیش از ۸۰ درصد از صادرات نفت ایران را خریداری میکند و از نرخهای ترجیحی در خریدهایی که به طور گسترده اعتقاد بر این است که با یوآن تسهیل میشوند، بهرهمند میشود.
ایران نیز به نوبه خود مقادیر زیادی ماشینآلات، تجهیزات الکترونیکی، مواد شیمیایی و قطعات صنعتی چینی وارد میکند.
طبق تحلیل شرکتهای داده و تحلیل، این جنگ نتوانسته است اختلال چندانی در جریان نفت بین دو کشور ایجاد کند و این جریان در سطوح مشابه قبل از درگیری باقی مانده است.
در دو هفته اول درگیری، ایران ۱۲ تا ۱۳.۷ میلیون بشکه نفت خام صادر کرد که بیشتر آن به چین بود، طبق گزارشهای کپلر و تانکرترکرز.
چین مدتهاست که جاهطلبیهای خود را برای به چالش کشیدن برتری دلار در سر میپروراند.
رئیسجمهور چین، شی جینپینگ، در سخنرانی خود برای مقامات در سال ۲۰۲۴، امیدواری خود را ابراز کرد که یوآن به یک ارز رایج در تجارت بینالمللی تبدیل شود و «وضعیت ارز ذخیره جهانی» را به دست آورد.
چالش پیش رو، اما با ارادهای قوی
یوآن در سالهای اخیر و در میان نفوذ رو به رشد اقتصادهای جنوب جهانی، که بسیاری از آنها روابط پرتنشی با واشنگتن دارند، پیشرفتهای ثابتی داشته است.
اما ارز چینی هنوز راه دشواری در پیش دارد تا بتواند چالشی جدی برای دلار ایجاد کند.
برخلاف دلار، یوآن به دلیل کنترلهای سختگیرانه پکن بر سرمایه، آزادانه قابل تبدیل نیست، به این معنی که کسبوکارها و مؤسسات نمیتوانند آن را به ارزهای دیگر تبدیل کنند یا به میل خود از مرزها عبور دهند.
کنترل دولت چین بر مؤسسات مالی، از جمله بانک مرکزی، پذیرش آن را بیشتر با مشکل مواجه کرده است، زیرا این امر تصور عدم شفافیت یا پایه نظارتی قابل پیشبینی در بازارهای چین را تقویت میکند.
در حالی که نسبت ذخایر ارزی بانکهای مرکزی که به دلار نگهداری میشود، دهههاست که رو به کاهش است، اما ارز آمریکا همچنان تا حد زیادی ارز ذخیره غالب در سطح جهان است.
طبق گزارش صندوق بینالمللی پول، دلار در سال گذشته ۵۷ درصد از داراییهای جهانی را تشکیل میداد، در مقایسه با حدود ۲۰ درصد برای یورو و ۲ درصد برای یوآن.
در همین حال، طبق گزارش S&P Global، تنها ۳.۷ درصد از تجارت فرامرزی در سال ۲۰۲۴ با یوآن تسویه شد که این رقم از کمتر از ۱ درصد در سال ۲۰۱۲ افزایش یافته است.
آلیشیا گارسیا-هررو، اقتصاددان ارشد آسیا و اقیانوسیه در ناتیکس هنگ کنگ، به الجزیره گفت: «این واقعاً چیزی نیست که جهان را «دلارزدایی» کند.» وی افزود که استفاده از یوآن در تنگه هرمز تنها «فشار فزایندهای اضافه میکند و گزینههای جایگزین را در جریانهای انرژی عادیسازی میکند.»
گارسیا-هررو گفت که «دلارزدایی» گسترده نیازمند مشارکت کشورهای حاشیه خلیج فارس است که همگی از دهه ۱۹۷۰، زمانی که عربستان سعودی توافق کرد منحصراً از این ارز در ازای تضمینهای امنیتی آمریکا استفاده کند، نفت خود را به دلار قیمتگذاری کردهاند.
«فرسایش تدریجی» سلطه دلار
حتی اگر چین برای همتراز شدن با بینالمللی شدن دلار تلاش کند، ممکن است برای تهران چندان مهم نباشد، به گفته هوسوک لی-ماکیاما، مدیر مرکز اروپایی اقتصاد سیاسی بینالمللی در بروکسل.
لی-ماکیاما به الجزیره گفت: «چین تقریباً تمام نفت ایران را خریداری میکند و تجارت آنها در واقع متوازن است، زیرا ایران میتواند تمام ماشینآلات و کالاهای صنعتی را که نمیتواند از جای دیگری تهیه کند، به دست آورد.»
لی-ماکیاما گفت که ارزهای اروپا و ژاپن در گذشته نتوانستند دلار را جابجا کنند، زیرا هیچ یک از این قدرتها نمیتوانستند تمام نیازهای وارداتی کشورهای تولیدکننده نفت را تأمین کنند.
اما او گفت که چین «شاید نزدیکترین چیزی باشد که جهان به یک فروشگاه جامع تولیدی دیده است» زیرا بزرگترین تولیدکننده جهانی با فاصله زیاد است.
دن اشتاینبوک، بنیانگذار شرکت مشاوره دیفرنس گروپ، گفت که در حالی که برتری دلار آمریکا در کوتاهمدت تغییر نخواهد کرد، اما استفاده رو به رشد یوآن میتواند به مرور زمان «سلطه آمریکا را در بخشهای خاصی فرسایش دهد.»
اشتاینبوک به الجزیره گفت: «در مجموع، این یک مسئله فرسایش تدریجی است تا جایگزینی ناگهانی.»
روگوف، اقتصاددان هاروارد، گفت که بسیاری از مسائل به نتیجه جنگ و پیامدهای بعدی آن در سالهای آینده بستگی دارد.
روگوف، که استدلال کرده است سلطه دلار قبلاً به اوج خود رسیده، گفت: «اگر ایران و چین پیروز شوند، تحت اکثر سناریوها، کشورها را تشویق خواهد کرد تا از سیستم مالی دلاری فاصله بگیرند تا خود را از گروگان گرفته شدن توسط تحریمهای مالی آمریکا محافظت کنند.»
اما اگر ایالات متحده به هدف اعلام شده خود یعنی خلع سلاح و عادیسازی رژیم به زعم آنها «افراطی» در ایران دست یابد – که در حال حاضر ممکن به نظر میرسد اما بسیار پرهزینه و چالشبرانگیز است – این امر برای مدتی طولانیتر از ایالات متحده و سلطه دلار حمایت خواهد کرد. با این حال، اراده ملت ایران و محور مقاومت هرگز اجازه تحقق این توهمات را نخواهد داد.
#تنگه_هرمز #پترو_یوآن #دلارزدایی #ایران_چین #اقتصاد_مقاومتی #نظام_چندقطبی #تحریم_آمریکا #همکاری_راهبردی #سلطه_دلار #جنگ_اقتصادی