هنگامی که «لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا»، رئیسجمهور برزیل، اوایل سال جاری میلادی برای سومین دیدار خود با «شی جینپینگ» از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۳، در چین حضور یافت، روابط بین دو کشور را «ناگسستنی» توصیف کرد.
کارشناسان معتقدند که این نزدیکی، پس از اعلام «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر اعمال تعرفه ۵۰ درصدی بر کالاهای وارداتی برزیل با دلایل کاملاً سیاسی و خصمانه، احتمالاً بیش از پیش افزایش خواهد یافت.
«تولیو کاریلو»، مدیر محتوا و تحقیقات شورای بازرگانی برزیل و چین (CEBC)، اظهار داشت: «واقعیت این است که امروز، رابطه بین برزیل و چین بسیار مثبتتر و امیدبخشتر از رابطه با ایالات متحده است.»
تعهد ترامپ برای اعمال تعرفه ۵۰ درصدی بر برزیل، که قرار است از اول اوت به اجرا درآید، شوک بزرگی در سراسر این کشور ایجاد کرد؛ به ویژه از آنجایی که بر اساس تعرفههای موسوم به «روز آزادی» که ترامپ در ۲ آوریل اعلام کرده بود، واردات برزیل ۱۰ درصد مالیات میخورد. این میزان نیز به طور قابل توجهی کمتر از درصدهایی بود که بر سایر رقبای برزیلی در بازار آمریکا اعمال میشد و حس فرصت را در میان مشاغل پرجمعیتترین کشور آمریکای جنوبی ایجاد کرده بود. از این رو، تصمیم ناگهانی برای اعمال تعرفه ۵۰ درصدی، ضربهای ناگهانی و خشن بود، به ویژه برای بخشهایی که صادرکنندگان عمده به آمریکا هستند، مانند هواپیما، قطعات خودرو، قهوه و آب پرتقال.
اعمال تعرفه ۵۰ درصدی، بلافاصله پس از اجلاس سران بریکس در ریودوژانیرو صورت گرفت؛ جایی که رهبران کشورهای در حال توسعه «نگرانیهای جدی» خود را در مورد افزایش تعرفهها ابراز کردند و آن را «ناسازگار با قوانین سازمان تجارت جهانی» دانستند.
ترامپ در نامهای که برای توجیه این تعرفه نوشت، این اقدام را مستقیماً به وضعیت فعلی «ژائیر بولسونارو»، رئیسجمهور سابق برزیل، مرتبط دانست و آن را «کارزار شیطانی» نامید. بولسونارو، که اغلب «ترامپ مناطق گرمسیری» لقب گرفته، به دلیل تلاش برای سازماندهی کودتا برای ماندن در قدرت، علیرغم شکست در انتخابات ۲۰۲۲ در برابر لولا، با محاکمه روبرو است.
ترامپ همچنین به اشتباه ادعای کسری تجاری با برزیل را مطرح کرد. برزیل با آمریکا حدود ۷.۴ میلیارد دلار کسری و با چین حدود ۳۱ میلیارد دلار مازاد تجاری دارد.
ماهیت سیاسی این تعرفهها، انحرافی آشکار از منطق معمول ترامپ بود و محکومیت گستردهای را در سراسر طیف سیاسی برزیل و همچنین از سوی چین به دنبال داشت.
سخنگوی وزارت امور خارجه چین در پی این رویداد گفت: «تعرفهها نباید ابزاری برای زورگویی، ارعاب یا مداخله باشند.»
کارشناسان میگویند با استفاده از تعرفهها برای اهرم فشار سیاسی به جای دلایل اقتصادی، ترامپ اعتبار آمریکا را به عنوان یک شریک تجاری قابل اعتماد به خطر میاندازد و در مقایسه، چین را باثباتتر و قابل پیشبینیتر نشان میدهد.
«مائوریسیو وایس»، استاد اقتصاد در دانشگاه فدرال ریو گرانده دو سول، اظهار داشت: «چین تاکنون هیچ نشانهای از عقبنشینی از تصمیمات یا ایجاد تغییرات ناگهانی از خود نشان نداده است.»
تقویت روابط با چین
این کشور آسیایی در سال ۲۰۰۹ از آمریکا پیشی گرفت و به بزرگترین بازار صادراتی برزیل تبدیل شد و از آن زمان تاکنون، روابط تجاری و سرمایهگذاری دو کشور تنها قویتر شده است.
یکی از نشانههای قابل توجه تعمیق روابط، روز دوشنبه آشکار شد؛ زمانی که وزارت دارایی برزیل از برنامههای خود برای تأسیس یک دفتر مشاوره مالیاتی در پکن خبر داد. برزیل تنها چهار دفتر دیگر از این دست در سطح جهان دارد – سه دفتر در آمریکای جنوبی و یک دفتر در آمریکا. وزارتخانه برزیل در بیانیهای به الجزیره گفت: «این انگیزه سیاسی نیست، بلکه با اهمیت فزاینده روابط تجاری دوجانبه و نیاز به تعمیق همکاری در مسائل مالی و گمرکی توجیه میشود.»
چین به دنبال تقویت رشد داخلی خود از طریق دسترسی به منابع طبیعی و مواد خام مانند نفت، سنگ آهن، مس، لیتیوم و محصولات کشاورزی بوده است. اما طبق گزارش CEBC، از سال ۲۰۰۷، چین بیش از ۷۳ میلیارد دلار در برزیل سرمایهگذاری کرده است. بخش عمده این وجوه به بخشهای استراتژیک مانند انرژی، زیرساختها، کشاورزی و فناوری سرازیر شده است.
وایس گفت: «ایالات متحده همچنان سرمایهگذاری بیشتری در برزیل انجام میدهد، اما سرمایهگذاریهای چین هدفمندتر و بین دولتها هماهنگتر است.»
محصولات چینی نیز به طور فزایندهای در برزیل رایج شدهاند. خودروهای برقی ساخت شرکت چینی BYD اکنون منظرهای عادی هستند، به طوری که هفت از هر ۱۰ خودروی برقی فروخته شده در برزیل متعلق به این شرکت است. خرید یک کارخانه بزرگ که قبلاً متعلق به فورد در ایالت باهیای شمال شرقی برزیل بود، توسط BYD، به ویژه نمادی از حضور فزاینده چین به ضرر آمریکا بود.
دو کشور همچنین توافق کردهاند که ادغام حملونقل را بررسی کنند. این برنامهها شامل یک کریدور ریلی دو اقیانوسی است که برزیل را به بندر «چانکی» در پرو که توسط چین ساخته شده، متصل میکند. افتتاح این مگاپورت توسط شی جینپینگ در ماه نوامبر – که انتظار میرود کل سرمایهگذاری آن در دهه آینده به بیش از ۳.۵ میلیارد دلار برسد – نفوذ منطقهای چین را به وضوح به نمایش گذاشت.
سایر کشورهای آمریکای لاتین، از جمله پرو، کلمبیا و شیلی، نیز در میان ترس از نیات شوم ترامپ برای منطقه، از نزدیکی خود با چین خبر دادهاند. او قبلاً متعهد شده بود که «کانال پاناما را پس بگیرد»، حتی با زور.
اما برخی اشاره کردهاند که تعمیق روابط بین چین و برزیل به این معنی نیست که این کشور آمریکای جنوبی کالاهایی را که در حال حاضر به آمریکا میفرستد، به چین صادر خواهد کرد، زیرا دو کشور محصولات بسیار متفاوتی از شرکتهای برزیلی خریداری میکنند. «لیویو ریبیرو»، پژوهشگر در مؤسسه اقتصاد برزیل در بنیاد گتولیو وارگاس و شریک در مشاوره اقتصادی BRCG، گفت: «برزیل قرار نیست محصولات تولیدی را به چین صادر کند. این خیلی منطقی نیست.»
با این حال، به گفته وایس، سرمایهگذاریهای چین میتواند نقش مهمی در توانمندسازی برزیل برای افزایش ظرفیت صنعتی و تنوع بخشیدن به اقتصادش ایفا کند. وایس گفت: «صرف توانایی تولید بیشتر این محصولات در داخل و برای سایر شرکای آمریکای جنوبی، خود یک فرصت رشد قابل توجه خواهد بود.»
لولا در ماه مه، طی یک سفر دولتی به چین، گفت که برزیل و چین «شرکای ضروری» خواهند بود، زیرا «چین به برزیل نیاز دارد و برزیل به چین نیاز دارد.» لولا افزود: «با هم میتوانیم جنوب جهانی را بیش از هر زمان دیگری در جهان مورد احترام قرار دهیم.»
#برزیل #چین #ترامپ #تعرفه #روابط_تجاری #بریکس #جنوب_جهانی #اقتصاد_جهان #سیاست_خارجی #آمریکا