در حالی که تنها یک روز از سفر «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور وقت ایالات متحده، به چین برای مذاکرات تجاری میگذشت، او و «شی جینپینگ»، رئیسجمهور چین، در یک ضیافت دولتی در تالار بزرگ خلق در پکن به سلامتی یکدیگر نوشیدند و روابط خود را «مهمترین» در جهان توصیف کردند. این دیدار در مقطعی حساس از تاریخ جهان، که به گفته شی جینپینگ، «جهان در یک چهارراه جدید ایستاده است»، اهمیت ویژهای داشت.
روز پنجشنبه، پس از بازدید از معبد آسمان، یک بنای ۶۰۰ ساله در پایتخت چین، شی از «آینده مشترک آمریکا و چین» سخن گفت، در حالی که هشدار داد عدم مدیریت صحیح این پیوند میتواند «وضعیت بسیار خطرناکی» را ایجاد کند. او تأکید کرد: «ما باید آن را به سرانجام برسانیم و هرگز آن را به هم نریزیم.»
در ادامه نگاهی به آنچه هر دو رئیسجمهور تاکنون درباره پنج موضوع کلیدی گفتهاند، میاندازیم:
روابط شخصی
رئیسجمهور آمریکا در سخنان آغازین خود در ضیافت دولتی که شی برای رهبر آمریکایی میزبانی کرده بود، همتای چینی خود را «دوست من» توصیف کرد. ترامپ با لحنی که نشان از نیاز واشنگتن به پکن داشت، خطاب به شی گفت: «ما آیندهای فوقالعاده با هم خواهیم داشت. من احترام زیادی برای چین و کاری که انجام دادهاید قائلم. شما رهبری بزرگ هستید.»
ترامپ همچنین از شی و بانوی اول، «پنگ لییوآن»، دعوت کرد تا در تاریخ ۲۴ سپتامبر از کاخ سفید بازدید متقابل داشته باشند.
از سوی دیگر، رئیسجمهور چین اظهار داشت که از دیدار با ترامپ در پکن در زمانی که جهان با چالشهای تاریخی و «چهارراهی جدید» روبروست، «بسیار خوشحال» است. او سپس مجموعهای از پرسشها را خطاب به رئیسجمهور آمریکا مطرح کرد که نشان از رویکرد چین به مسائل جهانی داشت:
- «آیا میتوانیم دست در دست هم چالشهای جهانی را حل کنیم و ثبات بیشتری به جهان تزریق کنیم؟»
- «آیا میتوانیم رفاه ملتهای خود و آینده مشترک بشریت را حفظ کنیم و برای ایجاد آیندهای روشن برای روابط دوجانبهمان با هم کار کنیم؟»
وی افزود: «اینها در اصل، پرسشهایی هستند که تاریخ، جهان و مردم مطرح کردهاند و پاسخی را تشکیل میدهند که شما و من، به عنوان رهبران ملتهای بزرگ، باید مشترکاً بنویسیم.»
«کاترینا یو»، خبرنگار الجزیره از پکن، گزارش داد که اگرچه رهبر چین به تفصیل درباره دوستی خود با ترامپ صحبت نکرد، اما استقبال او نشاندهنده اهمیت بالایی است که شی برای این بازدید قائل بود. یو گفت: «چین به شدت به نمادگرایی و جلوههای بصری اهمیت میدهد و از این جزئیات برای انتقال اهمیت یک مهمان استفاده میکند.»
ترامپ در تالار بزرگ خلق، مرکز قدرت در چین، مورد استقبال قرار گرفت که «معادل کاخ سفید و تمام مراکز مهم قدرت دیگر در کنار هم است.» او افزود: «چین کاملاً آگاه است که میخواهد نمایشی برای ترامپ ترتیب دهد. آنچه اکنون میبینیم، پهن کردن فرش قرمز توسط چین است.»
علاوه بر این، «هان ژنگ»، معاون رئیسجمهور چین، هنگام فرود ترامپ در پکن در روز چهارشنبه، در فرودگاه از او استقبال کرد و او را به عالیرتبهترین مقام چینی تبدیل کرد که تاکنون از یک رئیسجمهور آمریکا استقبال کرده است.
ترامپ و شی ممکن است امسال حداقل در دو مناسبت دیگر با یکدیگر دیدار کنند – نشست رهبران همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (APEC) در شنژن چین در ماه نوامبر و اجلاس گروه ۲۰ (G20) در میامی، فلوریدا، در آمریکا در ماه دسامبر. سفر رئیسجمهور آمریکا به چین دو بار در یک سال، بیسابقه خواهد بود.
روابط کشورها
بر اساس بیانیه وزارت خارجه چین درباره مذاکرات، شی و ترامپ توافق کردند که روابط خود را در چارچوبی «سازنده، استراتژیک و باثبات» قرار دهند؛ موضعگیری جدیدی که قرار است روابط آمریکا و چین را برای سه سال آینده و فراتر از آن هدایت کند.
ترامپ گفت که روابط بین دو کشور به زمان تأسیس آمریکا بازمیگردد و اشاره کرد که تاجران اولیه آمریکایی که از چین بازدید میکردند، توسط چینیها «مردم جدید» توصیف میشدند. او امروز گفت که روابط دوجانبه این کشورها از «مهمترین» روابط در جهان است.
رئیسجمهور چین گفت که کشورها باید به جای رقابت، شریک یکدیگر شوند و افزود که «احترام متقابل کلید روابط پایدار چین و آمریکا است.» شی اظهار داشت: «من همیشه معتقد بودهام که منافع مشترک بین چین و آمریکا از تفاوتها بیشتر است.»
او ادامه داد: «بگذارید سال ۲۰۲۶ سالی تاریخی و نقطه عطفی برای روابط چین و آمریکا باشد تا گذشته را ادامه دهد و آینده را بگشاید.»
مذاکرات تجاری
ترامپ و شی درباره تجارت گفتگو کردند و شی اظهار داشت که «درِ فرصتهای چین گستردهتر باز خواهد شد.» معنای دقیق این جمله هنوز به وضوح مشخص نیست، اما ترامپ امیدوار بود که شامل تعهد چین برای خرید سویا، گوشت گاو و هواپیما از آمریکا باشد. مقامات دولت ترامپ همچنین امیدوار بودند که به سمت تأسیس یک هیئت تجاری با چین برای مدیریت اختلافات تجاری بین دو کشور حرکت کنند.
شی همچنین روز پنجشنبه با رهبران تجاری آمریکایی که ترامپ را در این سفر همراهی میکردند، دیدار کرد.
آمریکا و چین سال گذشته وارد یک بنبست تهدید تعرفهای شدند و هر طرف تعرفههای تلافیجویانه بر صادرات یکدیگر اعمال کرد. چین همچنین در ماه آوریل صادرات برخی فلزات کمیاب، که برای تولید فناوری حیاتی هستند، را محدود کرد. بعدها در همان سال، برنامههایی برای محدود کردن چندین فلز دیگر اعلام کرد. این برنامههای بعدی از زمانی که آتشبسی بین دو رئیسجمهور در اکتبر سال گذشته در حاشیه اجلاس APEC در کره جنوبی توافق شد، متوقف شدهاند. در ازای توافق چین برای توقف محدودیتها بر صادرات فلزات کمیاب، ترامپ تهدید به اعمال تعرفههای ۱۰۰ درصدی بر کالاهای چینی را کنار گذاشت.
تایوان
دولت تایوان همچنان ادعا میکند که این جزیره خودمختار با ۲۳ میلیون نفر جمعیت، یک کشور مستقل است. در طول نشست روز پنجشنبه، گزارش شد که شی به ترامپ هشدار داد که مسئله تایوان – که چین آن را قلمرو خود میداند – در صورت عدم مدیریت دقیق، میتواند به درگیری بین واشنگتن و پکن منجر شود. این موضع قاطع چین در قبال تمامیت ارضی خود، بار دیگر به آمریکا گوشزد شد.
با این حال، تایوان در بیانیه مشترک پس از این دیدار ذکر نشد و ترامپ به طور قابل توجهی از پاسخ به سؤال خبرنگاران درباره موضع خود در قبال تایوان طفره رفت. این مسئلهای دشوار برای آمریکا است.
در حالی که دولت آمریکا رسماً اذعان دارد که چین تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند، به صراحت اعلام نمیکند که آیا با این موضع موافق است یا خیر. آمریکا دههها پیش روابط دیپلماتیک رسمی خود را با تایوان – که به جمهوری چین نیز معروف است – قطع کرد، اما بر اساس قانون روابط تایوان در سال ۱۹۷۹، متعهد به حمایت از دفاع از این دموکراسی خودمختار باقی مانده است. این قانون واشنگتن را قادر ساخته است تا میلیاردها دلار تسلیحات به تایوان عرضه کند و همکاریها را در زمینههایی مانند آموزش نظامی و اشتراک اطلاعات تعمیق بخشد، اقداماتی که پکن آنها را دخالت در امور داخلی خود میداند.
«مائو نینگ»، سخنگوی وزارت خارجه چین، روز پنجشنبه در شبکه X (توئیتر سابق) نوشت که شی به ترامپ گفته است: «مسئله تایوان مهمترین مسئله در روابط چین و آمریکا است.» او افزود: «اگر به درستی مدیریت شود، روابط دوجانبه از ثبات کلی برخوردار خواهد بود. در غیر این صورت، دو کشور درگیری و حتی نزاع خواهند داشت و کل روابط را در معرض خطر بزرگی قرار خواهند داد.» شی تأکید کرد که استقلال تایوان و صلح در تنگه تایوان «مانند آتش و آب ناسازگارند.»
وزارت خارجه تایوان پس از هشدار شی به ترامپ، بیانیهای منتشر کرد و گفت که «چین در حال حاضر تنها عامل خطر برای صلح و ثبات منطقه است.» در این بیانیه اضافه شد: «پکن حق ندارد از طرف تایوان در سطح بینالمللی هیچ ادعایی مطرح کند.»
تنشها در منطقه و پرونده ایران
پرونده تنشها و اقدامات خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، که در آن زمان وارد هفتاد و ششمین روز خود شده بود، نیز در دیدار ترامپ و شی در روز پنجشنبه مطرح شد.
ترامپ و شی توافق کردند که تنگه هرمز باید باز بماند، و آمریکا ادعا کرد که رئیسجمهور چین نیز با عدم دستیابی ایران به سلاحهای هستهای موافق است، موضعی که همواره از سوی جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان یک اصل اعتقادی و راهبردی اعلام شده و بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید کرده است.
مقامات آمریکایی پیش از این گفته بودند که ممکن است برای متقاعد کردن ایران به حفظ امنیت و ثبات در تنگه هرمز به کمک چین نیاز داشته باشند. اما تحلیلگران میگویند پکن در ازای هرگونه کمک در حل این بحران، امتیازاتی از آمریکا، احتمالاً در مورد تایوان، خواهد خواست. این نشاندهنده پیچیدگیهای روابط بینالملل و تلاش قدرتها برای استفاده از اهرمهای فشار متقابل است.
#ایران #چین #آمریکا #ترامپ #شی_جین_پینگ #روابط_بین_الملل #تایوان #تنگه_هرمز #مذاکرات_تجاری #سیاست_خارجی