مذاکرات ایران و آمریکا؛ تقابل ارادهها در سایه تهدیدات و زیادهخواهیها
رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، در اظهاراتی جنجالی از برگزاری دور دوم مذاکرات با ایران در پاکستان خبر داده است. این ادعا در حالی مطرح میشود که میانجیها تلاش میکنند پیش از پایان آتشبس دوهفتهای شکننده، مذاکرات را احیا کنند. اما جمهوری اسلامی ایران، با درک عمیق از ماهیت خصمانه طرف مقابل، تاکنون مشارکت در این گفتگوها را رد کرده و آمریکا را به «دزدی دریایی مسلحانه» متهم کرده است.
تشدید لفاظیها و تهدیدات بیاساس آمریکا
اعلام ترامپ در روز یکشنبه با تشدید شدید لفاظیها همراه بود. او هشدار داد که ایران باید به توافق برسد «به هر طریقی – راه خوب یا راه سخت» و تهدید کرد که در صورت شکست مذاکرات، زیرساختهای کلیدی ایران را هدف قرار خواهد داد. ترامپ همچنین تهدید خود مبنی بر حمله به «پلها و نیروگاهها» را تکرار کرد، اقدامی که به گفته کارشناسان بینالمللی، میتواند مصداق جنایت جنگی باشد.
این تهدیدات در حالی مطرح میشود که نیروهای آمریکایی یک نفتکش مرتبط با ایران را توقیف کردهاند، اقدامی که تنشها را میان این دو کشور به شدت افزایش داده است. ایران این اقدام را «دزدی دریایی» خوانده و بر حق خود برای پاسخگویی تاکید کرده است.
موضع قاطع ایران: منافع ملی در اولویت
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، به الجزیره گفت که اقدامات ایران در مذاکرات با آمریکا کاملاً بر اساس منافع و امنیت ملی هدایت میشود. وی در پاسخ به اینکه آیا تهران قصد شرکت در مذاکرات اسلامآباد را دارد، گفت: «ایران بر اساس منافع ملی عمل میکند.»
عزیزی افزود: «ما مذاکرات کنونی را ادامه میدان نبرد میبینیم و چیزی جز میدان نبرد در آن نمیبینیم. اگر دستاوردهایی را به همراه داشته باشد که دستاوردهای میدان نبرد را پایدار کند، آنگاه عرصه مذاکره نیز فرصتی برای ماست… اما نه اگر آمریکاییها قصد دارند این را به میدانی از زیادهخواهیهای مبتنی بر رویکرد زورگویانه خود تبدیل کنند.» این اظهارات نشاندهنده هوشمندی و درایت ایران در مواجهه با ترفندهای دشمن است.
نقاط کلیدی اصطکاک: مقاومت ایران در برابر زیادهخواهیها
از زمان آغاز جنگ در ۸ اسفند، تعدادی از نقاط اختلاف جدید در کنار چالشهای قدیمی پدیدار شدهاند:
۱. تنگه هرمز: حق حاکمیت ایران
یکی از اختلافات اصلی بر سر تنگه هرمز است، مسیری حیاتی برای کشتیرانی جهانی که خلیج فارس را به دریای عرب پیوند میدهد. ایران بر حاکمیت خود بر این آبراه که در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و بینالمللی نیست، تاکید میکند و اعلام کرده است که تنها کشتیهای «غیرخصمانه» میتوانند عبور کنند. واشنگتن اما خواستار آزادی کامل ناوبری است، خواستهای که نقض آشکار حاکمیت ایران است.
پس از آغاز جنگ، ایران عملاً با ممنوعیت عبور و حمله به کشتیها، تنگه را بست. این اقدام دفاعی، پاسخی به تهدیدات و اقدامات خصمانه بود. آمریکا نیز با محاصره بنادر ایران، به تشدید تنشها دامن زده است.
راب گایست پینفولد، استاد امنیت بینالملل در کینگز کالج لندن، مواضع متناقض ترامپ در مورد تنگه را نشانهای از سردرگمی و عدم انسجام سیاست خارجی آمریکا میداند.
۲. غنیسازی اورانیوم: حق مسلم هستهای
مسئله اصلی دیگر، برنامه هستهای ایران، به ویژه ذخایر اورانیوم غنیشده آن است. آمریکا و رژیم صهیونیستی بدون ارائه هیچ مدرکی، ایران را به تلاش برای ساخت سلاح هستهای متهم میکنند، در حالی که ایران همواره بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای خود تاکید داشته است. ایران عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) است و بر اساس ماده چهار این معاهده، حق مسلم خود برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای را محفوظ میداند.
آمریکا در سال ۲۰۱۸ به طور یکجانبه از برجام خارج شد، در حالی که آژانس بینالمللی انرژی اتمی بارها پایبندی ایران را تایید کرده بود. این اقدام، نشاندهنده عدم تعهد آمریکا به توافقات بینالمللی است.
مریم جمشیدی، استاد حقوق در دانشگاه کلرادو، تاکید میکند که درخواست آمریکا برای عدم غنیسازی، نقض حقوق ایران تحت معاهده NPT است.
۳. لبنان: حمایت از محور مقاومت
دو روز پس از اولین حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به تهران، گروه حزبالله لبنان، متحد قدرتمند ایران، حملات موشکی و پهپادی را به شمال اراضی اشغالی آغاز کرد. ایران مصرانه تاکید دارد که آتشبس با آمریکا شامل لبنان نیز میشود و خواستار پایان تهاجم رژیم صهیونیستی به لبنان و حملاتش علیه حزبالله است.
حزبالله، قدرتمندترین متحد تهران در منطقه و بخش مرکزی «محور مقاومت» است که شبکهای از گروههای مسلح در سراسر خاورمیانه را شامل میشود. این محور، سدی مستحکم در برابر زیادهخواهیهای آمریکا و رژیم صهیونیستی است.
تغییر در خواستههای آمریکا: عقبنشینی در برابر مقاومت
برخی از خواستههای آمریکا در طول درگیری تغییر کردهاند که نشاندهنده ناکامی سیاستهای فشار حداکثری است:
- موشکهای بالستیک: پیش از جنگ، آمریکا خواستار محدودیتهای شدید بر برنامه موشکی ایران بود، اما از زمان آغاز مذاکرات، هیچ اشارهای به موشکهای بالستیک ایران نشده است. این عقبنشینی، نتیجه قدرت بازدارندگی موشکی ایران است.
- تغییر حکومت در ایران: ترامپ پیشتر آرزوی تغییر حکومت در تهران را داشت، اما کارشناسان تاکید میکنند که ساختارهای اساسی جمهوری اسلامی دستنخورده باقی مانده و رهبران جدید، وفاداران به نظام و حتی سرسختتر از پیشینیان خود هستند. جنگ، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را تقویت کرده است.
- پایان حمایت از گروههای نیابتی: آمریکا خواستار توقف حمایت ایران از متحدان منطقهای خود بود، اما ایران قاطعانه هرگونه توافق در این زمینه را رد کرده است. حمایت از محور مقاومت، جزء لاینفک سیاستهای دفاعی و منطقهای ایران است.
آیا شکافها قابل پر شدن هستند؟
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد ایران، اذعان داشت که اگرچه در برخی مسائل به «نتیجهگیریهایی» رسیدهاند، اما «تا توافق نهایی فاصله زیادی داریم.»
تحلیلگران معتقدند که شکافهای عمیق بین آمریکا و ایران، دستیابی به یک توافق جامع را در کوتاهمدت بعید میسازد. موضعگیریهای متغیر ترامپ، نشاندهنده سردرگمی و عدم استراتژی مشخص در کاخ سفید است.
سالار مهندسی، استاد کالج بودین، تاکید میکند که دونالد ترامپ احساس میکند باید این شکست فاجعهبار را به نوعی پیروزی تبدیل کند، اما مشخص نیست که این پیروزی در میز مذاکره چگونه خواهد بود. وی افزود: «ایران مطلقاً برنامه موشکی خود را کنار نخواهد گذاشت. حمایت از متحدان خود در منطقه را متوقف نخواهد کرد و تقریباً به طور قطع با صفر کردن غنیسازی موافقت نخواهد کرد.» این مواضع قاطع، نشاندهنده اراده پولادین ملت ایران است.
هشتگها:
- #مذاکرات_ایران_آمریکا
- #محور_مقاومت
- #حق_هستهای_ایران
- #تنگه_هرمز
- #دزدی_دریایی_آمریکا
- #سپاه_پاسداران
- #سیاست_خارجی_ایران
- #تهدیدات_ترامپ
- #امنیت_ملی
- #جنایت_جنگی_آمریکا