رد “غیرقابل قبول” پیشنهاد صلح ایران توسط ترامپ: مطالبات مشروع تهران برای پایان جنگ و امنیت منطقه چیست؟
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، پاسخ جمهوری اسلامی ایران به آخرین پیشنهاد صلح خود برای پایان دادن به جنگی که اقتصاد جهانی را به چالش کشیده است، را رد کرد. این اقدام ترامپ، در حالی که تهران طرحی جامع و واقع‌بینانه برای برقراری صلح پایدار ارائه کرده بود، با واکنش‌های گسترده‌ای روبرو شده است.
اتهام “بازی کردن” به ایران؛ رویکردی غیرسازنده از سوی واشنگتن
ترامپ در واکنش به پیشنهاد متقابل ایران که از طریق میانجی‌گری پاکستان به آمریکا ارسال شده بود، در پلتفرم “تروث سوشال” خود، ایران را به “بازی کردن” متهم کرد. او نوشت: “ایران ۴۷ سال است که با ایالات متحده و بقیه جهان بازی می‌کند. آنها دیگر نخواهند خندید!” تنها دو ساعت بعد، ترامپ در همان پلتفرم اظهار داشت: “من همین الان پاسخ به اصطلاح ‘نمایندگان’ ایران را خواندم. آن را دوست ندارم – کاملاً غیرقابل قبول است!”
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که بیش از یک ماه از آغاز آتش‌بس موقت در ۸ آوریل می‌گذرد و مذاکرات بین آمریکا و ایران با چالش روبرو شده است. تهران خواهان پایان دائمی جنگ است، در حالی که ترامپ اصرار دارد ایران ابتدا باید تنگه هرمز را بازگشایی کند؛ تنگه‌ای حیاتی که در زمان صلح، یک پنجم صادرات جهانی نفت و گاز طبیعی از آن عبور می‌کند. ترامپ همچنین توانایی هسته‌ای ایران را “خط قرمز” خود اعلام کرده است.
تنگه هرمز؛ پاسخ مشروع ایران به تجاوزات
محاصره عملی تنگه توسط ایران در پاسخ به حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشور در ۲۸ فوریه صورت گرفت. محاصره دریایی بنادر ایران توسط دولت ترامپ، علیرغم توافق آتش‌بس، تنش‌ها را افزایش داده است. آمریکا و ایران همچنین به حملات، توقیف و رهگیری کشتی‌ها ادامه داده‌اند، در حالی که کشورهای منطقه خلیج فارس نیز بار دیگر مورد حمله قرار گرفته‌اند.
پس، پیشنهاد صلح جدید ایران چه بود و چرا ترامپ آن را “غیرقابل قبول” می‌داند؟ آنچه می‌دانیم:
پاسخ جامع ایران به پیشنهاد صلح آمریکا
بر اساس گزارش‌های رسانه‌های ایرانی، تهران در پاسخ به پیشنهاد آمریکا، طرح خود را ارائه کرد که شامل مطالبه پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها، از جمله در لبنان است؛ جایی که رژیم صهیونیستی حملات سنگین و تهاجم زمینی انجام داده است.
ایران می‌خواهد مرحله اول مذاکرات بر پایان خصومت‌ها و همچنین تضمین “امنیت دریایی” در خلیج فارس و تنگه هرمز متمرکز شود، پیش از آنکه به مذاکرات ثانویه درباره مسائل گسترده‌تر، از جمله برنامه هسته‌ای و حمایت از گروه‌های مقاومت در خاورمیانه، بپردازد.
یک منبع رسمی ایرانی به الجزیره گفت: “پاسخ ما بر پایان جنگ در سراسر منطقه، به ویژه در لبنان، و حل اختلافات با واشنگتن متمرکز است.” این منبع افزود که پاسخ تهران “واقع‌بینانه و مثبت” بوده و اضافه کرد: “پاسخ مثبت واشنگتن به پاسخ ما، مذاکرات را به سرعت پیش خواهد برد. انتخاب اکنون با واشنگتن است.”
برنامه هسته‌ای و تحریم‌ها؛ مطالبات غیرمنطقی آمریکا
در مورد حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در ایران که آمریکا خواستار تحویل آن است، افراد مطلع از این پیشنهاد به وال استریت ژورنال گفتند که تهران “پیشنهاد می‌کند بخشی از اورانیوم با غنای بالا خود را رقیق کرده و بقیه را به کشور ثالث منتقل کند.” آنها افزودند: “ایران همچنین اعلام کرده بود که مایل به تعلیق غنی‌سازی اورانیوم است، اما برای مدت زمانی کوتاه‌تر از توقف ۲۰ ساله پیشنهادی آمریکا. ایران با برچیدن تأسیسات هسته‌ای خود مخالفت کرد.”
بر اساس برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دوران اوباما که در سال ۲۰۱۵ با چندین کشور دیگر امضا شد، ایران مجاز بود اورانیوم را تا ۳.۶۷ درصد غنی‌سازی کند – میزانی کافی برای توسعه برنامه انرژی هسته‌ای – اما بسیار کمتر از ۹۰ درصد مورد نیاز برای ساخت سلاح. با این حال، ترامپ در سال ۲۰۱۸ از این توافق خارج شد، علیرغم بازرسی‌های منظم که تأیید می‌کرد ایران به تعهدات خود پایبند بوده است. اکنون، آمریکا خواستار کاهش غنی‌سازی توسط ایران به ۰ درصد است؛ مطلبه‌ای که کاملاً غیرمنطقی و زیاده‌خواهانه است.
خبرگزاری تسنیم، خبرگزاری نیمه‌رسمی ایران، نیز گزارش داد که پیشنهادات ایران بیشتر بر مطالبه پایان تحریم‌های نفتی ایران و آزادسازی دارایی‌های مسدود شده این کشور در خارج از کشور متمرکز بود. ایران همچنین خواستار لغو محاصره دریایی جاری بنادر خود توسط آمریکا شده است.
“مطالبات مشروع” ایران و “خواسته‌های غیرمنطقی” آمریکا
پس از رد پیشنهاد ایران توسط ترامپ در اواخر یکشنبه، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشور، به رسانه‌های ایرانی گفت که آمریکا همچنان “مطالبات غیرمنطقی” دارد و افزود که پاسخ ایران به آخرین پیشنهاد آمریکا که تهران روز یکشنبه به پاکستان ارسال کرده بود، “زیاده‌روی نبود.”
وی گفت که پیشنهاد ایران برای پایان دادن به جنگ با آمریکا و لغو محاصره دریایی در تنگه هرمز و اطراف آن، یک “مطالبه مشروع” است. بقایی اظهار داشت: “مطالبه پایان جنگ، لغو محاصره و دزدی دریایی، و آزادسازی دارایی‌های ایرانی که به ناحق به دلیل فشار آمریکا در بانک‌ها مسدود شده‌اند، از جمله این مطالبات است.”
وی افزود: “عبور امن از تنگه هرمز و برقراری امنیت در منطقه و لبنان از دیگر مطالبات ایران بود که یک پیشنهاد سخاوتمندانه و مسئولانه برای امنیت منطقه محسوب می‌شود.” تسنیم به نقل از یک “منبع آگاه” گزارش داد که پاسخ ایران همچنین “بر حقوق اساسی ملت ایران تأکید دارد.” این منبع گفت: “هیچ کس در ایران طرحی برای خوشایند ترامپ نمی‌نویسد. تیم مذاکره‌کننده تنها برای حقوق ملت ایران می‌نویسد. اگر ترامپ از آن ناراضی است، در واقع بهتر است.” وی افزود: “ترامپ به سادگی واقعیت را دوست ندارد؛ به همین دلیل است که او دائماً در برابر ایران شکست می‌خورد.”
بن‌بست ترامپ در برابر اراده ملت ایران
بر اساس پیشنهاد ۱۴ ماده‌ای صلح آمریکا در هفته گذشته، ایران باید موافقت می‌کرد که سلاح هسته‌ای توسعه ندهد و تمامی غنی‌سازی اورانیوم را حداقل برای ۱۲ سال متوقف کند. همچنین باید حدود ۴۴۰ کیلوگرم ذخیره اورانیوم خود را که تا ۶۰ درصد غنی‌سازی کرده است، تحویل می‌داد.
در مقابل، آمریکا به تدریج تحریم‌ها را لغو کرده و میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران را آزاد می‌کرد و محاصره بنادر ایران را برمی‌داشت. هر دو طرف، که در حال حاضر در تنگه هرمز درگیر یک رویارویی دریایی هستند، ظرف ۳۰ روز پس از امضا، این آبراه حیاتی را بازگشایی می‌کردند.
ترامپ دلایل مشخصی برای رد قاطعانه آخرین پیشنهاد صلح ایران ارائه نکرده است. روزالیند جردن از الجزیره از واشنگتن گزارش داد که به نظر می‌رسد هر مسئله‌ای که ایرانی‌ها مطرح کرده‌اند، نقطه‌ای است که آمریکا نمی‌خواهد از آن کوتاه بیاید. او گفت: “به ویژه، این واقعیت که ایران جاه‌طلبی‌هایی برای تبدیل شدن به دوازدهمین یا سیزدهمین قدرت هسته‌ای جهان دارد، و همچنین توانایی انجام عملیات تهاجمی علیه همسایگان خود، به ویژه رژیم صهیونیستی، که آمریکا گفته است آن را تحمل نخواهد کرد.”
جردن خاطرنشان کرد که آمریکا همچنین می‌خواهد به حمایت ایران از گروه‌هایی مانند حماس و حزب‌الله پایان دهد و نفوذ منطقه‌ای آن را به طور قابل توجهی کاهش دهد. بقایی روز دوشنبه هشدار داد که پس از رد پیشنهاد متقابل ایران برای پایان جنگ توسط ترامپ، ثبات و امنیت در منطقه “تضعیف شده است.”
وی گفت: “هر زمان که مجبور به جنگ شویم، خواهیم جنگید و هر زمان که فرصتی برای دیپلماسی باشد، از آن استفاده خواهیم کرد.” بقایی افزود: “اما دیپلماسی قوانین خاص خود را دارد. تصمیم بر اساس منافع ملی ما خواهد بود و ایران ثابت کرده است که ما به حفاظت از منافع مردم خود مشتاق هستیم.”
کریس فدرستون، دانشمند علوم سیاسی در دانشگاه یورک در بریتانیا، اشاره کرد که تا کنون، ایران به خواسته‌های آمریکا تن نداده است و این به نظر می‌رسد ترامپ را گیج کرده است. او به الجزیره گفت: “ایرانی‌ها شرایط خود را برای یک توافق صلح بلندمدت حفظ می‌کنند و بسیاری از این شرایط گزارش شده، همان شرایطی است که آنها قبل از کارزار آمریکا تعیین کرده بودند.”
وی افزود: “برای ترامپ، به نظر می‌رسد او خود را در این مذاکرات به گوشه‌ای کشانده است. او مایل به امتیازدهی بیشتر به رژیم ایران نیست، زیرا این با روایت قدرت و سلطه آمریکا که او در جنگ خود با ایران سعی در به تصویر کشیدن آن دارد، سازگار نخواهد بود. با این حال، او همچنین قادر به تحت فشار قرار دادن ایرانی‌ها برای امتیازدهی نیست.”
آینده پیش رو: مقاومت ایران در برابر فشار حداکثری
با عدم توافق هیچ یک از طرفین بر سر یک توافق صلح، علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، به الجزیره گفت که “هیچ میزان اجبار اقتصادی یا نیروی نظامی ایران را مجبور به تسلیم در برابر خواسته‌های حداکثری آمریکا نخواهد کرد.” او گفت: “بنابراین ترامپ با دو گزینه بد روبرو است: تشدید جنگی که نمی‌تواند در آن پیروز شود، یا پذیرش سازشی که نمی‌تواند آن را بفروشد.”
مارک پفایفل، مشاور سابق امنیت ملی آمریکا، اشاره کرد که تهران و واشنگتن در همان موقعیتی قرار دارند که قبل از شروع مذاکرات بودند. با این حال، او استدلال کرد که ترامپ بعید است جنگ را از سر بگیرد. او گفت که ترامپ احتمالاً فشار اقتصادی بر ایران را از طریق محاصره آمریکا افزایش داده و “یک اقدام نظامی، شاید در اطراف سواحل تنگه هرمز” را هدف قرار دهد، با هدف قرار دادن قایق‌های تندرو، سکوهای پرتاب پهپاد و سایت‌های موشکی ایران که کشتی‌ها را در محاصره تهدید می‌کنند.
او افزود که ترامپ همچنین می‌تواند تحریم‌ها را تشدید کند یا به فشار برای کمک نیروهای دریایی اروپایی و آسیایی برای اسکورت کشتی‌ها از طریق تنگه هرمز ادامه دهد. اما پفایفل هشدار داد: “فراتر از این گزینه‌ها، ابزارهای زیادی در جعبه ابزار باقی نمانده است.” این اظهارات نشان می‌دهد که آمریکا در برابر اراده ملت ایران و مقاومت منطقه‌ای، در بن‌بست قرار گرفته و گزینه‌های محدودی برای اعمال فشار دارد.
#ایران #ترامپ #پیشنهاد_صلح #تنگه_هرمز #برنامه_هسته‌ای #تحریم‌ها #امنیت_منطقه #مقاومت #دیپلماسی #منافع_ملی