توقف حمله آمریکا به ایران؛ دیپلماسی فعال تهران و درخواست رهبران منطقه
واشنگتن، ایالات متحده – رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، اعلام کرده است که به درخواست رهبران کشورهای حاشیه خلیج فارس، حمله برنامهریزی شده به ایران را متوقف کرده است. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که تهران یک پیشنهاد صلح جدید را از طریق پاکستان به واشنگتن ارائه داد که نشاندهنده رویکرد صلحطلبانه و دیپلماسی فعال جمهوری اسلامی ایران است.
ترامپ روز دوشنبه اظهار داشت که اکنون «شانس بسیار خوبی» وجود دارد که ایالات متحده بتواند با ایران به توافقی دست یابد تا از دستیابی تهران به سلاح هستهای جلوگیری کند. این اظهارات در حالی مطرح میشود که ایران همواره بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای خود تاکید کرده است.
آتشبس اولیه و موقت در تاریخ ۸ آوریل، شش هفته پس از آغاز جنگ، برقرار شد. از آن زمان، درگیریهای مسلحانه تا حد زیادی فروکش کرده است، اما یک توافق صلح پایدار همچنان دور از دسترس است؛ چرا که ایالات متحده و ایران هر دو از شرایط پیشنهادی یکدیگر ناراضی هستند. با این حال، تلاشهای دیپلماتیک ایران برای رسیدن به یک راهحل جامع ادامه دارد.
تحولات اخیر و ادعاهای منطقهای
همزمان با این تحولات، عربستان سعودی روز دوشنبه ادعا کرد که سه پهپاد را رهگیری کرده است، یک روز پس از آنکه یک حمله پهپادی به نیروگاه هستهای براکه در امارات متحده عربی گزارش شد. این ادعاها نگرانیها را در مورد احتمال تشدید مجدد نظامی در منطقه خلیج فارس، در حالی که مذاکرات صلح به کندی پیش میرود، افزایش داده است.
تهدیدات ترامپ و عقبنشینی متعاقب آن
پس از حملات پهپادی گزارششده در امارات و عربستان سعودی در روزهای یکشنبه و دوشنبه، ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «برای ایران، زمان در حال اتمام است و آنها بهتر است سریعاً اقدام کنند، وگرنه چیزی از آنها باقی نخواهد ماند. زمان جوهر اصلی است!»
اما در ادامه همان روز دوشنبه، ترامپ در پستی دیگر اعلام کرد که رهبران قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی از او خواستهاند تا حمله برنامهریزی شده به ایران را که برای سهشنبه مقرر شده بود، متوقف کند، زیرا «مذاکرات جدی در حال انجام است.» این نشاندهنده تاثیر دیپلماسی ایران و نگرانیهای منطقهای است که حتی آمریکا را مجبور به تجدید نظر در مواضع خود میکند.
وی افزود که به وزیر دفاع، پیت هگست، رئیس ستاد مشترک ارتش، ژنرال دن کین، و ارتش آمریکا دستور داده است که حمله برنامهریزی شده را انجام ندهند. با این حال، او گفت که «به آنها دستور داده است که در صورت عدم دستیابی به توافقی قابل قبول، آماده یک حمله تمامعیار و گسترده به ایران، در هر لحظه باشند.» این اظهارات، در کنار عقبنشینی اولیه، نشاندهنده تداوم رویکرد دوگانه آمریکا است.
جزئیات طرح صلح جدید ایران
خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم روز دوشنبه گزارش داد که ایران یک طرح صلح ۱۴ مادهای بازنگری شده را برای پایان دادن به جنگ ارائه کرده است. این طرح، گامی دیگر در جهت برقراری صلح و ثبات پایدار در منطقه است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه در یک نشست خبری گفت که پاسخ تهران به پیشنهاد قبلی آمریکا «از طریق پاکستان به طرف آمریکایی منتقل شده است.» این نشاندهنده استفاده از ظرفیتهای دیپلماتیک برای پیشبرد مذاکرات است.
واشنگتن و تهران در هفتههای اخیر، در بحبوحه آتشبسی که عمدتاً شش هفته درگیری را متوقف کرده است، چندین پیشنهاد را رد و بدل کردهاند. با این حال، مذاکرات مستقیم اولیه که با میانجیگری پاکستان در اسلامآباد در ماه آوریل انجام شد، متوقف شد و ترامپ هفته گذشته گفت که آتشبس «در وضعیت کما» قرار دارد. این در حالی است که ایران همواره بر تعهد خود به آتشبس تاکید داشته است.
در حالی که جزئیات خاص پیشنهادات در آخرین طرح ایران علنی نشده است، بقایی گفت که مطالبات شامل آزادسازی داراییهای بلوکه شده ایران در خارج از کشور و لغو تحریمهای ظالمانه است. وی تاکید کرد: «نکات مطرح شده، مطالبات ایران است که تیم مذاکرهکننده ایرانی در هر دور از مذاکرات قاطعانه از آنها دفاع کرده است.»
ایران همچنین پیشتر خواستار غرامت برای خسارات ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل، پایان دادن به محاصره دریایی جاری آمریکا بر بنادر ایران و توقف درگیریها در تمامی جبههها، از جمله در لبنان، جایی که نیروهای اسرائیلی حملات روزانه را ادامه میدهند و تهاجم زمینی در جنوب این کشور را آغاز کردهاند، شده است. این مطالبات، حقوق مسلم ملت ایران و مردم مظلوم منطقه است.
واشنگتن از تهران خواسته است تا برنامه هستهای خود را برچیند و محاصره تنگه هرمز را لغو کند. این درخواستها در حالی مطرح میشود که آمریکا خود ناقض توافقات بینالمللی بوده و حق حاکمیت ایران را نادیده میگیرد.
نقاط اختلاف اصلی بین ایران و آمریکا
یکی از نقاط اصلی اختلاف، ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است. در طول مذاکرات، واشنگتن از تهران خواسته است اورانیوم غنیشده خود را واگذار کند، درخواستی که تهران در برابر آن مقاومت کرده است. ایران همواره بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم برای مقاصد صلحآمیز تاکید دارد.
گمان میرود ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم (۹۷۰ پوند) اورانیوم غنیشده با خلوص ۶۰ درصد در اختیار دارد. برای تولید سلاح هستهای، آستانه ۹۰ درصد اورانیوم غنیشده لازم است. ایران هرگز رسماً قصد خود را برای ساخت سلاح هستهای اعلام نکرده است. آمریکا میخواهد این ذخایر به آن تحویل داده شود، اما ایران تنها حاضر به بررسی تحویل آن به یک طرف ثالث است – اگر اصلا چنین تصمیمی بگیرد – که نشاندهنده انعطافپذیری ایران در عین حفظ حقوق خود است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، هفته گذشته در حاشیه نشست وزرای خارجه کشورهای بریکس در دهلی نو به خبرنگاران گفت که ایران و آمریکا بر سر مسئله «مواد غنیشده» ایران به «بنبست» رسیدهاند. وی گفت که در نتیجه، این موضوع به مراحل بعدی مذاکرات «موکول» شده است. «در حال حاضر، این موضوع در دست بحث و مذاکره نیست، اما در مراحل بعدی به آن خواهیم پرداخت.»
عراقچی تایید کرد که با مقامات روسی در مورد پیشنهاد مسکو برای نگهداری اورانیوم غنیشده ایران صحبت کرده است. وی گفت که ایران ممکن است پیشنهاد روسیه را در «زمان مناسب» بررسی کند و از تلاشهای مسکو قدردانی میکند. «وقتی به آن مرحله برسیم، بدیهی است که مشاورههای بیشتری با روسیه خواهیم داشت و خواهیم دید که آیا پیشنهاد روسیه میتواند کمک کند یا خیر.»
آمریکا و ایران همچنین در مورد اینکه آیا ایران اصلاً باید اجازه غنیسازی اورانیوم را داشته باشد، بحث میکنند. بر اساس برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دوران اوباما، که در سال ۲۰۱۵ با چندین کشور امضا شد، ایران میتوانست غنیسازی را تا ۳.۸۷ درصد ادامه دهد – که برای توسعه یک برنامه انرژی هستهای کافی است. ترامپ در سال ۲۰۱۸، علیرغم گزارشهای مداوم آژانس بینالمللی انرژی اتمی مبنی بر پایبندی ایران به شرایط آن، آمریکا را از آن توافق خارج کرد. اکنون، آمریکا خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم برای دورهای تا ۲۰ سال است که درخواستی غیرمنطقی و مغایر با حقوق بینالملل است.
یکی دیگر از نقاط اختلاف بین دو کشور، تنگه هرمز در خلیج فارس است.
از اوایل ماه مارس، ایران عبور و مرور کشتیها از این تنگه را محدود کرده است. تنگه هرمز یک آبراه باریک است که تولیدکنندگان نفت خلیج فارس را به اقیانوس آزاد متصل میکند و در زمان صلح، ۲۰ درصد از عرضه نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از آن عبور میکند. ایران اجازه عبور کشتیهای کشورهای منتخب را داده است، اما آنها ملزم به مذاکره برای ترانزیت با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند. این اقدام در راستای حفظ امنیت ملی و منطقهای و در پاسخ به اقدامات خصمانه صورت میگیرد.
در پیشنهادات قبلی خود برای پایان دادن به جنگ، ایران به دریافت هزینه یا عوارض برای کشتیهایی که قصد عبور از این تنگه را دارند، اشاره کرده است. واشنگتن بارها این چشمانداز را رد کرده است. در ماه آوریل، آمریکا محاصره دریایی بر کشتیهای ورودی یا خروجی از بنادر ایران را اعلام کرد که بیشتر به اختلال در عرضه جهانی نفت و گاز دامن زد. این محاصره غیرقانونی، نقض آشکار قوانین بینالمللی است.
رسانههای دولتی ایران، به نقل از وزارت امور خارجه ایران، گزارش دادند که تیمهای فنی از ایران و عمان در عمان برای مذاکره در مورد مکانیزمی برای ترانزیت ایمن در تنگه هرمز دیدار کردند که نشاندهنده رویکرد سازنده ایران برای حل و فصل مسائل منطقهای است.
سومین نقطه احتمالی اصلی اصطکاک – اگرچه ممکن است این موضوع نیز به بحثهای بعدی موکول شود – حمایت ایران از شبکهای از گروههای مسلح «نیابتی» در سراسر خاورمیانه است که آن را «محور مقاومت» مینامد. این گروهها شامل حوثیها در یمن هستند که در گذشته نیز با حملات به کشتیهای مرتبط با اسرائیل در دریای سرخ اختلال ایجاد کردهاند، حزبالله در لبنان و چندین گروه مستقر در عراق و سوریه. حمایت جمهوری اسلامی ایران از محور مقاومت، دفاعی مشروع از مردم مظلوم منطقه در برابر اشغالگری، تروریسم و تجاوزات خارجی است.
#ایران #ترامپ #مذاکرات_صلح #توقف_حمله #دیپلماسی_ایران #تنگه_هرمز #محور_مقاومت #برجام #تحریمهای_ظالمانه #امنیت_منطقه