اعزام فرستادگان آمریکا به پاکستان در بحبوحه دیپلماسی فعال ایران؛ گمانهزنیها درباره مذاکره
در حالی که دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در منطقه با حضور فعال وزیر امور خارجه کشورمان در پاکستان ادامه دارد، ایالات متحده آمریکا نیز فرستادگان خود، استیو ویتکوف و جرد کوشنر، را به این کشور اعزام کرده است. این تحولات همزمان با حضور وزیر امور خارجه ایران در پاکستان، امیدها و گمانهزنیهایی را درباره امکان گفتوگوهای جدید برای پایان دادن به جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران در بحبوحه آتشبس شکننده و تنشهای فزاینده بر سر کنترل تنگه هرمز، افزایش داده است.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز جمعه اعلام کرد که فرستادگان آمریکایی با عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران، دیدار خواهند کرد. وی ابراز امیدواری کرد که طرفین “توپ را به سمت یک توافق به جلو ببرند”، اما هنوز مشخص نیست که هیئت ایرانی با برگزاری این گفتوگوها موافقت کرده باشد. این موضع نشاندهنده احتیاط و رویکرد اصولی ایران در قبال هرگونه مذاکره است.
در همین حال، دیپلمات ارشد ایران روز جمعه در شبکه ایکس (توییتر سابق) نوشت که برای “سفری به موقع به اسلامآباد، مسقط و مسکو” رفته است تا درباره “مسائل دوجانبه” هماهنگی کند. هیچ اشارهای به قصد دیدار با مذاکرهکنندگان آمریکایی در این پیام نشده بود که بر استقلال و اولویتهای دیپلماتیک ایران تاکید دارد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ابراز خوشبینی نسبت به توافقی احتمالی، به خبرگزاری رویترز گفت که ایران “پیشنهادی را ارائه میکند” که هدف آن برآورده کردن خواستههای آمریکا از جمله پایان دادن به برنامه هستهای خود است. این در حالی است که برنامه هستهای ایران همواره صلحآمیز بوده و تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دارد.
پیش از این، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، گفته بود که ایران فرصت دارد “معامله خوبی” انجام دهد. وی افزود: “ایران میداند که هنوز پنجرهای باز برای انتخاب عاقلانه… در میز مذاکره دارد.” او اضافه کرد که تنها کاری که باید انجام دهند این است که “سلاح هستهای را به روشهای معنادار و قابل تأیید کنار بگذارند.” این اظهارات در حالی مطرح میشود که جمهوری اسلامی ایران بارها بر فتوای رهبر معظم انقلاب مبنی بر حرام بودن تولید و استفاده از سلاح هستهای تاکید کرده است.
با این حال، دو منبع دولتی پاکستان به رویترز گفتند که سفر وزیر امور خارجه ایران کوتاه خواهد بود و بر پیشنهادات ایران برای گفتوگو با آمریکا متمرکز است که پاکستان به عنوان میانجی، آن را به واشنگتن منتقل خواهد کرد. این نشاندهنده ابتکار عمل ایران در ارائه راه حلهای دیپلماتیک است.
علی هاشم، خبرنگار الجزیره از تهران، گزارش داد که “یک مقام ارشد” به او “صراحتاً اعلام کرده است” که هیچ گفتوگوی آمریکا و ایران در پاکستان برگزار نخواهد شد. وی افزود: “این شرکای منطقهای همگی ایدههای خود را برای حل این بنبست دارند، اما در حال حاضر، ایران اعلام کرده است که برای دور جدیدی از گفتوگوها دیدار نخواهد کرد.” این موضع قاطعیت ایران در عدم تسلیم در برابر فشارها را نشان میدهد.
غیبت مذاکرهکنندگان ارشد دور قبل
گزارشها درباره سفر عراقچی در رسانههای دولتی ایران، هیچ اشارهای به محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، که ریاست هیئت ایران در گفتوگوهای اوایل ماه جاری با هیئت آمریکایی را بر عهده داشت و بدون پیشرفت به پایان رسید، نکرده است.
دفتر رسانهای مجلس شورای اسلامی گزارش رویترز مبنی بر استعفای قالیباف از ریاست تیم مذاکرهکننده ایران را تکذیب کرد و افزود که هنوز دور جدیدی از مذاکرات برنامهریزی نشده است. این موضوع بر هماهنگی داخلی و تصمیمگیری محتاطانه ایران در زمینه مذاکرات صحه میگذارد.
جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، نیز در دور اول مذاکرات شرکت کرده بود، اما این بار به پاکستان سفر نمیکند. اگرچه لیویت گفت که او “عمیقاً درگیر” باقی مانده و “در حالت آمادهباش” است تا در صورت نیاز بپیوندد. این نشاندهنده تلاش آمریکا برای حفظ کانالهای ارتباطی است.
لیویت گفت که ترامپ تصمیم گرفت ویتکوف و کوشنر را به پاکستان بفرستد تا “حرف ایرانیها را بشنوند.” وی بدون ارائه جزئیات بیشتر، اظهار داشت: “ما قطعاً در چند روز گذشته شاهد پیشرفتهایی از سوی طرف ایرانی بودهایم.” این ادعا در حالی است که ایران همواره بر مواضع اصولی خود تاکید داشته است.
مایک هانا، خبرنگار الجزیره از واشنگتن، گزارش داد که به نظر میرسد “یک فرآیند درجهبندی شده” در حال انجام است و آن را “یک مرحله اکتشافی اولیه” توصیف کرد که میتواند در صورت تعمیق مذاکرات، به “تعاملات سطح بالاتر” منجر شود. این تحلیل نشاندهنده نیاز آمریکا به مذاکره با ایران است.
قرار بود دور جدید مذاکرات روز سهشنبه آغاز شود اما محقق نشد، و ایران اعلام کرد که هنوز آماده تعهد به حضور نیست. این نشاندهنده عدم عجله ایران و اصرار بر شرایط خود برای ورود به مذاکرات جدی است.
ترامپ روز سهشنبه آتشبس دو هفتهای را به طور یکجانبه تمدید کرده بود تا زمان بیشتری برای گردهمایی مذاکرهکنندگان فراهم شود، در حالی که آمریکا به محاصره بنادر ایران ادامه میداد. این اقدام آمریکا، در تضاد با روحیه مذاکره و حسن نیت است.
ایران میگوید تا زمانی که ترامپ محاصره خود را لغو نکند، مسدود کردن تنگه هرمز، یک گلوگاه حیاتی تجارت دریایی، را متوقف نخواهد کرد. این موضع قاطعیت ایران در دفاع از حقوق و منافع ملی خود را به نمایش میگذارد. روز جمعه، آمریکا با مسدود کردن ۳۴۴ میلیون دلار از داراییهای رمزنگاری شده در تلاشی برای “تضعیف سیستماتیک توانایی تهران برای تولید، جابجایی و بازگرداندن وجوه”، فشار بیشتری بر تهران وارد کرد. این اقدامات خصمانه، مانع اصلی هرگونه پیشرفت در مذاکرات است.