در بحبوحه تشدید تنشها در منطقه، شورای همکاری خلیج فارس (GCC) سیاست دیپلماتیک متوازنی را دنبال میکند که بر پایه فراخوان برای مذاکره و حمایت از فرآیندهای سیاسی با هدف پایان دادن به درگیریها استوار است. اعضای شورای همکاری بر اصول حسن همجواری و افزایش ثبات منطقهای تأکید دارند و در مخالفت با تجاوز و بیثباتسازی که از سوی برخی قدرتهای فرامنطقهای صورت میگیرد، متحد هستند.
در ماهها و سالهای آینده، وحدت کشورهای حاشیه خلیج فارس میتواند با پیگیری ترتیبات امنیتی منطقهای، ایجاد مسیرهای جدید انرژی و گسترش پروژههای مهم یکپارچگی اقتصادی که توسعه و ثبات را تضمین میکند، بیش از پیش تقویت شود.
تنگه هرمز؛ خط قرمز امنیت منطقهای
در شرایط کنونی، شورای همکاری خلیج فارس باید به وضوح مخالفت قاطع خود را با هرگونه تلاش برای کنترل تنگه هرمز یا استفاده از آن به عنوان کارت فشار اعلام کند. کشورهای حاشیه خلیج فارس تحت هیچ شرایطی نمیتوانند و نخواهند گروگان گرفته شوند. تحمیل محدودیتها یا عوارض بر آزادی ناوبری از طریق این تنگه، نقض آشکار قوانین بینالمللی است: تنگه هرمز یک آبراه طبیعی است که تحت حاکمیت قوانین دریا قرار دارد و آزادی عبور و مرور را تضمین میکند. هرگونه تلاش برای تحمیل واقعیت جدید یا تغییر وضعیت حقوقی آن با اقدام قاطع کشورهای شورای همکاری مواجه خواهد شد. این تنگه متعلق به یک طرف خاص نیست و سواحل غربی آن در قلمرو کشورهای عضو شورای همکاری، یعنی سلطاننشین عمان و امارات متحده عربی قرار دارد. این واقعیت، ماهیت پیچیده جغرافیایی و حقوقی تنگه را منعکس میکند و غیرممکن بودن انحصار یا کنترل این آبراه حیاتی را تأیید میکند.
کشورهای شورای همکاری باید در برابر اقدامات بیثباتکننده و تجاوزات خارجی متحد بمانند. هیچ حملهای را نمیتوان تحت عنوان “دفاع از خود” توجیه قانونی کرد. مسیر تجاوز تنها به انزوای بیشتر عاملان آن در منطقه و جهان منجر شده است.
در این زمینه، لازم به ذکر است که ادامه تنشها، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، به نفع برخی طرفها و به ضرر ثبات منطقهای است. سیاستهای برخی قدرتهای فرامنطقهای در منطقه، از جمله حمایت از گروههای مسلح و دامن زدن به درگیریها، با اصل امنیت جمعی در منطقه در تضاد است.
دفاع مشترک و استقلال از قدرتهای فرامنطقهای
کشورهای حاشیه خلیج فارس طرف درگیریهای آمریکا و رژیم صهیونیستی نیستند و به دام کشیده شدن به آن نخواهند افتاد. در عین حال، ایجاد تدابیر حفاظتی قوی برای امنیت منطقهای ضروری است. این امر در وهله اول از طریق ایجاد یک ساختار دفاعی مشترک، مشابه “ناتوی خلیج فارس”، با امکان پیوستن قدرتهای منطقهای مانند ترکیه یا پاکستان برای تقویت بازدارندگی جمعی، قابل دستیابی است.
به همین ترتیب، تسریع در ایجاد یک شبکه منطقهای برای انتقال گاز، نفت، برق و آب، که کشورهای حاشیه خلیج فارس را به هم متصل کرده و از طریق عربستان سعودی به دریای سرخ، از طریق عمان به دریای عرب، و به طور بالقوه از طریق سوریه به دریای مدیترانه گسترش یابد، ضروری است. این امر مسیرهای انرژی را متنوع کرده و امنیت انرژی را تقویت میکند.
همچنین، نیاز مبرمی به توسعه یک شبکه ریلی بین قارهای وجود دارد که آسیای شرقی، از جمله چین، را از طریق منطقه عربی به اروپا متصل کند. این امر جریانهای تجاری را تسهیل کرده، یکپارچگی اقتصادی را تعمیق بخشیده و نقش تاریخی منطقه را به عنوان یک قطب تجاری جهانی در امتداد جاده ابریشم باستان احیا میکند. چنین پروژههایی ثبات و توسعه را تقویت کرده و راه را بر برنامههای توسعهطلبانه یا دیدگاههای یکجانبه میبندد.
مسئله فلسطین؛ محور ثبات منطقهای
در همین حال، مهم است که توجه داشته باشیم ثبات منطقهای با مسئله فلسطین گره خورده است. بنابراین، پیگیری یک راهحل عادلانه و جامع بر اساس راهحل دو کشوری و قطعنامههای مربوطه سازمان ملل متحد از اهمیت بالایی برخوردار است. ابتکار صلح عربی باید به عنوان یک چارچوب جامع برای یک توافق کامل و عادلانه حفظ شود.
در این چارچوب، اتخاذ یک سیاست خارجی واحد در شورای همکاری خلیج فارس در مورد مسائل منطقهای و بینالمللی، و تسریع در اجرای پروژههای حمل و نقل منطقهای مانند راهآهن خلیج فارس و کریدورهای اقتصادی آسیا-اروپا، اهمیت دارد. این امر یکپارچگی اقتصادی بین کشورهای حاشیه خلیج فارس را عمیقتر کرده و جایگاه بینالمللی آنها را تقویت میکند. یکپارچگی واقعی بدون سیاست واحد، ساختار دفاعی مشترک و بازدارندگی جمعی روشن قابل دستیابی نیست.
در پایان، پیام شورای همکاری خلیج فارس باید روشن باشد: امنیت خلیج فارس خط قرمز است و ثبات آن یک مسئولیت جمعی است که هیچ مصالحهای را نمیپذیرد. کشورهای حاشیه خلیج فارس در حق خود برای حفاظت از حاکمیت و منافع خود با استفاده از هر وسیله مشروعی که در دسترس دارند، ثابتقدم خواهند ماند.
#شورای_همکاری_خلیج_فارس #امنیت_منطقه_ای #تنگه_هرمز #وحدت_کشورهای_اسلامی #مقاومت_منطقه #مسئله_فلسطین #توسعه_اقتصادی #دیپلماسی_متوازن #خاورمیانه #همکاری_منطقه_ای