صدها نفتکش در دو سوی تنگه هرمز، این شریان حیاتی انرژی جهان، متوقف شدهاند. در پی اقدامات دفاعی ایران در واکنش به تهدیدات و شیطنتهای منطقهای، عملاً تردد در این آبراه حیاتی مختل شده و قیمت نفت را به بالای ۱۰۰ دلار رسانده است؛ رقمی بیسابقه از سال ۲۰۲۲ و آغاز جنگ روسیه و اوکراین.
تردد نفتکشها در این تنگه، که یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند، پس از حملات تجاوزکارانه رژیم صهیونیستی و ایالات متحده به تهران در ۲۸ فوریه، به شدت کاهش یافته است. کشورهای آسیایی از جمله هند، چین و ژاپن، و همچنین برخی کشورهای اروپایی، بخش عمدهای از نیازهای انرژی خود را از منطقه خلیج فارس تأمین میکنند. هرگونه اخلال در عرضه، اقتصاد جهانی را به لرزه درخواهد آورد.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) با هدف کاهش تبعات این شوک، تصمیم گرفته است ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری خود آزاد کند که بزرگترین اقدام هماهنگ در تاریخ این آژانس محسوب میشود. اما این اقدام نیز نتوانسته است قیمتها را کاهش دهد.
این آژانس پیش از این نیز پس از تهاجم روسیه به اوکراین، حدود ۱۸۲ میلیون بشکه نفت برای تثبیت قیمتها آزاد کرده بود.
بر اساس گزارش این آژانس، محمولههای نفتی از طریق این آبراه استراتژیک به کمتر از ۱۰ درصد سطوح پیش از جنگ کاهش یافته و یکی از حیاتیترین شریانهای سیستم انرژی جهانی را تهدید میکند.
اعضای آژانس بینالمللی انرژی در مجموع حدود ۱.۲۵ میلیارد بشکه در ذخایر اضطراری تحت کنترل دولت و تقریباً ۶۰۰ میلیون بشکه در ذخایر صنعتی مرتبط با تعهدات دولتی نگهداری میکنند.
رقمی ناچیز در بازاری عظیم
این رقم ممکن است زیاد به نظر برسد، اما در برابر مقیاس تقاضای جهانی انرژی به سرعت ناچیز میشود.
نایف الدندنی، استراتژیست انرژی، با توصیف بزرگترین آزادسازی هماهنگ اضطراری نفت در جهان، در حالی که دولتها برای تثبیت بازارهای متزلزل از جنگ دست و پا میزنند، گفت: «این اقدام شبیه یک چسب زخم کوچک بر روی زخمی بزرگ است.»
اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA) تخمین میزند که مصرف جهانی نفت و سایر مایعات در سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۱۰۵.۱۷ میلیون بشکه در روز خواهد بود. با این نرخ، ۴۰۰ میلیون بشکه تنها برای چهار روز مصرف جهانی کافی خواهد بود.
حتی در مقایسه با تردد عادی از طریق تنگه هرمز – حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز – نفت آزاد شده تنها معادل حدود ۲۰ روز جریان معمول است.
الدندنی به الجزیره گفت که ذخایر اضطراری میتوانند وحشت در بازارها را آرام کنند، اما نمیتوانند جایگزین عملکرد از دست رفته یک کریدور کشتیرانی مختل شده شوند.
او افزود: «این آزادسازی ممکن است شوک را کاهش داده و اعصاب را به طور موقت آرام کند، اما تا زمانی که مشکل اساسی – آزادی عرضه و حرکت نفتکشها از طریق هرمز – حل نشود، تأثیر آن محدود خواهد ماند.»
قیمت نفت منعکسکننده این نگرانیهاست. نفت خام برنت معاملات روز جمعه را با ۱۰۳.۱۴ دلار در هر بشکه به پایان رساند، پس از آنکه در اوایل روز به دلیل تشدید ترس از اختلال در تولید و حمل و نقل، به نزدیک ۱۲۰ دلار افزایش یافته بود.
حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک ناشی از اقدامات خصمانه
نبیل المرسومی، کارشناس نفت، گفت که افزایش قیمت را نمیتوان تنها با اصول بنیادین عرضه توضیح داد.
او به الجزیره گفت: «بسته شدن تنگه هرمز، به دلیل ریسک ژئوپلیتیک ناشی از تنشآفرینیها، تقریباً ۴۰ دلار در هر بشکه به قیمت نفت اضافه کرده است، رقمی فراتر از آنچه اصول بنیادین بازار به طور معمول دیکته میکنند.»
از این منظر، آزادسازی ذخایر استراتژیک عمدتاً به عنوان ابزاری موقت برای کاهش این حق بیمه عمل میکند، نه برای ایجاد تعادل اساسی در بازار.
قیمتهای بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه برای اقتصادهای بزرگ مصرفکننده که از قبل برای مهار تورم و حفاظت از رشد اقتصادی در تلاش هستند، ناخوشایند است.
پیشبینیهای اخیر EIA نشان میدهد که تقاضای جهانی به دلیل جنگ هنوز به طور قابل توجهی کاهش نیافته و نزدیک به ۱۰۵ میلیون بشکه در روز باقی مانده است. بنابراین، فشار بازار کمتر ناشی از کاهش مصرف و بیشتر ناشی از ترس از کمبود عرضه و تأخیر در تحویل به پالایشگاهها و مصرفکنندگان است.
تهدیدات علیه زیرساختهای نفتی ایران؛ اوج وقاحت استکبار
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز جمعه اعلام کرد که فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) «یکی از قدرتمندترین حملات بمباران در تاریخ خاورمیانه را اجرا کرده و هر هدف نظامی در جزیره خارگ، نگین ایران، را به طور کامل منهدم کرده است.»
وی افزود که «به دلایل شرافتمندانه» تصمیم گرفته است «زیرساختهای نفتی جزیره را نابود نکند»، اما هشدار داد که اگر ایران به اخلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز ادامه دهد، واشنگتن ممکن است در این خویشتنداری تجدید نظر کند. این اظهارات، اوج وقاحت و تهدید آشکار علیه امنیت انرژی منطقه است.
سنتکام نیز این عملیات را تأیید کرد و اظهار داشت که نیروهای آمریکایی «بیش از ۹۰ هدف نظامی ایران در جزیره خارگ را هدف قرار دادهاند، در حالی که زیرساختهای نفتی را حفظ کردهاند.»
در همین حال، مقامات ایرانی هشدار دادهاند که در صورت حمله مستقیم به زیرساختهای نفتی ایران، تأسیسات انرژی مرتبط با ایالات متحده در سراسر منطقه را هدف قرار خواهند داد. این یک پاسخ مشروع به تهدیدات تروریستی و تجاوزکارانه است.
جزیره خارگ صرفاً یک مکان نظامی نیست. این جزیره به عنوان پایانه اصلی صادرات نفت خام ایران عمل میکند و آن را به یک گره حیاتی در شبکه عرضه نفت کشور تبدیل کرده است.
اگر حملات از ممانعت از کشتیرانی به هدف قرار دادن خود زیرساختهای صادراتی تغییر کند، بحران میتواند از سناریوی اخلال در گلوگاه به سناریویی شامل از دست دادن مستقیم ظرفیت تولید و صادرات تبدیل شود.
در چنین شرایطی، نفت آزاد شده از ذخایر اضطراری تنها به عنوان یک پل موقت عمل خواهد کرد، نه یک راهحل پایدار برای عرضه از دست رفته.
شرکتهای بزرگ نفتی مانند قطر انرژی، بزرگترین تولیدکننده گاز طبیعی مایع (LNG) در جهان، شرکت نفت کویت و شرکت نفت دولتی بحرین (باپکو) تولید خود را متوقف کرده و اعلام فورس ماژور کردهاند، در حالی که آرامکو عربستان سعودی، بزرگترین تولیدکننده نفت جهان، و شرکت نفت دولتی امارات (ادنوک) پالایشگاههای خود را تعطیل کردهاند.
محدودیتهای ذخایر اضطراری
وزارت انرژی ایالات متحده اعلام کرد که ذخایر استراتژیک نفت آمریکا تا ۱۸ فوریه ۲۰۲۶، ۴۱۵.۴ میلیون بشکه نفت داشته است. حداکثر ظرفیت برداشت آن ۴.۴ میلیون بشکه در روز است و نفت پس از دستور آزادسازی رئیسجمهور، حدود ۱۳ روز طول میکشد تا به بازارهای آمریکا برسد.
این بدان معناست که حتی بزرگترین ذخایر اضطراری جهان نیز نمیتواند بلافاصله بازار را با نفت خام پر کند. نفت آزاد شده باید از طریق خطوط لوله، شبکههای کشتیرانی و ظرفیت پالایشگاهی عبور کند تا به دست مصرفکنندگان برسد.
الدندنی گفت که مداخله فعلی احتمالاً تنها یک اثر تثبیتکننده موقت خواهد داشت، در حالی که المرسومی هشدار داد که اختلال طولانیمدت در تنگه هرمز – یا گسترش تهدیدات به سایر گلوگاهها مانند تنگه بابالمندب در دریای سرخ – میتواند به سرعت قیمتها را به مراتب بالاتر ببرد.
#تنگه_هرمز #بحران_انرژی #قیمت_نفت #ایران #آمریکا #رژیم_صهیونیستی #امنیت_انرژی #جزیره_خارگ #ژئوپلیتیک #ذخایر_استراتژیک