جنگ در سودان؛ ویرانی آینده یک ملت و هزینههای سنگین آن بر مردم مظلوم
سه سال از آغاز جنگ داخلی در سودان میگذرد و این کشور دیگر قابل شناسایی نیست. بیش از ۴۰,۰۰۰ نفر کشته شدهاند، حدود ۱۴ میلیون نفر از مردم آن – یک چهارم جمعیت – مجبور به ترک خانههای خود شدهاند و زیرساختهای غیرنظامی در سراسر کشور به شدت آسیب دیدهاند.
لوکا رندا، نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) در سودان، در گفتگو با الجزیره با ابراز نگرانی عمیق اظهار داشت: «ما تنها با یک بحران روبرو نیستیم؛ ما شاهد فرسایش سیستماتیک آینده یک کشور هستیم.»
گزارش مشترک UNDP و مؤسسه مطالعات امنیتی، ابعاد فروپاشی اقتصادی سودان را از زمان آغاز جنگ در سال ۲۰۲۳، ناشی از درگیری بر سر قدرت میان ارتش و نیروهای واکنش سریع (RSF)، به وضوح نشان میدهد.
حتی در خوشبینانهترین سناریوی دستیابی به صلح در سال ۲۰۲۶، سودان تا سال ۲۰۴۳ همچنان حدود ۱۸.۸ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی (GDP) خود را از دست خواهد داد. این گزارش نشان میدهد که چگونه جنگ مسیر اقتصادی این کشور را به شدت تغییر داده است.
این گزارش هشدار میدهد که خسارات فراتر از فعالیتهای اقتصادی از دست رفته است و بر پایههای اصلی اقتصاد، از جمله کشاورزی، صنعت، خدمات و نهادهای دولتی تأثیر میگذارد.
در ادامه نگاهی میاندازیم به اینکه چگونه جنگ بر سودان، یکی از فقیرترین کشورهای جهان، تأثیر گذاشته است:
چگونه جنگ بر زیرساختها و خدمات اساسی سودان تأثیر گذاشته است؟
تخریب زیرساختهای سودان و فروپاشی سیستمهای پشتیبان زندگی روزمره و فعالیتهای اقتصادی، هزینههای اقتصادی هنگفتی را بر این کشور تحمیل کرده است.
بر اساس برآوردهای UNDP، سودان تنها در سال ۲۰۲۳، ۶.۴ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی خود را از دست داد. رندا این خسارت را «فروپاشی همزمان در تمام بخشهای اصلی اقتصاد سودان» دانست که عمدتاً ناشی از تخریب زیرساختها بوده است. تولید ناخالص داخلی سودان در سال ۲۰۲۳، سالی که درگیریها میان رئیس ارتش، عبدالفتاح البرهان، و رهبر RSF، محمد حمدان دقلو، بر سر قدرت آغاز شد، ۲۶ میلیارد دلار بود.
درگیریها به زمینهای کشاورزی، سیستمهای آبیاری و شبکههای حملونقل آسیب رسانده و به کاهش ۱۵ درصدی زمینهای زیر کشت منجر شده است. در مراکز شهری، تخریب کارخانهها و قطع برق باعث شده است که فعالیتهای صنعتی حدود ۹۰ درصد کاهش یابد، کسبوکارها تعطیل شوند و هزاران شغل از بین برود.
تا ۴۰ درصد از ظرفیت تولید برق از بین رفته و زیرساختهای کلیدی آب تخریب یا تصرف شدهاند که جوامع را از آب آشامیدنی سالم و بهداشت محروم کرده است.
رندا به الجزیره گفت: «تخریب زیرساختها نه تنها باعث آوارگی میشود، بلکه دسترسی مردم آواره به مسکن مناسب یا خدمات اساسی را نیز بسیار دشوار میکند.»
شیوع بیماریهایی از جمله وبا، با از کار افتادن سیستمهای آب، گسترش یافته و فشار بیشتری بر بخش بهداشت و درمان که از قبل نیز تضعیف شده بود، وارد کرده و هزینههای بلندمدت بازسازی را افزایش داده است.
سازمان جهانی بهداشت بیش از ۲۰۰ حمله به مراکز درمانی را تأیید کرده است که کمتر از ۱۴ درصد آنها در مناطق درگیر فعال هستند. هزاران مدرسه تعطیل یا آسیب دیدهاند و آموزش میلیونها کودک را مختل کردهاند.
چه بر سر بازار کار سودان آمده است؟
کشاورزی، که زمانی ستون فقرات اقتصاد سودان بود و حدود ۶۵ درصد نیروی کار را به خود مشغول میداشت، به شدت تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است. کاهش زمینهای زیر کشت، بر معیشت روستاییان تأثیر منفی گذاشته است. بسیاری از جوامع روستایی که برای درآمد و غذا به کشاورزی وابسته بودند، پایگاه اقتصادی خود را از دست دادهاند و بخشی را که قبلاً میلیونها خانواده را تأمین میکرد، تضعیف کردهاند.
بر اساس گزارش UNDP، میانگین درآمدها به سطوح سال ۱۹۹۲ بازگشته است که عمق شوک اقتصادی و تأثیر آن بر خانوارها در سراسر کشور را نشان میدهد.
حدود ۹۰ درصد از فعالیتهای تولیدی در مراکز اصلی اقتصادی از بین رفته و هزاران شغل را حذف کرده است. همزمان، اقتصاد غیررسمی، که منبع اصلی بقای بسیاری از مردم در سودان است، با کمبود منابع و آوارگی، کسبوکارهای کوچک و بازارها را تعطیل کرده و منقبض شده است.
آوارگی بحران را عمیقتر کرده است، زیرا بیش از ۱۴ میلیون نفر مجبور به ترک خانههای خود و خارج شدن از کار رسمی و غیررسمی شدهاند که حفظ معیشت را به طور فزایندهای دشوار میکند.
جنگ با صنعت نفت سودان چه کرده است؟
تولید نفت در میان بیثباتی گسترده و آسیب به زیرساختها کاهش یافته است. پالایشگاه خارطوم (الجایلی)، که قبلاً تا ۱۰۰,۰۰۰ بشکه در روز فرآوری میکرد و حدود نیمی از نیاز سوخت سودان را تأمین میکرد، از ژوئیه ۲۰۲۳ از مدار خارج شده است.
مقامات پالایشگاه اعلام کردند که بخشهایی از تأسیسات تخریب شده و بخشهای دیگر پس از حملات مکرر در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نیاز به تعویض کامل دارند.
اگرچه این تأسیسات در سال ۲۰۲۵ توسط ارتش بازپس گرفته شد، اما همچنان غیرفعال است.
زیرساختهای کلیدی در جاهای دیگر نیز آسیب دیدهاند. مسیرهای خط لوله انتقال نفت خام به بندر سودان به دلیل خسارات ناشی از جنگ تعطیل شدند، در حالی که تأسیسات در هگلیگ توسط حملات پهپادی RSF مختل شدند.
جنگ چه تأثیری بر قیمتها داشته است؟
سقوط ارزش پوند سودان و اختلال در زنجیرههای تأمین، به افزایش شدید هزینههای زندگی در سراسر سودان منجر شده است.
بر اساس اداره مرکزی آمار سودان، ارزش پوند از حدود ۵۷۰ در برابر دلار قبل از جنگ به ۳,۵۰۰ تا ۳,۶۰۰ در برابر دلار امروز سقوط کرده است. این کاهش ارزش، واردات را گران کرده است.
در نتیجه، قیمت مواد غذایی به شدت افزایش یافته است. در پایتخت، خارطوم، چهار تکه نان اکنون حدود ۱,۰۰۰ پوند قیمت دارد، مبلغی که قبلاً شش تکه نان را میخرید. در ایالت جزیره، یک کیسه ۵۰ کیلوگرمی شکر از ۱۵۵,۰۰۰ به ۱۷۵,۰۰۰ پوند و یک کیسه سیمان از ۳۵,۰۰۰ به ۵۵,۰۰۰ پوند افزایش یافته است، طبق گفته تجار به سودان تریبون.
مایحتاج ضروری خانوارها نیز همین روند را دنبال کردهاند. در بندر سودان، یک ظرف ۷ لیتری روغن پخت و پز از ۳۰,۰۰۰ به ۳۵,۰۰۰ پوند افزایش یافته و فشار بیشتری بر بودجه خانوادهها وارد کرده است.
هزینههای حملونقل و سوخت نیز به شدت افزایش یافته است. کرایه اتوبوس در واد مدنی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است. کرایه ریکشا در برخی مناطق تقریباً دو برابر شده و قیمت سوخت در چندین منطقه به بیش از ۷,۰۰۰ پوند در هر لیتر رسیده است.
اما دستمزدها نتوانستهاند با تورم همگام شوند و بسیاری از خانوادهها را از دسترسی به مایحتاج ضروری محروم کردهاند. بر اساس گزارش UNDP، تقریباً نیمی از جمعیت اکنون با کمبود شدید مواد غذایی مواجه هستند، در حالی که تقریباً ۹۰ درصد از خانوارهای آواره گزارش میدهند که توانایی خرید غذای کافی را ندارند.
فروپاشی اقتصادی برای مردم سودان چه معنایی دارد؟
فروپاشی اقتصاد سودان را نمیتوان تنها با اعداد و ارقام درک کرد.
رندا با تأکید بر «کودکیهای از دست رفته، آموزش از دست رفته، و سلامت از دست رفته» افزود: «کودکی که پس از آوریل ۲۰۲۳ در سودان متولد میشود، وارد دنیایی میشود که بیمارستانی که باید از او مراقبت کند، احتمالاً تعطیل است، مدرسهای که باید او را آموزش دهد، احتمالاً کار نمیکند و خانوادهای که باید از او حمایت کند، احتمالاً آواره شده است.»
حدود ۳۴ میلیون نفر اکنون نیازمند کمک هستند و ۱۹ میلیون نفر با کمبود شدید مواد غذایی مواجهاند.
هزینههای انسانی از هماکنون قابل مشاهده است. حدود ۵.۶ میلیون کودک از زمان آغاز جنگ متولد شدهاند که بسیاری از آنها در شرایطی به دنیا آمدهاند که امکانات بهداشتی فعال نیستند.
بر اساس گزارش UNDP، آموزش برای حدود ۱۹ میلیون کودک به شدت مختل شده است، زیرا تنها حدود ۲۰ درصد از مدارس در برخی مناطق در حال حاضر فعال هستند.
ادامه جنگ برای آینده سودان چه معنایی دارد؟
جنگ تاکنون مرگ، تروما و خسارات عمیقی به بار آورده و سایهای بلند بر آینده سودان افکنده و چشمانداز نسلی را که زندگیشان با خشونت شکل میگیرد، تیره کرده است.
اگر درگیری تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد، اقتصاد سودان در سال ۲۰۴۳ حدود ۳۴.۵ میلیارد دلار کوچکتر از آن خواهد بود که بدون جنگ میبود، و سرانه تولید ناخالص داخلی تقریباً ۱,۷۰۰ دلار کاهش خواهد یافت، بر اساس برآوردهای UNDP.
فقر شدید به بیش از ۶۰ درصد جمعیت افزایش خواهد یافت و ۳۴ میلیون نفر دیگر را به محرومیت سوق خواهد داد.
رندا این جنگ را «فرصتی رو به کاهش برای بهبودی» توصیف کرد که هر ماه ادامه آن، آسیبهای عمیقتر و غیرقابل برگشتی را تثبیت میکند.
او به الجزیره گفت: «هر ماه اضافی، جانها را میگیرد و آسیبهای ساختاری را عمیقتر میکند. فوریترین اولویت، توقف درگیری است.»
وی افزود: «انتخابهایی که اکنون انجام میشود، تعیین خواهد کرد که آیا مسیر سودان هنوز قابل بازگشت است یا خیر.»
#سودان #جنگ_سودان #بحران_انسانی #آوارگی #فروپاشی_اقتصادی #صلح_عادلانه #آینده_سودان #کودکان_سودان #سازمان_ملل #مردم_مظلوم