اریک وایناینا، راننده تاکسی موتوری در نایروبی، کنیا، پیش از این نیز با آغاز فصل بارندگی در ماه مارس، خود را برای کاهش درآمد آماده میکرد، اما حمله نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران که از ۲۸ فوریه آغاز شد، ضربه دیگری به او وارد کرده است.
پیامدهای اقتصادی تجاوز به ایران برای آفریقا
کنیا جدیدترین کشور در میان کشورهای آفریقایی است که پیامدهای اقتصادی ناشی از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران را تجربه میکند. افزایش سرسامآور قیمت انرژی به افزایش هزینهها برای کسبوکارهای کوچک و بزرگ در سراسر قاره آفریقا منجر شده است.
وایناینا شش روز در هفته، معمولاً از ساعت ۶:۳۰ صبح، کار میکند تا همسر و سه فرزندش را تأمین کند. قبل از این جنگ تحمیلی، او روزانه تا ۱۸۰ کیلومتر رانندگی میکرد، اما اکنون به دلیل افزایش هزینههای انرژی، تنها ۹۰ کیلومتر را پوشش میدهد که منجر به نصف شدن درآمد ماهانهاش شده است.
او به الجزیره گفت: «نمیتوانیم به اندازه معمول کار کنیم، زیرا قیمت بنزین بسیار بالاست.»
برندگان و بازندگان در قاره سیاه
افزایش شدید قیمت انرژی، برندگان و بازندگانی را در قاره آفریقا به همراه داشته است؛ کشورهای غنی از نفت از درآمدهای هنگفت بهرهمند میشوند، در حالی که کشورهای فقیر از نظر منابع، بهای آن را میپردازند که منجر به افزایش کسری بودجه و هزینههای یارانهای شده است.
بر اساس گزارش بلومبرگ، این بحران میتواند کنیا را که در دسته دوم قرار میگیرد، وادار کند تا برای محافظت از اقتصاد خود در برابر شوکهای بحران جهانی انرژی، وامی تا سقف ۶۰۰ میلیون دلار از بانک جهانی درخواست کند. قیمت سوخت در این کشور از قبل نیز افزایش یافته بود؛ قیمت هر لیتر دیزل در طول این جنگ تحمیلی ۲۴ درصد افزایش یافته و به حدود ۱.۶۰ دلار رسیده است. این افزایش هزینه سوختگیری خودروها و موتورسیکلتها، تأثیر عمیقی بر زندگی روزمره کنیاییها گذاشته است.
وایناینا گفت: «معمولاً روزانه ۲۰ تا ۳۰ مشتری داشتم، اما اکنون کمتر از ۱۰ مشتری دارم. مسافران دیگر توان پرداخت آن را ندارند. مجبور شدهام به دلیل افزایش قیمت بنزین و فصل بارندگی، کرایهها را به طور قابل توجهی افزایش دهم. معمولاً فقط به دلیل باران شدید، کرایهها را کمی بیشتر میکردم.»
اریک میگوید اگر وضعیت به زودی بهبود نیابد، او و خانوادهاش ممکن است مجبور شوند در زمینی که از پدربزرگش در مناطق روستایی کنیا به ارث بردهاند، زندگی کنند. او انتظار دارد سایر بستگان نیز همین کار را انجام دهند، حتی اگر به معنای شروع زندگی جدید در خانههای موقت و سطح پایینتری از زندگی باشد.
جنگ تحمیلی علیه ایران، آنچه را که آژانس بینالمللی انرژی (IEA) آن را شدیدترین شوک عرضه نفت در تاریخ توصیف میکند، به همراه داشته است.
گلدمن ساکس تخمین میزند که اختلال گسترده در تجارت در تنگه هرمز، همراه با حملات به زیرساختهای انرژی منطقه، تولید جهانی نفت را ۱۴.۵ میلیون بشکه در روز کاهش داده است که معادل ۵۷ درصد افت است.
وابستگی آفریقا به واردات و آسیبپذیری در برابر بحرانها
با وجود اینکه آفریقا یکی از بزرگترین مناطق تولیدکننده نفت در جهان است – که تقریباً ۱۲ درصد از ذخایر جهانی را به خود اختصاص داده است – طبق گفته شرکت مالی آفریقا (AFC)، یک نهاد مالی چندجانبه که توسط کشورهای آفریقایی ایجاد شده است، این قاره همچنان بیش از ۷۰ درصد سوخت تصفیه شده خود را وارد میکند. این امر بسیاری از کشورهای آفریقایی، به ویژه آنهایی مانند کنیا که ذخایر بیوکربن کمی دارند یا اصلاً ندارند، را در زمان آغاز جنگ تحمیلی علیه ایران، در برابر نوسانات بازار آسیبپذیر کرده است.
ماه گذشته، AFC هشدار داد که این قاره تا سال ۲۰۴۰ با کمبود ۸۶ میلیون تنی سوخت مواجه خواهد شد که نشاندهنده شکاف رو به رشد بین ظرفیت تولید داخلی و تقاضاهای فزاینده انرژی است.
ظرفیت ناکافی پالایشگاهی یکی دیگر از بزرگترین چالشهای انرژی آفریقا است. اتاق انرژی آفریقا در گزارش چشمانداز ۲۰۲۶ خود هشدار داد که اگر این قاره به صادرات نفت خام کمارزش و واردات فرآوردههای پالایششده با ارزش بالا ادامه دهد، ممکن است در بهرهبرداری کامل از ذخایر عظیم نفتی خود با مشکل مواجه شود.
با این حال، آماکا آنکو، رئیس بخش آفریقای گروه اوراسیا، به الجزیره گفت که مشکلات انرژی آفریقا تنها به این قاره محدود نمیشود، بلکه بخشی از یک روند گستردهتر است که کشورهای سراسر جهان را تحت تأثیر قرار میدهد.
او گفت: «وقتی شوک جهانی مانند این رخ میدهد، همه را تحت تأثیر قرار میدهد. رسانهها این چارچوب بسیار محدود را دارند که آفریقا بدترین آسیب را خواهد دید. با این حال، افزایش تورم به همه ما آسیب میرساند.»
«این یک داستان آفریقایی نیست – یک داستان جهانی است. به عنوان مثال، شوک زنجیره تأمین در آسیا به دلیل وابستگی آن به خلیج فارس برای فرآوردههای نفتی بدتر بوده است.»
برندگان غیرمنتظره و فرصتهای جدید
نیجریه، بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده نفت آفریقا، از افزایش قیمت انرژی بهرهمند شده و درآمدهای صادراتی خود را افزایش داده است. شرکت سرمایهگذاری آمریکایی ونگارد ماه گذشته گزارش داد که شرکتهای نفتی نیجریه ۴ میلیارد دلار سود بادآورده از افزایش قیمت نفت کسب کردهاند. تحلیل این شرکت نشان داد که نفت خام بونی لایت نیجریه از زمان آغاز جنگ تحمیلی علیه ایران، ۶۶ درصد افزایش یافته و از حدود ۷۰.۱۴ دلار در هر بشکه به طور متوسط به ۱۱۶.۸۴ دلار رسیده است، در حالی که سایر کشورهای آفریقایی نیز میتوانند از افزایش تقاضا برای مواد معدنی بهرهمند شوند.
آنکو به الجزیره گفت: «نیجریه به عنوان یکی از برندگان این جنگ دیده میشود. اگر شما یک شرکت نفتی در نیجریه باشید، جمعآوری پول نقد برای سرمایهگذاری آسانتر خواهد بود. جمهوری دموکراتیک کنگو نیز به نوعی سود میبرد، زیرا دارای مواد معدنی حیاتی است که برای جایگزینی سیستمهای دفاعی آمریکا که در جنگ تحمیلی علیه ایران منهدم شدهاند، مورد نیاز خواهد بود. این درگیری فرصتهایی را ایجاد کرده است که قبلاً وجود نداشتند.»
با این حال، او میگوید کنیا «کاملاً در معرض» پیامدهای اقتصادی بحران خاورمیانه قرار دارد، و دولت این کشور پیش از انتخابات عمومی سال آینده با فشار مالی روبرو است – وضعیتی که با وابستگی این کشور به واردات انرژی از خلیج فارس تشدید شده است.
منابع جایگزین سرمایهگذاری و چالش وابستگی
طی دهه گذشته، سرمایهگذاری کشورهای حاشیه خلیج فارس در آفریقا افزایش یافته است، با تأکید شدید بر بخش انرژیهای تجدیدپذیر، زیرا کشورهای منطقه منا به دنبال تنوع بخشیدن به اقتصاد خود از هیدروکربنها هستند. در ماه فوریه، گروه ویژه هوای پاک (Clean Air Task Force) گزارش داد که عربستان سعودی و امارات متحده عربی بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴، ۱۷۵ میلیارد دلار تعهد مالی کردهاند که عمدتاً به سمت تولید انرژیهای تجدیدپذیر و پروژههای هیدروژن هدایت شده است. چین نیز سرمایهگذاری زیادی در بخش انرژیهای تجدیدپذیر این قاره انجام داده و همچنان بزرگترین سرمایهگذار منفرد در انرژی سبز آفریقا است.
با این حال، ابنزر اوباداره، پژوهشگر ارشد در شورای روابط خارجی که بر آفریقا تمرکز دارد، گفت که حتی اگر جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران برای برخی کشورهای این قاره مشکلات مالی ایجاد کرده باشد، بسیاری از آنها به دلیل مزایای اقتصادی این رابطه، روابط نزدیک خود را با واشنگتن حفظ خواهند کرد.
اوباداره با اشاره به برنامه تجاری قانون رشد و فرصت آفریقا (AGOA) که دسترسی بدون عوارض گمرکی به بازار آمریکا را برای کشورهای واجد شرایط جنوب صحرای آفریقا فراهم میکند، گفت: «تغییر گسترده توسط کشورهای آفریقایی به سمت سایر شرکای بینالمللی بسیار بعید به نظر میرسد و به نظر میرسد که آنها به بررسی گزینههای خود ادامه خواهند داد. بسیاری از کشورهای آفریقایی که برای تمدید AGOA کمپین کردهاند، بعید است که پس از تضمین تمدید تا دسامبر امسال، به سرعت روابط خود را قطع کنند.»
«علاوه بر این، تعداد فزایندهای از کشورهای آفریقایی توافقنامههای دوجانبه با آمریکا را به عنوان بخشی از استراتژی جهانی سلامت آمریکا اول (America First Global Health Strategy) امضا کردهاند و ممکن است تمایلی به به خطر انداختن آن توافقنامهها نداشته باشند. در مجموع، ممکن است انتظار داشته باشیم که الگوی فعلی روابط عمیق با آمریکا در آینده نزدیک ادامه یابد، با این هشدار مهم که اوضاع میتواند بسته به روند جنگ و مدت زمان آن تغییر کند.» این وابستگیها نشاندهنده چالشهای عمیقتری است که کشورهای آفریقایی در مسیر استقلال اقتصادی و سیاسی خود با آن روبرو هستند.
#جنگ_تحمیلی_ایران #آفریقا #قیمت_نفت #بحران_انرژی #اقتصاد_جهانی #آمریکا #رژیم_صهیونیستی #وابستگی_اقتصادی #تنگه_هرمز #سرمایه_گذاری_آفریقا