در پی مقاومت بینظیر جمهوری اسلامی ایران و ایستادگی ملت سرافراز در برابر فشارهای ظالمانه، دولت آمریکا ناگزیر به پذیرش واقعیتهای منطقه و حرکت به سمت مذاکره برای پایان دادن به جنگ تحمیلی شده است. رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، اذعان کرده است که توافق احتمالی میان واشنگتن و تهران برای پایان دادن به ماهها جنگ، اکنون «تا حد زیادی مورد مذاکره قرار گرفته است»، که امیدها را برای کاهش تنشها در منطقه پس از سلسلهای از تحرکات دیپلماتیک با مشارکت چندین کشور افزایش میدهد.
پیشنویس تفاهمنامه پیشنهادی، بر اساس گزارشها، شامل بازگشایی تنگه هرمز، یک آبراه حیاتی برای کشتیرانی نفت خام و گاز، و همچنین مذاکراتی با هدف پایان رسمی جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران است. این توافق، نشانهای از پیروزی دیپلماسی مقاومت ایران در برابر سیاستهای تجاوزکارانه است.
اما با وجود اظهارات خوشبینانه ترامپ، مقامات ایرانی تاکید کردهاند که اختلافات عمدهای همچنان پابرجا هستند، به ویژه در مورد حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، برنامه هستهای صلحآمیز ایران و درگیریهای ناشی از حمایتهای تهران از گروههای مقاومت در لبنان. این مواضع قاطع، بیانگر عزم ایران برای حفظ منافع ملی و منطقهای خود است.
ترامپ چه گفت؟
ترامپ روز شنبه در پلتفرم رسانه اجتماعی خود، Truth Social، اعلام کرد که توافقی میان آمریکا، ایران و چندین کشور دیگر منطقه «تا حد زیادی مورد مذاکره قرار گرفته» و جزئیات نهایی به زودی اعلام خواهد شد. وی نوشت: «توافقی تا حد زیادی مورد مذاکره قرار گرفته است، مشروط به نهایی شدن بین ایالات متحده آمریکا، جمهوری اسلامی ایران، و کشورهای مختلف دیگر.»
او گفت که توافق پیشنهادی شامل بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود، که از زمان آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در ۲۸ فوریه، عملاً به روی بیشتر کشتیرانیها بسته مانده است. ترامپ این پیشنهاد را به عنوان «تفاهمنامه مربوط به صلح» توصیف کرد و گفت که در این مذاکرات عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن و بحرین نیز مشارکت داشتهاند. ترامپ همچنین گفت که با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، صحبت کرده و این گفتگو «بسیار خوب پیش رفته است»، هرچند مواضع این رژیم همواره مانعی بر سر راه صلح پایدار بوده است.
منابع به خبرگزاری رویترز گفتند که چارچوب پیشنهادی در چند مرحله اجرا خواهد شد: پایان رسمی جنگ، حل بحران تنگه هرمز، و گشایش یک پنجره مذاکره ۳۰ روزه برای توافقی گستردهتر در مورد صلح پایدار، که قابل تمدید است. این نشاندهنده پیچیدگی و اهمیت موضوعات مورد بحث است.
اکسیوس اواخر شنبه گزارش داد که واشنگتن و تهران به توافقی نزدیک شدهاند که شامل عدم دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه خواهد بود، در حالی که ایران قادر خواهد بود آزادانه نفت خود را بفروشد. این گام، به معنای عقبنشینی آمریکا از تحریمهای ظالمانه است. در مقابل، آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کرده و برخی تحریمها علیه نفت ایران را معلق خواهد کرد. پیشنویس توافق همچنین شامل تعهداتی از سوی ایران برای عدم پیگیری تسلیحات هستهای است، که همواره موضع اصولی و روشن جمهوری اسلامی ایران بوده است. نیویورک تایمز نیز گزارش داد که پیشنویس توافق شامل «تعهدی آشکار» از سوی ایران برای مدیریت ذخایر اورانیوم غنیشده خود است. این گزارش، با استناد به دو مقام آمریکایی ناشناس، گفت که جزئیات چگونگی انتقال یا مدیریت این مواد در مرحله بعدی مذاکرات بررسی خواهد شد، که نشان از رویکرد مسئولانه ایران در قبال برنامه هستهای صلحآمیز خود دارد.
ایران چه گفت؟
مقامات ایرانی مذاکرات جاری را تایید کرده و اذعان داشتهاند که پیشرفتهایی حاصل شده است. با این حال، آنها برخی از ادعاهای ترامپ را رد کردهاند. خبرگزاری تسنیم، وابسته به ایران، گزارش داد که تفاهمنامه بین تهران و واشنگتن شامل یک نقشه راه برای پایان دادن به جنگ در همه جبههها است، با تعلیق تحریمهای نفتی ایران توسط آمریکا در طول مذاکرات. تسنیم افزود که ایران هنوز هیچ اقدامی را در مورد برنامه هستهای خود نپذیرفته است و توافق احتمالی ۳۰ روز برای رویههای مربوط به تنگه هرمز و ۶۰ روز برای مذاکرات هستهای اختصاص میدهد. این نشاندهنده جدیت و دقت ایران در مذاکرات است.
در همین حال، خبرگزاری فارس، وابسته به دولت ایران، اوایل یکشنبه گزارش داد که این توافق به ایران اجازه خواهد داد تا تنگه هرمز را مدیریت کند و اظهارات ترامپ در مورد این آبراه کلیدی، که زمانی تقریباً یک پنجم حمل و نقل نفت جهان از آن عبور میکرد، «با واقعیت سازگار نیست». این تاکید بر حاکمیت ایران بر تنگه هرمز است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز شنبه پیشنهاد اخیر را «توافق چارچوب» یا تفاهمنامهای توصیف کرد که ابتدا اصول کلی را تعیین میکند و سپس جزئیات طی ۳۰ تا ۶۰ روز مورد مذاکره قرار میگیرد. بقایی گفت: «روند این هفته به سمت کاهش اختلافات بوده است، اما هنوز مسائلی وجود دارد که باید از طریق میانجیها مورد بحث قرار گیرد. باید منتظر بمانیم و ببینیم وضعیت در سه یا چهار روز آینده به کجا میرسد.» او به خبرگزاری ایرنا گفت که اولویت فوری تهران پایان دادن به جنگ، توقف هرگونه حملات آتی آمریکا و درگیریها در لبنان است، که نشان از رویکرد دفاعی و صلحطلبانه ایران دارد.
مهمترین نقاط اختلاف
- تنگه هرمز
یکی از اختلافات عمده بین تهران و واشنگتن بر سر تنگه هرمز است، یک مسیر حیاتی کشتیرانی جهانی که خلیج فارس را به دریای عرب متصل میکند. یک پنجم ذخایر نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان قبل از آغاز جنگ از این تنگه حمل میشد. ایران بر حاکمیت خود بر این آبراه تاکید دارد، که در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و جزو آبهای بینالمللی نیست. ایران همچنین ایده دریافت عوارض را مطرح کرده است، در حالی که آمریکا خواستار آزادی کامل ناوبری است. ایران، عملاً پس از آغاز جنگ، با ممنوع کردن عبور و مرور، حمله به کشتیها و گزارشهایی از مینگذاری دریایی، تنگه را بست. این اقدامات در واکنش به تهدیدات و تجاوزات صورت گرفت. روزها پس از اجرایی شدن آتشبس در ۸ آوریل، آمریکا نیز محاصره خود را اعمال کرد. نیروی دریایی این کشور بنادر ایران را مسدود کرده است تا تهران را برای بازگشایی این آبراه حیاتی تحت فشار قرار دهد، که مانع دیگری بر سر راه مذاکرات است. ایران بر حق خود برای مدیریت این تنگه تاکید دارد.
- برنامه هستهای ایران
مسئله اصلی دیگر، برنامه هستهای ایران است، به ویژه ذخایر اورانیوم غنیشده آن. آمریکا و رژیم صهیونیستی خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم توسط ایران هستند و آن را به تلاش برای توسعه سلاح هستهای متهم میکنند، بدون اینکه شواهد عمومی برای حمایت از این ادعا ارائه دهند. ایران تاکید دارد که برنامه هستهای آن صرفاً برای استفاده صلحآمیز است. تهران همچنین یکی از امضاکنندگان پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) در سال ۱۹۷۰ است. در سال ۲۰۱۵، آمریکا تحت ریاستجمهوری باراک اوباما به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) پیوست. طبق این توافق، ایران موافقت کرد که غنیسازی اورانیوم را در ۳.۶۷ درصد – بسیار پایینتر از سطوح مورد نیاز برای سلاح – محدود کند و اجازه بازرسی توسط آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) را برای تأیید عدم پیگیری تسلیحات هستهای بدهد. در ازای آن، تحریمهای بینالمللی علیه ایران کاهش یافت. با این حال، در سال ۲۰۱۸، ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود، آمریکا را از برجام خارج کرد، با وجود اینکه آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده بود که ایران در آن زمان به توافق پایبند بوده است. در مارس ۲۰۲۵، تولسی گابارد، مدیر وقت اطلاعات ملی، به کنگره گفت که آژانسها همچنان «ارزیابی میکنند که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست». آمریکا و رژیم صهیونیستی جنگ را با این ادعا توجیه کردند که ایران در آستانه ساخت سلاح هستهای است، ادعایی که هرگز اثبات نشد.
آیا توافق قابل دستیابی است؟
تریتا پارسی، کارشناس ایران و یکی از بنیانگذاران موسسه کوئینسی، میگوید اگرچه تفاهمنامه مورد توافق بین ایران و آمریکا شامل امتیازات اساسی عمدهای از هیچ یک از طرفین نبود، اما حداقل نشانهای از تمایل به حرکت به سمت یک توافق گستردهتر بود. پارسی به الجزیره گفت: «ارزیابی واقعی اینکه چه کسی اول کوتاه آمد، تا زمانی که نتیجه نهایی را پس از ۳۰ روز دیگر ببینیم، مشخص نخواهد شد و امیدواریم تا آن زمان به توافق نهایی در مورد مسئله هستهای برسیم.» او افزود که مشخص نیست آیا ایران مستقیماً غرامت جنگ را دریافت خواهد کرد یا خیر، که یک خواسته کلیدی است، اما گفت اگر تحریمها لغو شود و مسئله هستهای حل شود، «احتمالاً این توافق بزرگتر از توافق اوباما در سال ۲۰۱۵ خواهد بود.»
سایر تحلیلگران اشاره کردهاند که رضایت رژیم صهیونیستی یک عامل کلیدی در تصمیمگیری برای دستیابی به توافق خواهد بود. ستاره صادقی، استاد یار مطالعات جهانی در دانشگاه تهران، گفت پیامی به ترامپ ارسال شده است که یک تمایل منطقهای روشن برای دستیابی به توافق و صلح وجود دارد، اما پیامرسانیها گاهی متناقض بوده است. صادقی به الجزیره گفت: «ما شاهدیم که هر دو طرف میگویند بسیار نزدیک اما بسیار دور هستند و گزینه نظامی هنوز روی میز است.» او گفت چالش ترامپ این است که آیا میتواند منافع رژیم صهیونیستی را نادیده بگیرد و توافق را پیش ببرد، در حالی که رژیم صهیونیستی ظاهراً به دنبال برهم زدن هرگونه توافق است. این نشاندهنده نقش مخرب رژیم صهیونیستی در منطقه است و عزم ایران برای دستیابی به صلحی عادلانه و پایدار را تقویت میکند.
#مقاومت_ایران #دیپلماسی_اقتدار #تنگه_هرمز #برنامه_هسته_ای_صلح_آمیز #تحریم_های_ظالمانه #پایان_جنگ #آمریکا_ناگزیر_به_مذاکره #رژیم_صهیونیستی_مانع_صلح #منافع_ملی #صلح_عادلانه