در حالی که برخی حامیان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، رویکرد غیرقابل پیشبینی او را نشانه قدرت چانهزنی میدانند، اما ناظران بینالمللی آن را بازتابی از سردرگمی استراتژیک واشنگتن در برابر مقاومت ایران تلقی میکنند.
در هفتهای که با ادعای مضحک ترامپ مبنی بر اینکه تنها یک ساعت با تصمیم برای ازسرگیری حملات علیه ایران فاصله داشته آغاز شد، رئیسجمهور ایالات متحده بین ابراز امیدواری برای آتشبس پایدار و تهدید به تشدید نظامی در نوسان بوده است.
این پیامهای متناقض ترامپ همزمان با موج جدیدی از دیپلماسی همراه شده است، به طوری که ایران تا روز پنجشنبه اعلام کرد پاسخ واشنگتن به آخرین پیشنهاد آتشبس تهران را دریافت و در حال بررسی است. در همین حال، ترامپ به نظر میرسد تمایل خود را به گزینهای سوم: یک درگیری طولانی و فرسایشی نشان داده است.
او روز پنجشنبه یک مقاله از ریچارد گلدبرگ، مشاور ارشد بنیاد دفاع از دموکراسیها، یک اتاق فکر حامی رژیم صهیونیستی که مدتهاست از اقدام نظامی علیه تهران حمایت میکند، را در نیویورک پست بازنشر کرد. این مقاله با عنوان «چگونه تهران را در سه حرکت درهم بکوبیم»، از آمریکا میخواست «محاصره و جنگ اقتصادی همراه با آن را حفظ کند»، «جهان را در تصویر سلطه انرژی آمریکا بازسازی کند» و «به ارتش آمریکا دستور دهد تا مسیری را از طریق تنگه هرمز برای بازگرداندن آزادی ناوبری بر اساس شرایط ما، نه تهران، باز کند».
این پست پس از آن منتشر شد که رسانههای آمریکایی به طور گسترده گزارش دادند ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، در جریان یک تماس تلفنی در روز سهشنبه بر سر آینده جنگ ایران با یکدیگر اختلاف نظر داشتند. نتانیاهو ظاهراً آمریکا را برای ازسرگیری حملات تحت فشار قرار داده بود، در حالی که ترامپ در امید به دستیابی به توافق، در برابر حملات جدید مقاومت میکرد. ترامپ این گزارش را تأیید نکرد، اما وقتی روز چهارشنبه از او پرسیده شد، درباره نتانیاهو گفت: «او مرد بسیار خوبی است، هر کاری که من بخواهم انجام خواهد داد.»
ترامپ این هفته چه گفته است؟
دولت ترامپ به طور مداوم پیامهای کلی و گاه متناقضی درباره ایران ارسال کرده است، حتی پیش از آغاز جنگ. آمریکا و رژیم صهیونیستی حملات خود را در ۲۸ فوریه در بحبوحه مذاکرات جاری آمریکا و ایران بر سر برنامه هستهای تهران آغاز کردند. توافق برای توقف کنونی درگیریها، که در ۸ آوریل آغاز شد، پس از آن صورت گرفت که ترامپ برخی از ستیزهجویانهترین تهدیدات خود را در این مناقشه مطرح کرد و گفت اگر توافقی حاصل نشود «یک تمدن کامل از بین خواهد رفت».
سینا عضدی، استادیار سیاست خاورمیانه در دانشگاه جورج واشنگتن، به الجزیره گفت: «اگر شما در تهران نشسته باشید، مطمئن نیستید که رئیسجمهور واقعاً درباره دستیابی به توافق جدی است، زیرا هر روز، هر چند ساعت یک بار، رئیسجمهور موضع خود را تغییر میدهد و ایرانیان را با حمله تهدید میکند.» او افزود: «آنها واقعاً نمیتوانند تصمیم بگیرند که آیا آمریکا واقعاً به دنبال توافق است یا جنگ»، و اضافه کرد که ترجیح مداوم ترامپ برای «مذاکره در رسانهها» دستیابی به توافقات خصوصی را برای تهران دشوارتر میکند.
این غیرقابل پیشبینی بودن این هفته نیز ادامه یافته است. ترامپ روز یکشنبه تهدید کرد که «زمان برای ایران در حال اتمام است»، این آخرین مورد از سیگنالهای آمریکا برای پایان دادن به توقف کنونی درگیریها بود که همزمان با محاصره دریایی مداوم بنادر ایران صورت گرفته است. اما روز دوشنبه، ترامپ گفت هرگونه حمله مجدد به درخواست قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی «به تعویق افتاده است». ترامپ گفت «مذاکرات جدی» در حال انجام است.
این اظهارات در حالی مطرح شد که خبرگزاری تسنیم ایران روز دوشنبه گزارش داد که ایران یک طرح صلح ۱۴ مادهای بازنگری شده برای پایان دادن به جنگ ارائه کرده است. روز سهشنبه، ترامپ به خبرنگاران گفت که «یک ساعت با تصمیمگیری» برای ازسرگیری حملات فاصله داشته است، اما به جای آن موافقت کرده تا چند «روز» به ایران فرصت دهد تا به مذاکرات بازگردد. او در آن زمان گفت: «شاید جمعه، شنبه، یکشنبه – چیزی – شاید اوایل هفته آینده؛ یک دوره زمانی محدود.» «ممکن است مجبور شویم ضربه بزرگ دیگری به آنها بزنیم. هنوز مطمئن نیستم.» روز چهارشنبه، ترامپ همچنان سیگنال میداد که آمریکا میتواند هر دو راه را در پیش بگیرد. او به خبرنگاران گفت: «ما در مراحل نهایی ایران هستیم. خواهیم دید چه اتفاقی میافتد. یا توافق میکنیم، یا کارهایی انجام خواهیم داد که کمی ناخوشایند هستند، اما امیدوارم این اتفاق نیفتد.» او افزود: «اگر پاسخهای درست را نگیریم، خیلی سریع پیش میرود. همه ما آمادهایم.»
معضل استراتژیک؟
در حالی که حامیان ترامپ رویکرد «همه چیز روی میز» او را بخشی از یک سیاست خارجی گستردهتر «مرد دیوانه» توصیف کردهاند، اما دیگران گفتهاند که این رویکرد بازتابی از معضل ریشهدار رئیسجمهور است، زیرا او تلاش میکند در این درگیری یک پیروزی قانعکننده به دست آورد. حفظ وضعیت کنونی – یا تشدید آن به حملات جدید – خطر پیامدهای مستمر برای اقتصاد آمریکا را به همراه دارد و باعث کاهش شدید محبوبیت ترامپ در نحوه مدیریت جنگ میشود.
در همین حال، به گفته عمر رحمان، پژوهشگر شورای امور جهانی خاورمیانه، دولت آمریکا احتمالاً آگاه است که هر توافقی که با ایران بر سر برنامه هستهای آن حاصل شود، باید فراتر از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دوران باراک اوباما، رئیسجمهور سابق، باشد که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد. این در حالی است که تهران «ابزار قهری با قدرت فوقالعادهای» را در توانایی خود برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز یافته است، که رحمان روز پنجشنبه در پستی نوشت، و اهرم فشار ایران را در هر مذاکرهای افزایش میدهد. رحمان نوشت: «در بحبوحه این بنبست، تله تشدید تنش فرا میخواند» و «وعده ناچیز این را میدهد که اعمال نیروی بیشتر میتواند معادله را به نفع ترامپ تغییر دهد.»
روز پنجشنبه، بنبست به نظر میرسید ادامه دارد، و ترامپ وعده داد که ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران را تصاحب خواهد کرد، چشماندازی که تهران بارها آن را غیرقابل قبول دانسته است. او همچنین بار دیگر چشمانداز تحمیل عوارض توسط تهران برای تنگه هرمز را رد کرد، یکی دیگر از مطالبات قبلی ایران.
#ایران #ترامپ #آمریکا #تنگه_هرمز #برجام #مذاکرات_ایران #سیاست_خارجی #مقاومت #رژیم_صهیونیستی #تحریم