سلاح پنهان چین در رقابت هوش مصنوعی با آمریکا: مزیت انرژی ارزان و پایدار
در رقابت نفسگیر برای تسلط بر هوش مصنوعی، در حالی که آمریکا در دسترسی به پیشرفتهترین نیمهرساناها برتری دارد، اما چین در تامین انرژی مراکز داده عظیم که موتور محرک تراشههای هوش مصنوعی هستند، مزیت آشکاری را به خود اختصاص داده است.
این برتری ریشه در نیاز مبرم مراکز داده – این تاسیسات محاسباتی گسترده که برای آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی ضروری هستند – به مقادیر عظیمی از انرژی دارد. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، یک مرکز داده معمولی میتواند به اندازه ۱۰۰,۰۰۰ خانوار برق مصرف کند، در حالی که تاسیسات «هایپراسکیل» نسل بعدی قادرند انرژی معادل دو میلیون خانه را ببلعند.
دسترسی فراوان چین به انرژی ارزان و پایدار
دسترسی چین به منابع فراوان برق ارزان، این کشور را در موقعیتی ایدهآل برای پاسخگویی به این نیازهای عظیم انرژی قرار داده است. چین در حال حاضر بیش از دو برابر آمریکا برق تولید میکند و پیشبینی میشود این برتری با سرمایهگذاریهای تهاجمی و دولتی در شبکه انرژی این کشور، گستردهتر شود. بلومبرگانایاف (BloombergNEF)، یک موسسه تحقیقاتی، تخمین میزند که چین طی پنج سال آینده بیش از شش برابر آمریکا به ظرفیت تولید برق خود خواهد افزود. بخش عمدهای از این ظرفیت اضافی به شکل انرژیهای تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی خواهد بود.
تنها در سال ۲۰۲۵، چین ظرفیت برق بادی و خورشیدی خود را بیش از ۴۳۰ گیگاوات افزایش داد که بیش از نیمی از ظرفیت اضافی انرژیهای تجدیدپذیر اضافه شده در جهان در آن سال را تشکیل میدهد. یک عنصر کلیدی در استراتژی هوش مصنوعی چین، ادغام مراکز داده خود در بخش رو به رشد انرژیهای تجدیدپذیر است. تحت ابتکار «دادههای شرق، محاسبات غرب»، دولت چین ساخت مراکز داده جدید را در مناطق داخلی کمجمعیت کشور متمرکز کرده است، جایی که زمین و منابع انرژی تجدیدپذیر در مقایسه با سواحل شرقی پرجمعیت، فراوان هستند.
پیشگامی چین در پروژههای انرژی و هوش مصنوعی
اوایل این ماه، پکن آغاز به کار اولین پروژه «مقیاس بزرگ» انرژی تجدیدپذیر کشور را که مستقیماً به یک مرکز داده متصل میشود، اعلام کرد. سازمان مدیریت شرکتهای دولتی چین در بیانیهای در ۱۲ مه اعلام کرد که این پروژه ۵۰۰ مگاواتی بادی و خورشیدی، واقع در منطقه نینگشیا در شمال غرب، یک مرکز داده ابری را که توسط شرکت «چاینا داتانگ» اداره میشود، از طریق یک «خط انتقال اختصاصی» تامین خواهد کرد.
کیانگ شیونگ، دانشجوی دکترا در دانشگاه رنمین چین و متخصص در سیاستگذاری هوش مصنوعی و انرژی، به الجزیره گفت: «در بلندمدت، کشوری که بتواند برق ارزان، پایدار و کمکربن تامین کند، مزیت بزرگی در زیرساختهای هوش مصنوعی خواهد داشت.» شیونگ افزود: «چین در زمینه انرژی خورشیدی، بادی و انتقال ولتاژ فوقالعاده بالا، پیشرو جهانی است. این امر به آن مزیت میدهد تا خوشههای مراکز داده غربی را با حجم زیادی از برق نسبتاً ارزان و پاک تامین کند.»
کاهش سریع شکاف با آمریکا و خودکفایی در تراشه
در حال حاضر، آمریکا همچنان با اختلاف زیادی بزرگترین ردپای مراکز داده را دارد. بر اساس شاخص هوش مصنوعی دانشگاه استنفورد، آمریکا در سال ۲۰۲۵ حدود ۵,۴۲۷ مرکز داده داشت، در مقایسه با ۴۴۹ مرکز در چین. طبق گزارش IEA، آمریکا در سال ۲۰۲۴، ۴۵ درصد از ۴۱۵ تراوات ساعت برق مصرفی مراکز داده را به خود اختصاص داده بود و پس از آن چین و اروپا به ترتیب با ۲۵ و ۱۵ درصد قرار داشتند. تنها در سال ۲۰۲۶، پیشبینی میشود غولهای سیلیکونولی مانند آمازون، مایکروسافت، متا و آلفابت، ۶۳۰ میلیارد دلار برای مراکز داده و سایر سرمایهگذاریهای مرتبط با هوش مصنوعی هزینه کنند که به مراتب بیشتر از غولهای فناوری چینی مانند علیبابا، تنسنت و بایتدنس است. اما با توجه به سرعت سرسامآور چین در ساخت مراکز داده – تعداد رکهای مراکز داده این کشور از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ سالانه ۳۰ درصد رشد داشته است، طبق آکادمی فناوری اطلاعات و ارتباطات چین – شکاف بین این دو ابرقدرت به سرعت در حال کاهش است.
در مواجهه با کنترلهای صادراتی آمریکا بر تراشههای پیشرفته انویدیا تولید شده توسط شرکت تولید نیمهرسانای تایوان (TSMC)، چین به طور فزایندهای به شرکت نیمهرسانای بینالمللی (SMIC) که تا حدی دولتی است، روی آورده تا تراشههای طراحی شده توسط شرکتهای فناوری محلی مانند هواوی را تامین کند. بر اساس تحلیل شرکت «ریستاد انرژی»، پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰، ظرفیت مراکز داده چین به ۶۰ گیگاوات برسد که تقریباً دو برابر سطح فعلی آن است و ۲.۳ درصد از کل تقاضای برق کشور را به خود اختصاص خواهد داد.
لی فاهی، اقتصاددان ارشد چین در «کپیتال اکونومیکس»، به الجزیره گفت: «پایگاه تولیدی بزرگ چین و محیط نظارتی کمتر سختگیرانه به این معناست که ساخت مراکز داده و زیرساختهای انرژی پشتیبان میتواند بسیار سریعتر از آمریکا انجام شود.» فاهی افزود: «مراکز داده ماژولار هواوی اکنون میتوانند در شش ماه ساخته شوند، در حالی که معادلهای آن در آمریکا حداقل یک سال طول میکشد.»
چالشها و محدودیتها در آمریکا
در همین حال، نشانههایی وجود دارد که استقرار هوش مصنوعی در آمریکا با محدودیتهای برق مواجه شده است. شرکت مشاوره انرژی «وود مکنزی» اوایل سال جاری اعلام کرد که محدودیتهای شبکه انرژی آمریکا منجر به کاهش ۵۰ درصدی پروژههای جدید مراکز داده در پایان سال ۲۰۲۵ نسبت به سه ماهه قبل شده است. محدودیتهای فنی با واکنشهای فزایندهای علیه مراکز داده در جوامع سراسر آمریکا – که بخشی از آن ناشی از فشار این تاسیسات بر شبکههای محلی است – تشدید شده است؛ چالشی که چین با آن روبرو نیست، جایی که مخالفت با دولت به شدت محدود شده است. طبق گزارش «دیتا سنتر واچ»، یک پروژه تحقیقاتی توسط شرکت امنیت هوش مصنوعی «۱۰اِی لبز»، حداقل ۳۶ مرکز داده در آمریکا بین مه ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ مسدود یا متوقف شدهاند.
رهبران فناوری آمریکا، از جمله ایلان ماسک از تسلا، جنسن هوانگ از انویدیا و سم آلتمن از اوپنایآی، آشکارا برتری چین را در حوزه انرژی اذعان کردهاند. ماسک در مصاحبهای در مجمع جهانی اقتصاد در ژانویه گفت: «عامل محدودکننده برای استقرار هوش مصنوعی اساساً قدرت الکتریکی است. خیلی زود، شاید حتی اواخر امسال، ما تراشههای بیشتری تولید خواهیم کرد که نمیتوانیم آنها را روشن کنیم – به جز چین. رشد چین در برق فوقالعاده است.» هاوارد یو، مدیر مرکز آمادگی برای آینده در مدرسه بازرگانی IMD در لوزان سوئیس، گفت: «پیشرفت هوش مصنوعی اکنون به همان اندازه که یک مشکل تراشه است، یک مشکل برق نیز هست.» یو به الجزیره گفت: «برندگان این چرخه، سیلیکون، قراردادهای برق و آب خنککننده را به ترتیب مالک خواهند بود و چین استراتژی خود را بر اساس ورودیهایی که کنترل میکند، بنا نهاده است.»
چالشهای چین و چشمانداز آینده
البته، مزیت انرژی چین بدون محدودیتهای خاص خود نیست. با وجود تلاش پکن برای ادغام جاهطلبیهای هوش مصنوعی خود با منابع بادی و خورشیدی مناطق دورافتاده غربی، اکثر مراکز داده هنوز در کلانشهرهای شرقی مانند پکن، تیانجین، شانگهای، گوانگژو و شنژن و اطراف آنها قرار دارند. آندرس هوو، پژوهشگر ارشد در موسسه مطالعات انرژی آکسفورد، به الجزیره گفت: «این مناطق نیز با مشکلات تامین برق مواجه هستند و محدودیتهایی را برای مراکز داده جدید اعمال کردهاند.» هوو افزود که شبکه برق چین نیز از درجه بالایی از پراکندگی رنج میبرد که مانع از جریان یکپارچه برق بین مناطق میشود. او گفت: «سیستم برق چین عمدتاً در سطح استانی سازماندهی و توزیع میشود، با کریدورهای انتقال که عمدتاً به عنوان جریانهای برق یکطرفه عمل میکنند.» وی اضافه کرد: «اگرچه دولت مرکزی خواستار بازارهای عمدهفروشی منطقهای و فواصل معاملاتی دقیقتر شده است، اما این روند به کندی پیش میرود.»
با وجود سرعت بالا، استقرار مراکز داده در چین با مسائل کیفی نیز مواجه بوده است. کایل چان، پژوهشگر موسسه بروکینگز و متخصص در سیاستهای فناوری و صنعتی چین، به الجزیره گفت: «آنها در تلاشند تا خوشههای تراشه ناهمگن را بسازند که سیستمهای سختافزاری مختلف را گروهبندی میکنند. این امر اجرای بارهای کاری هوش مصنوعی را چالشبرانگیزتر میکند.» چان افزود: «مشکلاتی در کیفیت ساخت برخی مراکز داده چینی وجود داشته است، به ویژه زمانی که توسعهدهنده تجربه کافی در چنین پروژههای پیچیدهای را ندارد.» یو از مدرسه بازرگانی IMD نیز گفت که چین هنوز راهی برای کاهش شکاف بین ظرفیت و میزان استفاده از مراکز داده دارد. یو گفت: «تخمینهای خود پکن آن را بین ۲۰ تا ۳۰ درصد نشان میدهد و حتی رئیس SMIC هشدار داده است که ظرفیت جدید ممکن است بیکار بماند.» او در پایان گفت: «یک راه برای توصیف کل این رقابت: آمریکا تراشه دارد و کمبود برق، در حالی که چین برق دارد و کمبود تراشه. هر کدام برای رفع تنگنای خود در حال رقابت هستند.»
#هوش_مصنوعی #چین #انرژی_تجدیدپذیر #مراکز_داده #رقابت_فناوری #آمریکا #توسعه_پایدار #اقتصاد_دیجیتال #زیرساخت_انرژی #فناوری_آینده