تهدید گستاخانه ترامپ علیه عمان: پیامدهای تلاش آمریکا برای سلطه بر تنگه هرمز
در بحبوحه تشدید تنشها و جنگافروزیهای ایالات متحده در منطقه، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با تهدیدی بیسابقه و گستاخانه، کشور دوست و متحد دیرینه خود، عمان، را به حمله نظامی تهدید کرده است. این تهدید در صورتی مطرح شد که عمان درگیر مناقشه بر سر دسترسی کشتیرانی به تنگه هرمز شود؛ اقدامی که بار دیگر نشان میدهد جنگ واشنگتن علیه ایران، خاورمیانه را تا مرز فروپاشی پیش میبرد.
تهدید بیشرمانه ترامپ و اهمیت استراتژیک تنگه هرمز
تهدید ترامپ مبنی بر «منفجر کردن» عمان، در حالی صورت گرفت که مسقط گزارشاً در حال مذاکره با ایران برای نظارت مشترک بر عبور و مرور از تنگه هرمز بود. این آبراه استراتژیک، که بیش از ۲۰ درصد ترافیک جهانی نفت را مدیریت میکند، برای امنیت انرژی جهان حیاتی است.
ترامپ در یک جلسه کابینه در واشنگتن، با لحنی دیکتاتورمآبانه درباره این تنگه گفت: «هیچکس قرار نیست آن را کنترل کند. این آبهای بینالمللی است و عمان باید مانند بقیه رفتار کند، وگرنه مجبور خواهیم شد آنها را منفجر کنیم.»
اما، برخلاف ادعای بیاساس ترامپ، در حالی که هرمز یک تنگه بینالمللی است، بخش عمده آن منحصراً در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد – نه آبهای بینالمللی – و بخشهایی از مناطق بیرونی آن به آبهای سرزمینی امارات متحده عربی میرسد. این واقعیت، ادعای آمریکا مبنی بر «آبهای بینالمللی» بودن کل تنگه را زیر سوال میبرد و نشان از نیت سلطهجویانه واشنگتن دارد.
حق حاکمیت و قوانین بینالمللی در تنگه هرمز
تنگه هرمز به عنوان یک آبراه طبیعی و تنها مسیر برای صادرکنندگان نفت خلیج فارس به اقیانوس آزاد، دههها است که به عنوان یک مسیر دریایی بینالمللی آزاد عمل میکند. اما پس از حملات مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ۲۸ فوریه، تهران برای حفظ امنیت و اعمال حاکمیت خود، این آبراه را تحت کنترل گرفت و شروع به اعمال حق حاکمیت بر آن کرد، از جمله دریافت عوارض تا سقف ۲ میلیون دلار برای هر کشتی در برخی مواقع.
بر اساس قوانین بینالمللی دریانوردی، کشورها مجاز به دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگههای طبیعی مانند هرمز نیستند، حتی اگر در آبهای بینالمللی نباشند. با این حال، کشورها میتوانند خدماتی مانند بیمه، نگهداری و کمکهای پهلوگیری به کشتیها ارائه دهند. پیشنهاد ایران و عمان برای «هزینه خدمات» به جای «عوارض»، تلاشی مشروع برای مدیریت و تامین امنیت این آبراه حیاتی است.
اندکی قبل از اظهارنظر ترامپ، تلویزیون دولتی ایران گزارش داد که ایران و ایالات متحده در آستانه توافق بر سر یک یادداشت تفاهم (MOU) بودند که بر اساس آن تهران و مسقط به طور مشترک تنگه را کنترل میکردند. این پیشنهاد، پرداختهایی را برای کشتیهای عبوری تعیین میکند که به عنوان «هزینه خدمات» و نه «عوارض» تعریف شده است.
در حالی که دولت ترامپ این ادعاها را «ساختگی کامل» خوانده است، تحلیلگران معتقدند که تهدید او نشان میدهد که تفاهم بین ایران و عمان دقیقاً همان چیزی است که رئیسجمهور آمریکا سعی در جلوگیری از آن دارد. واشنگتن نمیخواهد کنترل مشروع ایران بر هرمز، با پوشش اداری و حقوقی و حمایت یک متحد عربی آمریکا، عادیسازی شود.
پیامدهای تهدید ترامپ و واکنشها
تهدید یک متحد کوچک، پیامی به کل منطقه خلیج فارس است: «به ایران پوشش ندهید.» این رویکرد قلدرمآبانه، به وضوح نشان میدهد که آمریکا به دنبال تحمیل اراده خود بر کشورهای مستقل منطقه است.
در جلسه کابینه، خبرنگاری از ترامپ پرسید که نظرش درباره ایده نظارت مشترک عمان و ایران بر تجارت از طریق این آبراه استراتژیک چیست. هنگامی که رئیسجمهور آمریکا با تهدید به «منفجر کردن» این متحد نزدیک، که واشنگتن بیش از ۲۰۰ سال با آن روابط داشته است، پاسخ داد، در ابتدا گمانهزنیهایی مبنی بر اشتباه لفظی و گفتن «عمان» به جای «ایران» وجود داشت. با این حال، وزارت امور خارجه آمریکا بعداً این اظهارنظر را در شبکههای اجتماعی به اشتراک گذاشت و رونوشت آن به وضوح به عمان اشاره داشت. این اقدام، نشان از عمدی بودن این تهدید و بیاعتنایی آمریکا به روابط دیپلماتیک دارد.
عمان به طور علنی چیزی نگفته است که نشان دهد قصد دارد به ایران در کنترل تنگه هرمز بپیوندد. اما سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اسماعیل بقایی، روز پنجشنبه با عمان ابراز همبستگی کرد و گفت که ایران پس از «تهدیدات مقامات آمریکایی» در کنار عمان ایستاده است. این موضع، نشان از حمایت ایران از حاکمیت کشورهای منطقه در برابر زورگوییهای آمریکا دارد.
منتقدان، این تهدید را بیملاحظه خواندند. رائد جرار، مدیر حقوقی گروه DAWN مستقر در آمریکا، اظهارات رئیسجمهور آمریکا را به اظهارات یک «رئیس مافیا» تشبیه کرد. جرار به الجزیره گفت: «منشور سازمان ملل متحد تهدید به زور علیه هر دولتی را ممنوع میکند و این ممنوعیت، ایالات متحده را دقیقاً مانند همه کشورهای دیگر ملزم میکند.»
سمیر پوری، استاد مدعو مطالعات جنگ در کینگز کالج لندن، تهدید ترامپ علیه عمان را «واقعاً شگفتانگیز» خواند و هشدار داد که «شوکهایی را در سراسر منطقه ایجاد خواهد کرد.» وی افزود: «عمان نقش ماهرانهای در منطقه ایفا کرده و سعی کرده از برخی درگیریها دور بماند و حمایت میانجیگری ارائه دهد. من نمیتوانم تصور کنم که بمباران عمان لزوماً محاسبات ایران [در مورد هرمز] را تغییر دهد.»
پیشرفت مذاکرات آمریکا و ایران و اقدامات تحریکآمیز
اظهارات ترامپ در حالی مطرح میشود که مذاکرات برای آتشبس طولانیمدت با ایران متوقف شده است و تشدید مکرر نظامی، بیاعتمادی بین دو طرف را عمیقتر کرده است. از زمان اعلام آتشبس موقت در ۸ آوریل، و به دنبال آن مذاکرات مستقیم در اسلامآباد در ۱۱ و ۱۲ آوریل که به شکست انجامید، دو طرف از طریق پاکستان، پیشنهادات و ضدپیشنهاداتی را برای صلح رد و بدل کردهاند. در همین حال، ایران به کنترل کشتیرانی از طریق تنگه هرمز ادامه داده است، در حالی که نیروهای آمریکایی محاصره متناظری را بر بنادر ایران اعمال کردهاند.
نه آمریکا و نه ایران اعلام نکردهاند که آتشبس به طور کامل فروپاشیده است، اما اقدامات تحریکآمیز نظامی در منطقه ادامه دارد. روز پنجشنبه، خبرگزاری تسنیم گزارش داد که چهار کشتی، از جمله یک تانکر بریتانیایی، رادارهای خود را خاموش کرده و تلاش کردهاند از تنگه هرمز عبور کنند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با شلیک گلولههای هشداردهنده پاسخ داد. سپاه همچنین اعلام کرد که در پاسخ به حمله صبحگاهی نیروهای آمریکایی به محلی در نزدیکی فرودگاه بندرعباس ایران، یک پایگاه هوایی آمریکا را مورد هدف قرار داده است. آمریکا حملات خود را «دفاعی» توصیف کرد، در حالی که ماهیت تهاجمی آن آشکار است.
همچنین روز پنجشنبه، ارتش کویت اعلام کرد که پدافند هوایی «با حملات موشکی و پهپادی خصمانه مقابله میکند.» سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هدف این حمله را مشخص نکرد، اما گزارشها حاکی از آن است که هدف، یک پایگاه آمریکایی بوده است.
نقش عمان در جنگ آمریکا و ایران و اهمیت آن برای صلح
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، پیش از آغاز جنگ با ایران، یک میانجی کلیدی در مذاکرات هستهای آمریکا و ایران بود. درست قبل از حمله مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به تهران در فوریه، البوسعیدی با مقامات آمریکایی، از جمله معاون رئیسجمهور، جی.دی. ونس، دیدار کرده بود تا مذاکرات درباره آینده برنامه هستهای تهران را تسهیل کند.
برخلاف سایر متحدان آمریکا در خلیج فارس، مانند قطر، بحرین و امارات متحده عربی، عمان میزبان نیروهای آمریکایی نیست. با این حال، این کشور در اوایل جنگ، زمانی که ایران حملات متعددی را به داراییهای نظامی آمریکا و زیرساختهای انرژی در سراسر منطقه خلیج فارس آغاز کرد، به درگیری کشیده شد. بندر تجاری دقم، واقع در استان الوسطی در مرکز عمان، در ۱ مارس مورد اصابت دو پهپاد قرار گرفت. یک مخزن سوخت در این بندر نیز دو روز بعد در حمله پهپادی مورد اصابت قرار گرفت. در آن زمان، ترامپ با این کشور خلیج فارس ابراز همبستگی کرد و گفت: «ایران به کشورهایی حمله میکند که هیچ ربطی به آنچه در حال وقوع است، ندارند.» این اظهارات، نشان از تناقض و فریبکاری در سیاست خارجی آمریکا دارد.
سهلوم، از شورای خاورمیانه در امور جهانی، گفت که عمان «یکی از کشورهای خلیج فارس است که هم شریک امنیتی آمریکا و هم معتمدترین طرف گفتوگوی عربی ایران است.» وی افزود: «در زمان صلح، این ابهام یک دارایی است. در زمان جنگ، به یک مسئولیت تبدیل میشود، که دقیقاً همان وارونگی است که اکنون در حال رخ دادن است.»
این تحلیلگر استدلال کرد که کنترل مشترک ایران و عمان بر هرمز، «بیشتر یک ژست است تا یک احتمال.» وی گفت: «منافع واقعی عمان، مالکیت مشترک محاصره ایران نیست؛ بلکه میانجیگری برای بازگشایی تنگه است.»
با این حال، به گفته سهلوم، چشمانداز شکلگیری مشترک آینده تنگه هرمز توسط ایران و عمان، رئیسجمهور آمریکا را به سه دلیل نگران میکند: «این امر، تسلط ایران بر این گلوگاه را به یک واقعیت دائمی پس از جنگ تبدیل میکند تا یک اقدام موقت جنگی؛ این امر، سابقهای را ایجاد میکند که کشورهای ساحلی میتوانند یک آبراه بینالمللی را اندازهگیری و درآمدزایی کنند و اصل آزادی ناوبری را که ایالات متحده در سراسر جهان تضمین میکند، از بین ببرد؛ و این امر، یک پیروزی استراتژیک به تهران میدهد که هر آتشبسی را پشت سر میگذارد.»
بنابراین، اهمیت عمان از سه جنبه – جغرافیایی، دیپلماتیک و استراتژیک – آن را به خط مقدم درگیری سوق میدهد، زیرا دامنه آن به یک مبارزه ژئوپلیتیکی بزرگتر برای کنترل یکی از حیاتیترین گلوگاههای دریایی جهان تبدیل میشود. تهدیدهای آمریکا نه تنها صلح منطقه را به خطر میاندازد، بلکه حاکمیت و استقلال کشورها را نیز هدف قرار میدهد.
#تنگه_هرمز
#تهدید_ترامپ
#عمان
#ایران_آمریکا
#امنیت_منطقه
#حاکمیت_ملی
#قوانین_بین_المللی
#جنگ_افروزی_آمریکا
#دیپلماسی_عمان
#خاورمیانه