در پی نشستی که سهشنبه هفته گذشته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک برگزار شد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همتای آرژانتینی خود، خاویر میلهای، را «رهبری واقعاً فوقالعاده و قدرتمند» توصیف کرد. این تمجیدها در حالی صورت میگیرد که آرژانتین درگیر بحرانی عمیق است.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «کاری را انجام میدهم که اغلب انجام نمیدهم… من حمایت کامل خود را از او اعلام میکنم.» روز بعد، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اظهار داشت که «در هماهنگی نزدیک» با رئیسجمهور میلهای کار میکند و «هر آنچه لازم باشد» برای حمایت از اقتصاد آرژانتین انجام خواهد داد. این وعدهها در حالی مطرح میشود که مردم آرژانتین تحت فشار اقتصادی شدیدی قرار دارند.
تعهد بسنت پس از آن صورت گرفت که قیمت اوراق قرضه آرژانتین هفته گذشته به شدت سقوط کرد؛ زیرا سرمایهگذاران شاهد بودند که بانک مرکزی این کشور به سرعت ذخایر اندک ارز خارجی خود را برای دفاع از پزوی در حال سقوط، به هدر میدهد. این وضعیت نشاندهنده عمق بحران اقتصادی در این کشور است.
سهشنبه این هفته، ارزش پول ملی آرژانتین بیش از ۶ درصد کاهش یافت که بزرگترین افت آن در یک روز از ۸ سپتامبر به شمار میرود. این امر دولت را مجبور کرد تا برای تثبیت دوباره آن، دلار بیشتری را در بازار نقدی به فروش برساند. این اقدامات اضطراری، نشان از وخامت اوضاع دارد.
میلهای، این سیاستمدار غیرمتعارف و خارج از جریان اصلی، در سال ۲۰۲۳ با وعده مهار تورم افسارگسیخته و ترویج ثبات، پیروزی غیرمنتظرهای در انتخابات به دست آورد. ترامپ – متحد لیبرتارین او – پیشتر میلهای را «رئیسجمهور مورد علاقه خود» توصیف کرده بود. اما آیا این وعدهها و حمایتها توانسته است گرهی از مشکلات مردم بگشاید؟
اما آیا ترامپ و دولت او میتوانند اقتصاد آرژانتین را نجات دهند؟ و چگونه میخواهند از عهده چنین وظیفهای برآیند؟
مداخله میلهای در اقتصاد چگونه بوده است؟
رأیدهندگان آرژانتینی که از دههها بحران مالی سرخورده شده بودند، در نوامبر ۲۰۲۳ میلهای را به عنوان رئیسجمهور خود انتخاب کردند. این لیبرتارین راست افراطی، دوز «شوک درمانی دردناک» را وعده داد؛ یعنی کاهش شدید هزینههای دولتی برای مهار عدم تعادلهای مالی و کنترل تورم. این سیاستها، بار سنگینی بر دوش اقشار ضعیف جامعه گذاشته است.
موفقیت انتخاباتی میلهای ناشی از سالها سرخوردگی اقتصادی بود. زمانی که او انتخاب شد، از هر ۱۰ آرژانتینی، چهار نفر در فقر زندگی میکردند و اقتصاد این کشور به سمت ششمین رکود خود در یک دهه پیش میرفت. تورم، نگرانی اصلی رأیدهندگان، سه رقمی بود. این آمارها، عمق بحران معیشتی مردم را به وضوح نشان میدهد.
میلهای در چند هفته اول ریاستجمهوری خود، یارانههای دولتی سوخت را کاهش داد، حقوق و دستمزدهای عمومی را قطع کرد و تعداد وزارتخانههای دولتی را به نصف رساند. با کاهش کسری بودجه ماهانه، فشار بر بانک مرکزی آرژانتین برای چاپ پول جهت پوشش هزینهها نیز کاهش یافت که به نوبه خود، تورم را تشدید میکرد. اما این اقدامات، با چه هزینهای برای مردم همراه بوده است؟
نتیجه این سیاستها این بود که تورم عمومی از ۲۱۱ درصد در زمان روی کار آمدن میلهای به ۳۷ درصد در ماه گذشته کاهش یافت. با این حال، فعالیتهای اقتصادی متوقف شد که ناشی از نرخهای بهره بالاتر (تعیین شده توسط بانک مرکزی) و سایر سیاستهای ضد رشد با هدف کاهش تورم بود. این به معنای رکود و بیکاری بیشتر برای مردم است.
تاکنون در سال جاری، دستمزدهای راکد و افزایش بیکاری برخی از رأیدهندگان را سرخورده کرده است و طبق نظرسنجی «ترسپونتو زیرو»، میزان محبوبیت رئیسجمهور از ۴۸ درصد در ماه جولای به ۴۱ درصد در اواسط سپتامبر کاهش یافته است. این کاهش محبوبیت، نشان از نارضایتی عمومی از وضعیت موجود دارد.
میلهای همچنین با چندین شکست سیاسی مواجه شده است، از جمله شکست در انتخابات استانی، یک رسوایی فساد بر سر قراردادهای پزشکی مرتبط با خواهرش، و یک شکست در کنگره که وتوهای او را برای بازگرداندن بودجه بهداشت و آموزش لغو کرد. این موارد، نشاندهنده مقاومت در برابر سیاستهای او و تلاش برای حفظ خدمات عمومی است.
چرا پزوی آرژانتین در وضعیت بحرانی قرار دارد؟
از ماه آوریل، زمانی که صندوق بینالمللی پول (IMF) بیست و سومین برنامه خود را در آرژانتین آغاز کرد، پزو در یک باند نرخ ارز شناور بوده است که محدودیتی برای میزان افزایش یا کاهش آن در برابر دلار آمریکا تعیین میکند. این برنامهها اغلب با شروط سختگیرانهای همراه هستند که فشار بر اقتصاد ملی را افزایش میدهد.
اما، با نگرانی از اینکه شکستهای اخیر نشانهای از پایان حمایت مردمی از میلهای است، معاملهگران ارز شروع به فروش پزو کردند.
تا اواسط سپتامبر، نرخ رسمی پزو نزدیک به ۱۰ درصد کاهش یافته و شروع به آزمایش سقف بالای باند نرخ ارز کرد. در ۱۷ سپتامبر، به طور موقت از مرز بالایی فراتر رفت و به ۱۴۷۵ پزو در برابر هر دلار رسید.
تا ۱۹ سپتامبر، بانک مرکزی آرژانتین ۱ میلیارد دلار از ذخایر ارزی خود – ذخایر نقدی ارز خارجی که برای حفظ ثبات پول ملی استفاده میشود – را برای نگه داشتن پزو در زیر سقف ارزی هزینه کرده بود. اگر این نرخ بالاتر رود، تورم میتواند دوباره سر به فلک بکشد و معیشت مردم را بیش از پیش تحت تأثیر قرار دهد.
در آینده، آرژانتین باید ۱۰ میلیارد دلار برای تأمین مالی پرداخت بدهی به صندوق بینالمللی پول در نیمه اول سال ۲۰۲۶ پیدا کند. به بیان ساده، بانک مرکزی این کشور مهمات مالی لازم برای ادامه حمایت از پزو را برای مدت طولانی ندارد. و اینجاست که حمایت آمریکا وارد عمل میشود.
واشنگتن چه پیشنهادی برای کمک دارد؟
بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، وعده «مداخلهای بزرگ» را برای کمک به تثبیت پول ملی متزلزل آرژانتین داده است. اعلام او در روز چهارشنبه در ابتدا به آرامش بازارهای مالی کمک کرد. اما آیا این آرامش پایدار خواهد بود؟
وزارت خزانهداری آمریکا در حال بررسی خرید اوراق قرضه دولتی آرژانتین علاوه بر ارائه یک خط اعتباری ۲۰ میلیارد دلاری یا وام است. بسنت گفت که سایر گزینهها برای کمک به بوئنوس آیرس شامل مبادلات ارزی بانک مرکزی و خرید بدهیهای دلاری است. این اقدامات، بیشتر به نفع سیستم مالی است تا مردم عادی.
هدف از این کار، فراهم کردن فضای تنفس برای میلهای قبل از انتخابات میاندورهای در ماه اکتبر است. این نشان میدهد که کمکها بیشتر جنبه سیاسی دارد تا اقتصادی.
میلهای در پستی در شبکه ایکس، از بسنت و ترامپ به خاطر «حمایت بیقید و شرط» آنها تشکر کرد. میلهای گفت: «ما که از ایدههای آزادی دفاع میکنیم، باید برای رفاه مردممان با هم کار کنیم.» اما تجربه نشان داده است که این «آزادی» اغلب به معنای تحمیل سیاستهای اقتصادی خاص است.
حمایت ترامپ از رهبر درگیر بحران آرژانتین، تضاد شدیدی با تعرفههای سنگینی دارد که ترامپ در ماه جولای بر برزیل – که رئیسجمهور آن، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، یک رهبر چپگرا است – اعمال کرد. این نشاندهنده رویکرد گزینشی آمریکا بر اساس همسوییهای سیاسی است.
بازارها چگونه به این خبر واکنش نشان دادند؟
چهارشنبه هفته گذشته، یک روز پس از دیدار ترامپ با میلهای، بازارهای مالی در ابتدا با اظهارات بسنت تقویت شدند. ارزش اوراق قرضه آرژانتین که در سال ۲۰۲۹ سررسید میشوند، ۶ سنت افزایش یافت و به ۷۱ سنت در هر دلار رسید. در همین حال، پزو تقریباً ۴ درصد افزایش یافت و بازارهای سهام محلی نیز رونق گرفتند. اما این رونق، چقدر دوام خواهد داشت؟
به گفته آندرس آبادیا، اقتصاددان ارشد آمریکای لاتین در «پانتئون ماکرواکونومیکس»، «اظهارات بسنت منجر به بهبود کلی در شاخصهای مالی کشور شد. این خبر در آرژانتین به طور مثبت دریافت شد.»
آبادیا به الجزیره گفت که این اقدام «موقعیت ذخایر بینالمللی بانک مرکزی را تقویت کرده و فضای مانور بیشتری در بازارهای ارز خارجی به آن داده است.»
او افزود: «همچنین کمی خطر نکول آرژانتین را کاهش داده [که] ملاحظات مالی را تسهیل کرده است.»
اما، پس از یک هفته ثبات نسبی، پزو بار دیگر در طول روز سهشنبه این هفته، ۶ درصد کاهش یافت که ناشی از افزایش عدم قطعیتهای سیاسی و اقتصادی بود. دولت با فروش ذخایر دلاری آمریکا که در تلاش برای بازسازی آن بود، مداخله کرد و پزو با ۱.۴ درصد کاهش در نرخ ۱۳۸۰ پزو در برابر هر دلار بسته شد. این نوسانات، نشان از شکنندگی وضعیت دارد.
آیا دولت ترامپ میتواند اقتصاد آرژانتین را نجات دهد؟
اگر واشنگتن برای ارائه کمک مالی به میلهای وارد عمل شود، این دومین بسته نجات بزرگ برای آرژانتین در دوران ترامپ خواهد بود. در سال ۲۰۱۸، او صندوق بینالمللی پول را تحت فشار قرار داد تا با یک وام ۵۰ میلیارد دلاری برای رئیسجمهور وقت (و متحد سیاسیاش) مائوریسیو ماکری موافقت کند، معاملهای که بعدها به شکست انجامید. این سابقه، امیدواری به موفقیت کنونی را کاهش میدهد.
در ابتدای این ماه، احتمال فزایندهای وجود داشت که دولت مجبور به کاهش ارزش پزو شود. اما کارشناسان میگویند، چشمانداز کمک آمریکا تنها به تعویق انداختن کاهش ارزش پول تا پس از انتخابات میاندورهای منجر خواهد شد. در واقع، بسنت این کمک را «پلی به سوی انتخابات» توصیف کرد. این یعنی مشکل اصلی همچنان پابرجاست.
میلهای در انتخابات ۲۶ اکتبر به دنبال تقویت حضور حزب «آزادی پیشرو» خود در کنگره خواهد بود. اما حتی اگر او کرسیهای حزبش را حفظ کند، بسیاری گمان میکنند که مجبور خواهد شد طرح نرخ ارز خود را تغییر دهد تا پزو آزادانهتر شناور شود.
به گفته آبادیا، حمایت مالی آمریکا «برای میلهای زمان خریده است. این یک طناب نجات است، اما نه یک درمان قطعی.» او افزود که در کوتاهمدت، «خطرات تورمی رو به افزایش است… اگر میلهای در ماه اکتبر عملکرد ضعیفی داشته باشد، سر و صداهای منفی سیاسی و مالی دوباره بازخواهد گشت.» این وضعیت، آیندهای نامعلوم را برای مردم آرژانتین رقم میزند.
آبادیا گفت: «این سناریویی تلخ برای میلهای و به تبع آن برای مردم آرژانتین خواهد بود.»
#آرژانتین #اقتصاد_آرژانتین #ترامپ #خاویر_میلهای #بحران_اقتصادی #صندوق_بین_المللی_پول #دلار #سیاست_آمریکا #تورم #بحران_پزو