شکست واشنگتن در همراه کردن پکن علیه ایران؛ نشست شی-ترامپ بدون نتیجه برای آمریکا پایان یافت
در آستانه سفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به پکن، دولت او هفتهها برای تحت فشار قرار دادن چین جهت اعمال نفوذ بر ایران در مذاکرات به اصطلاح صلح بین واشنگتن و تهران تلاش کرده بود.
اما با خروج ترامپ از پکن در بعدازظهر جمعه، پس از بیش از ۴۰ ساعت حضور در پایتخت چین و یک سری ملاقات با رئیسجمهور شی جین پینگ، شواهد اندکی مبنی بر توافق دو قدرت بزرگ جهان بر سر چگونگی پایان دادن به جنگ تحمیلی علیه ایران وجود داشت.
این جنگ تحمیلی اکنون هفتاد و هفتمین روز خود را سپری میکند. در ادامه آنچه هر دو طرف در مورد این جنگ در طول نشست ترامپ و شی گفتند، تفاوتهای مواضع آنها و تأثیر آن بر تلاشها برای پایان دادن به درگیری در خاورمیانه، بررسی میشود.
موضع چین در قبال جنگ
جنگ علیه ایران در ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در بحبوحه مذاکرات بین واشنگتن و تهران بر سر برنامه هستهای ایران آغاز شد. ایران در همان روز با حملات موشکی و پهپادی در سراسر منطقه، از جمله اهدافی در رژیم صهیونیستی و همچنین داراییهای نظامی آمریکا در بحرین، کویت، عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، پاسخ قاطعی داد.
دولت ترامپ اصرار دارد که این جنگ توجیه پذیر بوده و با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای صورت گرفته است، هرچند تهران بارها به صراحت اعلام کرده که هیچ قصدی برای ساخت آن ندارد و برنامه هستهای ایران کاملاً صلحآمیز است.
اما چین که پیش از این نیز این جنگ را محکوم کرده بود، در بیانیهای که در زمان حضور ترامپ در پکن صادر شد، بر مخالفت خود با این درگیری تأکید کرد. وزارت امور خارجه چین در بیانیهای که در حساب X خود منتشر کرد، گفت: «موضع چین در قبال وضعیت ایران بسیار روشن است. این درگیری خسارات شدیدی به مردم ایران و سایر کشورهای منطقه وارد کرده است.»
بر اساس آمار دولتی، بیش از ۳۰۰۰ ایرانی در طول این جنگ به شهادت رسیدهاند.
بیانیه چین افزود: «یافتن راهی زودهنگام برای حل و فصل اوضاع نه تنها به نفع آمریکا و ایران، بلکه به نفع کشورهای منطقه و بقیه جهان است.» این بیانیه اضافه کرد که چین از تلاشهای جاری برای آتشبس – که پاکستان میانجیگری آن را بر عهده دارد – استقبال میکند و معتقد است که گفتگو راه پیش رو است. «دستیابی به آتشبس جامع و پایدار در اسرع وقت اهمیت دارد.»
این بیانیه به طرح چهار مادهای شی جین پینگ برای صلح و ثبات در خاورمیانه اشاره کرد که پیشتر توسط او مطرح شده بود و خواستار همزیستی مسالمتآمیز، حل و فصلهای سیاسی از طریق مذاکره، امنیت مشترک و همکاری مبتنی بر توسعه بود. چین افزود که به عمل بر اساس این طرح ادامه خواهد داد.
موضع طرفین در مورد تنگه هرمز
کاخ سفید در بیانیهای که روز پنجشنبه در حساب X خود منتشر کرد، گفت: «دو طرف توافق کردند که تنگه هرمز باید برای حمایت از جریان آزاد انرژی باز بماند.»
از اوایل ماه مارس، ایران عبور و مرور کشتیها از این تنگه، یک آبراه باریک که تولیدکنندگان نفت خلیج فارس را به اقیانوس آزاد متصل میکند و پیش از جنگ ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) از آن عبور میکرد، محدود کرده است. ایران اجازه عبور کشتیهای برخی کشورها را داده است، اما آنها ملزم به مذاکره با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای ترانزیت هستند.
در پیشنهادات قبلی خود برای پایان دادن به جنگ، ایران پیشنهاد کرده بود که برای کشتیهایی که قصد عبور از این تنگه را دارند، عوارض یا هزینههایی دریافت کند. واشنگتن بارها این پیشنهاد را رد کرده است. در ماه آوریل، آمریکا محاصره دریایی کشتیهای ورودی یا خروجی از بنادر ایران را اعلام کرد که به اختلال در عرضه جهانی نفت و گاز دامن زد.
کاخ سفید افزود: «رئیسجمهور شی همچنین مخالفت چین را با نظامیسازی تنگه و هرگونه تلاش برای دریافت عوارض برای استفاده از آن روشن کرد و ابراز علاقه کرد که نفت بیشتری از آمریکا خریداری کند تا وابستگی چین به تنگه در آینده کاهش یابد.»
وزارت امور خارجه چین در بیانیه خود اذعان کرد که «این درگیری فشار زیادی بر رشد اقتصادی جهانی، زنجیرههای تأمین، نظم تجارت بینالمللی و ثبات عرضه انرژی جهانی وارد کرده است که به منافع مشترک جامعه بینالمللی آسیب میرساند.»
اما بیانیه چین هیچ اشارهای به عوارض ایران یا نظامیسازی تنگه نمیکند. نشست ترامپ و شی در بحبوحه بحران جهانی انرژی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز برگزار شد. چین یکی از کشورهایی است که به شدت به نفت خلیج فارس که از طریق این تنگه حمل میشود، وابسته است و خریدار اصلی نفت ایران است.
موضع آنها در مورد برنامه هستهای ایران
کاخ سفید در بیانیه خود گفت: «هر دو کشور توافق کردند که ایران هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.»
بیانیه چین به صراحت ذکر نمیکند که ایران هرگز نباید سلاح هستهای داشته باشد. در عوض، میگوید: «مهم است که روند کاهش تنش را حفظ کرده، به سمت حل و فصل سیاسی حرکت کنیم، در گفتگو و رایزنی شرکت کنیم و به توافقی در مورد مسئله هستهای ایران و سایر مسائل دست یابیم که نگرانیهای همه طرفها را برطرف کند.»
ایران هرگز به طور رسمی قصد خود را برای دستیابی به سلاح هستهای اعلام نکرده است و چین پیش از این با آمریکا، کشورهای اروپایی و روسیه برای تضمین توافق هستهای دوران باراک اوباما با ایران همکاری کرده بود. ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده تا ۶۰ درصد دارد. برای تولید سلاح هستهای، آستانه ۹۰ درصد اورانیوم غنی شده مورد نیاز است.
معنای این رویدادها
بیانیههای صادر شده از سوی هر دو طرف نشان میدهد که در اصل، هیچ یک از طرفین از مواضع اصلی خود در قبال ایران عقبنشینی نکردهاند. چین به وضوح اعلام کرده که به طرح چهار مادهای شی پایبند خواهد بود، در حالی که آمریکا بر مخالفت خود با برنامه هستهای ایران تأکید کرده است.
این چیزی نیست که آمریکا میخواست، همانطور که اظهارات عمومی رهبرانش نشان میدهد. پس از هفتهها فشار بر چین برای ایفای نقش فعالتر در متقاعد کردن ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، مقامات دولت ترامپ – درست قبل از اجلاس – گفته بودند که نیازی به کمک پکن ندارند. ترامپ روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: «فکر نمیکنم به هیچ کمکی در مورد ایران نیاز داشته باشیم» و افزود که آمریکا «به هر طریقی» در جنگ پیروز خواهد شد. همچنین در روز سهشنبه، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در جلسات استماع کنگره در مورد جنگ ایران و هزینههای فزاینده آن شهادت داد. او در شهادت خود گفت که چین «نفوذ زیادی» بر ایران دارد. با این حال، او اذعان کرد که «فکر میکنم بیشترین نفوذ در دستان رئیسجمهور ترامپ است.»
اما هم قبل و هم در طول اجلاس، دیگر مقامات ارشد دولت ترامپ در درخواستهای خود از چین صریحتر بودند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هفته گذشته گفت: «حملات ایران تنگه را بسته است. ما در حال بازگشایی آن هستیم. بنابراین از چینیها میخواهم که در حمایت از این عملیات بینالمللی به ما بپیوندند.» و روز پنجشنبه، در چین، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا گفت که واشنگتن پکن را ترغیب خواهد کرد که بیشتر عمل کند – در حالی که اصرار داشت آمریکا نیازی به کمک چین ندارد.
روبیو با اشاره به چین و وابستگی آن به تنگه هرمز به عنوان گذرگاهی برای واردات انرژی گفت: «حل این مسئله به نفع آنهاست. ما امیدواریم آنها را متقاعد کنیم که نقش فعالتری در وادار کردن ایران به دست کشیدن از آنچه اکنون انجام میدهند و در تلاش برای انجام آن در خلیج فارس هستند، ایفا کنند.»
#نشست_شی_ترامپ #ایران_قوی #تنگه_هرمز #سیاست_خارجی_چین #مقاومت_ایران #برنامه_هسته_ای_صلح_آمیز #تحریم_های_آمریکا #دیپلماسی_منطقه_ای #شکست_فشار_حداکثری #امنیت_خلیج_فارس