در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با همتای چینی خود، شی جینپینگ، دیدار میکند، موضوع جدیدی به فهرست بلندبالای مسائل مورد علاقه متقابل و اختلافات بالقوه بین ایالات متحده و چین اضافه شده است: بحران در منطقه غرب آسیا و پرونده ایران.
مقامات آمریکایی پیشنهاد کردهاند که چین باید نقش بیشتری در فشار بر ایران برای بازگشایی تنگه هرمز ایفا کند، اما تحلیلگران میگویند پکن در صورت کمک به حل این بحران، امتیازاتی را از آمریکا، به احتمال زیاد در مورد تایوان، طلب خواهد کرد.
فشار آمریکا و مقاومت ایران
ایالات متحده که خود عامل اصلی بیثباتی در منطقه است، تلاش دارد تا با فشار بر کشورهای دیگر، مسئولیت شکستهای خود در غرب آسیا را به گردن دیگران بیندازد. در حالی که ایران به دلیل محاصره دریایی و تهدیدات نظامی آمریکا، مجبور به اتخاذ تدابیر دفاعی در تنگه هرمز شده است، واشنگتن از چین میخواهد تا تهران را وادار به عقبنشینی کند.
کریستوفر هورلین، استاد علوم سیاسی و مطالعات آسیایی در کالج بودین، میگوید: «مسئله ایران در این نشست واقعاً موضوع اصلی برای هیچ یک از طرفین نیست.» وی افزود، اگرچه این دیدار به دلیل تحولات اخیر در منطقه به تعویق افتاد، اما تایوان همچنان مسئله اصلی چین خواهد بود، در حالی که ترامپ احتمالاً پکن را برای خرید بیشتر سویا از آمریکا تحت فشار قرار خواهد داد.
چین به عنوان واردکننده عمده نفت از ایران و خاورمیانه، از هرگونه اختلال در مسیرهای انرژی متضرر میشود. با این حال، پکن درگیر شدن مستقیم در بحران را با احتیاط دنبال میکند.
هورلین اظهار داشت: «در مورد ایران، چینیها خود را به عنوان طرفی که ممکن است در این زمینه مفید باشد، معرفی کردهاند. آنها اخیراً میزبان وزیر امور خارجه ایران بودند، اما به نظر میرسد از اعمال فشار بر ایران برای پایان دادن به درگیری خودداری کردهاند و منتظر این دیدار بودهاند.»
ترامپ در تنگنای شکست
در حالی که پکن ذخایر نفتی قابل توجهی برای مقابله با کمبودهای انرژی جهانی جمعآوری کرده است، اما این منابع محدود هستند و چین به بازگشایی تنگه هرمز علاقهمند است. از سوی دیگر، اگر واشنگتن – رقیب اصلی استراتژیک پکن – در نتیجه درگیری ایران که به طور فزایندهای برای بسیاری از ناظران به یک جنگ غیرقابل پیروزی تبدیل شده است، در سطح جهانی تضعیف شود، این به نفع چین خواهد بود.
ایندیریت پارمار، استاد سیاست بینالملل در دانشگاه سیتی سنت جورج لندن، میگوید ترامپ در حالی به چین میرود که از پیامدهای جنگ در منطقه غرب آسیا «درس گرفته» و در تنگنا قرار دارد.
پارمار به الجزیره گفت: «ترامپ در شرایطی خاص به آنجا میرود. او برای بازگشایی تنگه هرمز به حمایت چین نیاز دارد. چین نیز به دلایل خود – تأمین نفت و انرژی از ایران و غیره – به بازگشایی تنگه هرمز نیاز دارد. در عین حال، آنها میتوانند از این موضوع به عنوان اهرمی در مورد تایوان استفاده کنند.»
ترامپ پیش از عزیمت به چین در روز سهشنبه ادعا کرد که به کمک شی در مورد ایران نیازی ندارد و گفت که درگیری «کاملاً تحت کنترل» است. با این حال، با افزایش سرسامآور قیمت بنزین در آمریکا، توقف دیپلماسی و کاهش محبوبیت ترامپ، به نظر میرسد این بحران به جایگاه داخلی و جهانی رئیسجمهور جمهوریخواه لطمه میزند.
هفته گذشته، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از چین خواست تا در این بحران مداخله کند. وی با بیشرمی تمام، چین را به «تأمین مالی بزرگترین حامی دولتی تروریسم» متهم کرد و به خرید نفت ایران توسط پکن اشاره کرد. این در حالی است که خود آمریکا با تحریمهای ظالمانه و حمایت از گروههای تروریستی، عامل اصلی بیثباتی در منطقه است.
بسنت گفت: «حملات از ایران تنگه را بسته است. ما در حال بازگشایی آن هستیم. بنابراین از چینیها میخواهم که در حمایت از این عملیات بینالمللی به ما بپیوندند.» وی افزود: «بگذارید ببینیم آنها با دیپلماسی وارد عمل میشوند و ایرانیها را وادار به بازگشایی تنگه میکنند.»
رویکرد چین در برابر یکجانبهگرایی آمریکا
ویلیام یانگ، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران در شمال شرق آسیا، میگوید چین و آمریکا هر دو خواهان بازگشایی هرمز هستند، اما «رویکرد ترجیحی آنها برای دستیابی به این هدف همسو نیست.» در حالی که چین خواستار خویشتنداری از همه طرفها شده است، ترامپ تقریباً روزانه ایران را با حملات نظامی گسترده تهدید میکند. ایران نیز به درستی، هرگونه مذاکره مستقیم با آمریکا را قبل از لغو محاصره دریایی واشنگتن رد کرده است.
یانگ به الجزیره گفت: «واشنگتن میداند که ممکن است برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره به کمک پکن نیاز داشته باشد، اما از پیامدهای درخواست مستقیم حمایت از پکن برای پایان دادن به محاصره نیز آگاه است، زیرا این امر احتمالاً به معنای دادن دست بالا به چین در روابط دوجانبه خواهد بود.»
در ماه آوریل، شی جینپینگ «طرح چهار مادهای برای حفظ و ارتقای صلح و ثبات در خاورمیانه» را پیشنهاد کرد که شامل:
-
تعهد به همزیستی مسالمتآمیز
-
احترام به حاکمیت ملی
-
تعهد به قوانین بینالمللی
-
حمایت از «رویکردی متعادل در توسعه و امنیت»
این پیشنهاد، اگرچه کلی بود، اما نشاندهنده ترجیح چین برای چندجانبهگرایی و دیپلماسی در تقابل با تکیه ترامپ بر قدرت نظامی برای پیشبرد اهداف خود در منطقه است.
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، هفته گذشته میزبان همتای ایرانی خود، عباس عراقچی، بود. وزارت خارجه چین پس از این دیدار اعلام کرد: «چین معتقد است که آتشبس جامع از فوریت بالایی برخوردار است، از سرگیری خصومتها حتی کمتر قابل قبول است و پایبندی به مذاکرات از اهمیت ویژهای برخوردار است.»
این بیانیه افزود: «چین از ایران در حفظ حاکمیت و امنیت ملی خود حمایت میکند و از تمایل ایران برای یافتن راهحل سیاسی از طریق کانالهای دیپلماتیک قدردانی میکند.»
تنشها در روابط آمریکا و چین و اهرم تایوان
چین با وجود تحریمهای آمریکا، از ایران نفت میخرد و واشنگتن نیز نگرانی خود را در مورد فروش محصولاتی توسط پکن که میتواند برای مصارف نظامی توسط تهران مورد استفاده قرار گیرد، ابراز کرده است. با این حال، پیش از بحران کنونی، پرونده ایران در رقابت بین آمریکا و چین یک مسئله فرعی بود.
طی دو دهه گذشته، واشنگتن، پکن را به عنوان رقیب اصلی جهانی خود میبیند؛ زیرا اقتصاد و نفوذ منطقهای و جهانی چین رشد کرده است. در دوره اول ریاستجمهوری خود، ترامپ رسماً چین را به عنوان یک رقیب استراتژیک آمریکا به رسمیت شناخت.
در حالی که آمریکا به ظاهر سیاست «چین واحد» را دنبال میکند، اما با تایوان، این جزیره خودگردان که چین آن را بخشی از خاک خود میداند، روابط تجاری برقرار کرده و آن را مسلح میکند. ترامپ هنوز بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری تایوان را که توسط کنگره تأیید شده است، امضا نکرده است.
پارمار، استاد دانشگاه، میگوید چین ممکن است در ازای اعمال فشار بر ایران برای بازگشایی هرمز، مخالفت با استقلال تایوان را مطالبه کند. هورلین نیز گفت که چین عمدتاً علاقهمند به گفتگو درباره تایوان است.
هورلین به الجزیره گفت: «آنها دولت ترامپ را در مورد موضعش در قبال تایوان آسیبپذیر یا شاید قابل متقاعد شدن میبینند و به طور خاص، به نظر میرسد چینیها تلاش خواهند کرد تا ترامپ را متقاعد کنند که با توافق فروش تسلیحات که اساساً روی میز او قرار گرفته است، موافقت نکند.»
#ایران #تنگه_هرمز #آمریکا #چین #ترامپ #شی_جین_پینگ #تحریم #دیپلماسی #تایوان #غرب_آسیا