کمتر از شش ماه پس از آنکه زیمبابوه واحد پول جدید دیگری را معرفی کرد، مجبور به کاهش ارزش آن شد. این اتفاق، چالشهای جدیدی را برای تلاشهای این کشور آفریقای جنوبی در راستای تثبیت پول ملی و کاهش وابستگی به دلار آمریکا نشان میدهد.
در ماه آوریل، بانک مرکزی زیمبابوه «زیگ» (طلای زیمبابوه) را راهاندازی کرد که به عنوان یک عامل ثباتبخش در بحبوحه بحران طولانیمدت ارزی و اقتصادی این کشور معرفی شده بود.
اما در اواخر سپتامبر، مقامات ارزش این واحد پول جدید با پشتوانه طلا را بیش از ۴۰ درصد کاهش دادند.
زیگ تنها یکی از چندین تلاش مقامات زیمبابوه برای معرفی واحد پول جدید از سال ۲۰۰۹ است؛ زمانی که تورم شدید باعث سقوط چشمگیر دلار زیمبابوه یا «زیمدلار» شد.
اثرات بحران تورم همچنان آشکار است و زیمبابوه با تورم بالا دست و پنجه نرم میکند که خشکسالی شدید در منطقه آن را تشدید کرده است.
در ادامه، آنچه باید درباره آخرین تحولات بحران ارزی زیمبابوه و دلایل ناکامی تلاشهای دولت برای ایجاد یک واحد پول ملی قابل اعتماد بدانید، آمده است:
چه اتفاقی افتاد؟
در ۲۷ سپتامبر، بانک مرکزی زیمبابوه (RBZ) ارزش زیگ را ۴۳ درصد کاهش داد و نرخ آن را از ۱۳.۵۶ زیگ در برابر یک دلار آمریکا در زمان راهاندازی، به ۲۴.۴ زیگ در برابر دلار رساند. این هفته، ارزش این واحد پول حتی بیشتر تضعیف شده و به ۲۷ زیگ رسیده است.
این بانک پس از آن مجبور به این اقدام شد که شکافهای فزایندهای بین نرخهای رسمی و غیررسمی مبادله زیگ پدیدار گشت؛ به طوری که این واحد پول در بازار سیاه تقریباً دو برابر نرخ مصوب معامله میشد.
با وجود کاهش ارزش، همچنان شکافهای بزرگی بین نرخهای رسمی و موازی وجود دارد: بر اساس گزارش وبسایت نظارت بر قیمت «زیم پرایس چک»، تا ۲۳ اکتبر، زیگ در بازار سیاه بین ۴۰ تا ۵۰ در برابر دلار معامله میشد.
بر اساس گزارش بیبیسی، کسبوکارهای محلی و خردهفروشانی که مجبور به معامله با زیگ با نرخ رسمی بودند، به مقامات هشدار داده بودند که در صورت عدم رسیدگی به تفاوت نرخها، فروشگاههای خود را تعطیل خواهند کرد.
در مصاحبهای با شرکت پخش زیمبابوه در این ماه، جان موشایوانهو، رئیس بانک مرکزی، اظهار داشت که این اقدام «کاهش ارزش نبود، بلکه تجلی آنچه در بازار در حال وقوع بود» است و به کاهش ارزش زیگ در ماههای پس از راهاندازی آن اشاره کرد.
او همچنین گفت که انتظار نمیرود این اتفاق دوباره رخ دهد، هرچند اذعان داشت که تورم تا پایان سال کمی افزایش خواهد یافت.
وی افزود: «میتوانم بگویم که تأثیر آن احساس شده است، اما باید در آینده ثبات ایجاد شود. در واقع، باید شاهد کاهش قیمتها باشیم.»
چرا و چه زمانی زیگ معرفی شد؟
بانک مرکزی زیمبابوه در ۵ آوریل، زیگ را برای جایگزینی زیمدلار و مقابله با تورم سرسامآور راهاندازی کرد.
زیمدلار که اکنون منسوخ شده، پس از از دست دادن تقریباً تمام ارزش خود به دلیل کاهش ارزش، به یکی از بدترین ارزهای جهان تبدیل شده بود. در زمان توقف فعالیت آن، هر دلار آمریکا با حدود ۳۰,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ زیمدلار مبادله میشد.
بسیاری از کسبوکارهای کوچک از قبل پذیرش پول ملی را متوقف کرده بودند و اکثر مردم به جای آن دلار آمریکا را انتخاب میکردند که از زمان آغاز ابرتورم در کشور از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹، به عنوان پول قانونی مورد استفاده قرار گرفته بود.
سوءمدیریت، فساد و تحریمهای اعمالشده از سوی ایالات متحده و صندوق بینالمللی پول (IMF) باعث شده بود اقتصاد زیمبابوه در دوران ریاستجمهوری طولانیمدت رابرت موگابه دچار تزلزل شود. سپس بانک مرکزی به چاپ پول برای کاهش وضعیت متوسل شد و اقتصاد را با ارزی بیارزش غرق کرد.
ابرتورم پس از آن، باعث شد مردم تمام پساندازها و مستمریهای خود را از دست بدهند؛ زیرا قیمت مواد غذایی و سایر مایحتاج سر به فلک کشید و یک قرص نان ۵۰۰ میلیون زیمدلار قیمت داشت. نرخ تورم عمومی حدود ۷۹ میلیارد درصد بود.
در یک مقطع، بانک مرکزی اسکناس ۱۰۰ تریلیون زیمدلار را منتشر کرد.
در سال ۲۰۰۹ و در اوج بحران، دولت مجبور شد به طور موقت پول ملی را کنار بگذارد و اجازه دهد دلار آمریکا که از قبل در بازار سیاه وجود داشت، به طور قانونی استفاده شود.
در سال ۲۰۱۹، پول ملی دوباره معرفی شد، اما تورم سهرقمی ادامه یافت. یک واحد پول دیجیتال با پشتوانه طلا نیز در ماه مه ۲۰۲۳ معرفی شد که با استقبال سردی از سوی کسبوکارها مواجه گشت.
مقامات زیمبابوه برای جدا کردن مردم از دلار آمریکا تلاش کردهاند، زیرا این ارز به قابل اعتمادترین واحد پول برای مردم برای حفظ پساندازهایشان تبدیل شده است.
موشایوانهو در ماه آوریل در هنگام راهاندازی زیگ در هراره به خبرنگاران گفت که حدود ۸۵ درصد از تراکنشهای کشور با دلار آمریکا انجام میشد.
آیا زیگ بهتر از زیمدلار است؟
اثرات واحد پول جدید در حال حاضر متفاوت است و برخی معتقدند برای ارزیابی عملکرد زیگ هنوز زود است.
این واحد پول بر اساس ترکیبی از ارزهای خارجی، طلا، الماس و سایر سنگهای قیمتی موجود در ذخایر زیمبابوه استوار است. موشایوانهو در ماه آوریل گفت که زیمبابوه ۱.۱ تن طلا به ارزش ۱۷۵ میلیون دلار آمریکا و همچنین ۱۰۰ میلیون دلار ذخایر ارزی خارجی دارد.
زیمبابوه دارای ذخایر وسیع طلا است و بر اساس دادههای رسمی، این فلز گرانبها تقریباً ۲۵ درصد از کل صادرات در ماه ژانویه را تشکیل میدهد. با این حال، ۱۶ میلیون نفر جمعیت این کشور همچنان در اقتصادی که مدتهاست توسط تورم بالا آسیب دیده، با مشکلات دست و پنجه نرم میکنند و بسیاری به کمکهای خارجی وابسته هستند.
زیگ در هشت اسکناس و سکه منتشر شده است که بالاترین آن اسکناس ۲۰۰ زیگی است. این اسکناسها دارای طرحی از بلوکهای طلای در حال ضرب و صخرههای متعادلکننده زیمبابوه هستند که بر روی اسکناسهای زیمدلار نیز وجود داشتند.
با این حال، به نظر میرسد بسیاری از مردم زیمبابوه به آن اعتماد ندارند.
مینارد ماکتو، دستفروش آبنبات و کارت شارژ تلفن، در ماه سپتامبر به خبرگزاری رویترز گفت: «زیگ در حال ضعیفتر شدن است، بنابراین معامله با آن از نظر تجاری منطقی نیست. من به زیگ ایمان ندارم. ما قبلاً با زیمدلار نیز همین تجربه را داشتهایم.»
با این حال، بانک «اوکی لیمیتد» در ماه ژوئیه از کاهش فروش ارز خارجی به نفع زیگ خبر داد، اگرچه این بانک ارزش واقعی کاهش را اعلام نکرد.
رسانههای زیمبابوه نیز اشاره کردند که استفاده از دلار آمریکا برای تراکنشها از ۸۵ درصد به حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است. مقامات اظهار داشتند که انتظار دارند مردم بیشتری به تدریج این واحد پول را بپذیرند.
اما برخی به واحد پولی که در کمتر از شش ماه تحت فشار قرار گرفته و با وجود مداخله دولت، تقریباً نیمی از ارزش خود را از دست داده است، ایمان ندارند. مقامات در ماه آوریل دلالان ارز بازار سیاه را به اتهام تحریف نرخ ارز دستگیر کردند.
همچنان که زیگ به سرعت در بازار غیررسمی در حال سقوط است، برخی از مردم – که از تکرار فاجعه سال ۲۰۰۹ میترسند – به طور فزایندهای این واحد پول را با دلار آمریکا مبادله میکنند و فشار بیشتری بر پول ملی وارد میآورند. برخی از کسبوکارها زیگ را نمیپذیرند.
برخی کارشناسان، تصمیم دولت برای حفظ سیستم چندارزی را عامل کاهش ارزش این واحد پول دانستند، هرچند مقامات گفتند که برنامه این است که تا سال ۲۰۲۶ فقط از زیگ استفاده شود که این مهلت از سال ۲۰۳۰ به جلو کشیده شده است.
برخی دیگر گفتند که عجله برای تکارزی کردن سیستم میتواند باعث سردرگمی و مشکلات بیشتر شود و به مقامات توصیه کردند که زمان بگذارند و ابتدا پول ملی را تثبیت کنند.
آینده زیگ چه خواهد شد؟
سرنوشت زیگ نامشخص است، زیرا حتی برخی از بخشهای دولت نیز به نظر میرسد اعتماد خود را به آن از دست دادهاند.
اگرچه به نهادهای دولتی دستور داده شده بود که حقوق و مستمریها را هم با زیگ و هم با دلار آمریکا پرداخت کنند، هیئت بازاریابی غلات در ماه سپتامبر، کشاورزان گندم را برای محصول امسال به طور کامل با دلار آمریکا پرداخت کرد.
مقامات همچنین اعلام کردند که کارمندان دولت امسال افزایش حقوق و پاداش سالانه خود را به دلار آمریکا دریافت خواهند کرد.
برخی کارشناسان گفتند که کاهش ارزش لزوماً یک اقدام ضعیف نبود، اما وظیفه دولت اکنون این است که از این واحد پول به اندازه کافی استفاده کند تا کسبوکارها و افراد به آن اعتماد پیدا کنند – به عنوان مثال، با دریافت مالیات بیشتر به زیگ.
لارنس نیازیما، رئیس انجمن بانکداران زیمبابوه به رویترز گفت: «فکر نمیکنم شاهد مرگ این واحد پول باشیم، اما کار دشواری در پیش داریم. ما باید برای متقاعد کردن شهروندان به ثبات این پول، تلاش بیشتری کنیم. ما نیاز به بازتنظیم داشتیم و اکنون که این کار را انجام دادهایم، باید به وعدههای خود پایبند باشیم.»
#زیمبابوه #اقتصاد_زیمبابوه #ارز_زیگ #بحران_ارزی #دلار_آمریکا #تحریم #تورم #پول_ملی #پشتوانه_طلا #وابستگی_اقتصادی