حملات مکرر آمریکا به بندرعباس؛ نقطه حیاتی ایران در کانون تجاوزات واشنگتن
در ادامه اقدامات تحریکآمیز و نقض آشکار آتشبس شکننده میان واشنگتن و تهران که از ۸ آوریل برقرار شده بود، ایالات متحده بار دیگر حملاتی را در نزدیکی بندرعباس، این شهر بندری استراتژیک ایران، انجام داد. این دومین تجاوز در کمتر از یک هفته به این منطقه حیاتی است که تنشها را در اطراف تنگه هرمز به شدت افزایش داده است.
جزئیات حملات و واکنشها
خبرگزاریهای رویترز و آسوشیتدپرس، به نقل از مقامات ناشناس آمریکایی، گزارش دادند که نیروهای آمریکایی روز چهارشنبه چهار پهپاد ایرانی را سرنگون کرده و یک ایستگاه کنترل زمینی پهپادها را در بندرعباس هدف قرار دادهاند. این حملات پس از انفجارهایی در بندرعباس در روز سهشنبه صورت گرفت.
وزارت امور خارجه ایران با صدور بیانیهای شدیداللحن، واشنگتن را به نقض آتشبس از طریق «اقدامات تجاوزکارانه» در استان هرمزگان، محل استقرار این شهر بندری، متهم کرد. در واکنش به این تجاوزات، خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم نیز گزارش داد که نیروهای ایرانی در پاسخ به حمله آمریکا در نزدیکی بندرعباس، یک «پایگاه هوایی آمریکایی» در منطقه را هدف قرار دادهاند. این تشدید تنشها پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در نشست کابینه در واشنگتن دیسی، اظهارات گستاخانهای مطرح کرد و گفت: «هیچکس تنگه هرمز را کنترل نخواهد کرد.» این اظهارات در حالی بیان شد که مذاکرات جاری بین تهران و واشنگتن ادامه دارد.
اهمیت راهبردی بندرعباس: قلب تپنده خلیج فارس
بندرعباس، میزبان نیروهای کلیدی دریایی ایران، یکی از حساسترین موقعیتهای راهبردی در خلیج فارس را به خود اختصاص داده است. موقعیت این بندر در تنگه هرمز، آن را به نقطهای محوری هم برای جایگاه نظامی ایران و هم برای رویارویی گستردهتر با آمریکا تبدیل کرده است.
بندرعباس کجاست؟
بندرعباس در سواحل جنوبی ایران، در سمت شمالی تنگه هرمز، آبراه باریکی که خلیج فارس را به دریای عمان و دریای عرب متصل میکند، قرار دارد. این شهر که بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶) ایران، بیش از ۵۲۶ هزار نفر جمعیت داشت، تقریباً ۶۰ تا ۷۰ کیلومتر (۳۵ تا ۴۵ مایل) شمال باریکترین نقطه تنگه قرار گرفته است. موقعیت این شهر به ایران امکان نظارت بر یکی از مهمترین خطوط کشتیرانی جهان را میدهد. حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز در زمان صلح از طریق تنگه هرمز عبور میکند.
از زمان اعلام آتشبس در ۸ آوریل، ایران کنترل کشتیرانی از طریق تنگه هرمز را حفظ کرده است، در حالی که نیروهای آمریکایی محاصرهای را بر بنادر ایران اعمال کردهاند.
اهمیت نظامی بندرعباس
بندرعباس مقر هر دو نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) است. نیروی دریایی ارتش از سال ۱۹۷۷، زمانی که ایران بخش عمده ناوگان خود را از خرمشهر به بندرعباس منتقل کرد، از آن به عنوان پایگاه خود استفاده میکند و این شهر را به مرکز اصلی فرماندهی دریایی جنوب کشور تبدیل کرده است. بر اساس گزارش مؤسسه خاورمیانه، نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز بعدها مقر خود را از تهران به بندرعباس منتقل کرد تا کنترل عملیاتی خود را در امتداد تنگه هرمز بهبود بخشد.
اگرچه ترامپ و مقامات رژیم صهیونیستی ادعا کردهاند که قابلیتهای دریایی ایران در حملات اخیر آنها به شدت آسیب دیده است، اما تهران همچنان ناوگانی از قایقهای تندرو تهاجمی را که توسط نیروی دریایی سپاه اداره میشود، حفظ کرده است. این شناورها برای تاکتیکهای «حمله گروهی» طراحی شدهاند و علیه کشتیهای تجاری که مجوز عبور از تنگه هرمز را از ایران ندارند، استفاده میشوند. اخیراً از آنها علیه دو کشتی هندی و دو کشتی کانتینری خارجی، MSC Francesca با پرچم پاناما و Epaminondas با پرچم لیبریا، که ایران اعلام کرد مجوز عبور از آبراه را نداشتهاند، استفاده شد.
چرا بندرعباس برای اقتصاد ایران مهم است؟
تنگه هرمز نه تنها یک گلوگاه نظامی، بلکه یک شریان حیاتی اقتصادی نیز محسوب میشود. تحلیلگران تخمین میزنند که بیش از ۹۰ درصد محمولههای نفتی خام ایران از طریق این تنگه عبور میکند. این امر بندرعباس و زیرساختهای خلیج فارس در نزدیکی آن را برای درآمدهای دولتی، از جمله شبکههای تجاری که به ایران در دور زدن تحریمها، به ویژه از طریق صادرات نفت به چین، کمک میکنند، حیاتی میسازد.
پیامدهای حملات آمریکا و آینده مذاکرات
سمیر پوری، استاد مدعو مطالعات جنگ در کینگز کالج لندن، به الجزیره گفت که با وجود این تبادل آتش اخیر، آتشبس هنوز به طور رسمی فرو نپاشیده است. او این حوادث را در مقایسه با حملات قبل از ۸ آوریل «محدود» توصیف کرد و افزود: «این حملات را میتوان به عنوان درگیریهای نظامی متقابل و نه حملات به زیرساختها یا تخریب گسترده طبقهبندی کرد.»
وی تصریح کرد: «آنچه ارتش آمریکا در تلاش برای انجام آن است، بررسی این است که آیا میتواند به طور فیزیکی توانایی سپاه پاسداران و ایران را برای کنترل تنگه هرمز سلب کند یا خیر.» وی افزود: «ایران، البته، میخواهد نشان دهد که نمیتوان این توانایی را از آن سلب کرد.»
این وضعیت برای مذاکرات صلح چه معنایی دارد؟
عملیات دیپلماتیک و نظامی به طور همزمان در حال انجام است، زیرا ایران و آمریکا از زمان آغاز آتشبس، مجموعهای از پیشنهادات و ضدپیشنهادات صلح را مبادله کردهاند. پوری گفت: «این وضعیت در مسیرهای موازی در حال پیشرفت است. یک مسیر نظامی و یک مسیر مذاکره همزمان در حال انجام است.» او افزود که این حملات محدود، در نهایت به عنوان بخشی از مذاکرات انجام میشوند.
«مذاکرهکنندگان فقط میتوانند اهرم فشاری را که از میدان نبرد دارند، ارائه دهند. آیا آمریکا قرار است خود را در موقعیتی قرار دهد که بتواند به مذاکرهکنندگان ایرانی بگوید که تنگه هرمز را کنترل نمیکنند؟ زیرا اگر سعی کنید نیروها را در اطراف بندرعباس جمع کنید و از آن منطقه ساحلی حملاتی را آغاز کنید، ما میتوانیم مقابله کنیم.»
«اما ایران نمیخواهد به این وضعیت سوق داده شود و میخواهد بگوید که توانایی حمله به کشتیرانی و پایگاههای آمریکایی مستقر در کشورهای متحد و شریک خلیج فارس را حفظ میکند. بنابراین این دوگانگی است که در حال حاضر در حال رخ دادن است.»
پوری گفت که هم واشنگتن و هم تهران هنوز انگیزههایی برای ادامه میانجیگری دارند، اما دو طرف با اهداف بسیار متفاوتی به مذاکرات نزدیک میشوند. «ترامپ و دولت آمریکا میخواهند صلح پیروزمندانه را بر ایران تحمیل کنند. برداشت ایران از همان متنی که به آنها داده میشود بسیار متفاوت است و ایران احتمالاً میخواهد این مذاکرات را تا زمانی که ممکن است بدون امتیازدهی طولانی کند.»
«بنابراین، دوباره، شما در وضعیتی قرار میگیرید که جنگهای دیگر نیز شاهد آن بودهاند – مذاکراتی بدون نقطه پایان یا حتی وعده نقطه پایان، اما با این حال انگیزهای برای هر دو طرف برای شرکت، فعلاً.»
#بندرعباس #تنگه_هرمز #تجاوز_آمریکا #نیروی_دریایی_سپاه #امنیت_منطقه #جمهوری_اسلامی_ایران #نقض_آتش_بس #سیاست_خارجی_ایران #مقاومت #خلیج_فارس