پاکستان آماده میزبانی مذاکرات چندروزه آمریکا و ایران؛ ابهامات جدی تهران در سایه کارشکنیهای واشنگتن
اسلامآباد، پاکستان – در حالی که اسلامآباد خود را برای میزبانی دور دوم مذاکرات بین ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران با هدف پایان دادن به جنگ آماده میکند، تشدید تنشها در ساعات اخیر، سایه سنگینی از ابهام را بر مشارکت تهران افکنده است. این تحولات در آستانه پایان آتشبس دو هفتهای رخ میدهد.
برخلاف دور اول مذاکرات که در تاریخ ۱۱ آوریل در اسلامآباد برگزار شد، مذاکرات پیش رو میتواند چندین روز به طول انجامد تا یک توافق موقت – که میانجیها آن را یادداشت تفاهم مینامند – امضا شود و به طور مؤثر آتشبس را تمدید کند. منابع نزدیک به این تلاشها به الجزیره گفتهاند که در صورت توافق بر سر یادداشت تفاهم، پنجره زمانی طولانیتری – حتی تا ۶۰ روز – برای دستیابی به یک توافق صلح پایدارتر به مذاکرهکنندگان داده خواهد شد.
اما تحقق همه اینها به مشارکت ایران بستگی دارد؛ کشوری که تا صبح دوشنبه، اعزام مذاکرهکنندگان خود به اسلامآباد را تأیید نکرده است. این عدم قطعیت در پی تشدید سریع تنشها طی ۲۴ ساعت گذشته به وجود آمده است.
تشدید تنشها و کارشکنیهای آمریکا
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه اعلام کرد که نمایندگانش برای دور دوم مذاکرات با ایران عازم پاکستان هستند، در حالی که آتشبس شکننده، که قرار است چهارشنبه به پایان برسد، به ضربالاجل خود نزدیک میشود. اما ترامپ این اعلام را با احیای تهدیدات قبلی خود مبنی بر بمباران تأسیسات انرژی و برق ایران همراه کرد.
ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «نمایندگان من به اسلامآباد، پاکستان میروند. آنها فردا شب برای مذاکرات آنجا خواهند بود.» او ایران را به «نقض کامل توافق آتشبس ما» متهم کرد و مدعی شد که قایقهای توپدار ایرانی روز شنبه در تنگه هرمز به کشتیها از جمله یک کشتی فرانسوی و یک کشتی باری بریتانیایی شلیک کردهاند.
ترامپ نوشت: «ما یک توافق بسیار منصفانه و معقول پیشنهاد میدهیم و امیدوارم آنها آن را بپذیرند، زیرا اگر نپذیرند، ایالات متحده هر نیروگاه و هر پلی را در ایران نابود خواهد کرد. دیگر خبری از آقای خوب نیست!»
تنشها در طول شب نیز کاهش نیافت. در ساعات اولیه دوشنبه، ترامپ در «تروث سوشال» اعلام کرد که ناوشکن موشکانداز یواساس اسپروانس نیروی دریایی آمریکا، یک کشتی باری با پرچم ایران به نام «توسکا» به طول تقریباً ۲۷۴ متر را در خلیج عمان پس از امتناع خدمه آن از توجه به هشدارهای توقف، رهگیری کرده است.
ترامپ نوشت: «کشتی نیروی دریایی ما با ایجاد سوراخی در موتورخانه، آنها را در جای خود متوقف کرد.» تفنگداران دریایی آمریکا اکنون کنترل این کشتی را به دست گرفتهاند؛ کشتیای که ترامپ ادعا کرد به دلیل فعالیتهای غیرقانونی قبلی تحت تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا بوده است.
ایران توقیف این کشتی را «دزدی دریایی» توصیف کرده است.
موضع قاطع تهران در برابر زیادهخواهیهای واشنگتن
در بحبوحه این تبادلات نظامی و رسانههای اجتماعی بین ایران و ایالات متحده، پاکستان مشغول آمادهسازی برای میزبانی مذاکراتی است که به عنوان میانجی اصلی بین واشنگتن و تهران، امیدوار است به توافقی برای پایان دادن به جنگ، که اکنون وارد هشتمین هفته خود شده، منجر شود.
اما حتی پیش از آخرین تهدید ترامپ برای منفجر کردن تأسیسات انرژی و برق ایران و توقیف متعاقب کشتی ایرانی، تهران در مورد پیوستن به مذاکرات تردید داشت.
دقایقی پیش از پیام ترامپ در «تروث سوشال»، رضا امیری مقدم، سفیر ایران در پاکستان، در شبکه اجتماعی خود نوشت که نقض قوانین بینالمللی، ادامه محاصره دریایی تنگه هرمز توسط آمریکا، تهدیدات حملات بیشتر و آنچه او مطالبات غیرمنطقی توصیف کرد، نمیتواند با پیگیری واقعی صلح سازگار باشد.
او افزود: «تا زمانی که محاصره دریایی ادامه دارد، خطوط گسل باقی خواهند ماند.»
در همین راستا، خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا، گزارشها درباره دور دوم مذاکرات در اسلامآباد را «صحیح نیست» خواند و عدم پیشرفت را به «طمعورزی» آمریکا، مطالبات غیرمنطقی، مواضع متغیر و «تناقضات مستمر» آن نسبت داد.
به گزارش ایرنا، محاصره دریایی – که ترامپ دوشنبه گذشته، دو روز پس از دور اول مذاکرات اسلامآباد، اعمال کرد – نقض تفاهم آتشبس بوده و «تاکنون مانع پیشرفت در مذاکرات شده است.»
ایرنا افزود که «چشمانداز روشنی برای مذاکرات سازنده» در شرایط فعلی پیشبینی نمیشود و اظهارات آمریکا درباره مذاکرات را «یک بازی رسانهای» با هدف اعمال فشار بر ایران از طریق «بازی سرزنش» دانست.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در پستی در شبکه ایکس، پا را فراتر گذاشت و محاصره دریایی آمریکا را «غیرقانونی و جنایتکارانه» توصیف کرد و گفت که این اقدام به منزله «جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت» است.
با وجود تکذیبیههای عمومی، منابع ایرانی پیشتر در روز یکشنبه از اعزام هیئتی به پاکستان در روز سهشنبه خبر داده بودند. این هیئت میتوانست شامل محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، که تیم تهران را در دور اول رهبری میکرد، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، باشد که در آن زمان به او پیوسته بود.
وزارت امور خارجه پاکستان اعلام کرد که عراقچی و همتای پاکستانیاش، اسحاق دار، روز یکشنبه تلفنی گفتگو کرده و «نیاز به ادامه گفتگو و تعامل را برای حل هرچه سریعتر مسائل کنونی ضروری» دانستهاند.
تحلیلگران میگویند شکاف بین موضع عمومی و سیگنالهای خصوصی ایران، منعکسکننده یک استراتژی عمدی است.
سید مجتبی جلالزاده، تحلیلگر روابط بینالملل مستقر در تهران، به الجزیره گفت: «این شکاف منعکسکننده یک استراتژی مذاکراتی دو مسیره است. در سطح عمومی، ایران موضع سختگیرانهای را برای حفظ مشروعیت داخلی و افزایش اهرم فشار خود حفظ میکند؛ در سطح غیرعمومی، با اعزام یک تیم به اسلامآباد، سیگنال میدهد که دیپلماسی را رها نکرده، بلکه در حال آزمایش شرایط آن است.»
فهد همایون، استادیار علوم سیاسی در دانشگاه تافتس، با این نظر موافق بود.
او به الجزیره گفت: «هنگامی که طرفهای متخاصم برای مذاکره به میز میآیند، با این درک میآیند که گاهی اوقات بین مواضع عمومی و مواضع خصوصی شکاف وجود دارد. حس من این است که آنها از جایی که کار را رها کردهاند، ادامه خواهند داد، نه اینکه بیش از حد درگیر لفاظیهای اخیر شوند.»
این واگرایی به سرعت مذاکرات نیز گسترش مییابد. واشنگتن برای حل سریع مسئله فشار آورده است، به طوری که ترامپ بارها اعلام کرده که جنگ «نزدیک به پایان» است، حتی در حالی که درگیریها ادامه دارد. در مقابل، تهران تمایل چندانی به عجله نشان نداده است.
یک دیپلمات در اسلامآباد، که مذاکرات را از نزدیک دنبال کرده است، این تضاد را اینگونه توصیف کرد: «دور قبلی مذاکرات نمونه خوبی است. به نظر میرسید که آمریکاییها یک کرونومتر آورده بودند، در حالی که ایرانیها با یک تقویم مسلح آمده بودند.»
آنچه قابل دستیابی است
مقامات انتظار ندارند که توافق نهایی این هفته حاصل شود. هدف فوری احتمالاً تمدید آتشبس است، با تلاش هر دو طرف در اسلامآباد برای رسیدن به یک تفاهم محدود.
مقامات پاکستانی با احتیاط ابراز خوشبینی کردند و گفتند که روند در جهت مثبتی حرکت میکند، در حالی که تأکید کردند یک توافق نهایی نیازمند تعامل پایدار و سازش است.
برخلاف دور اول، مذاکرات میتواند چندین روز به طول انجامد، با هدف توافق بر سر یک چارچوب برای مذاکرات گستردهتر در هفتهها و ماههای آینده.
همایون در مورد شکست دور اول هشدار داد: «من دور اول را شکستخورده توصیف نمیکنم، این فرض میکند که انتظارات برای حل دشوارترین مسائل در ابتدا وجود داشته، که در مذاکراتی از این دست که مسائل بسیار پیچیده هستند، بعید است.»
برای این دور، تمدید آتشبس «خود یک نتیجه معنادار» خواهد بود، در حالی که هر دو طرف احتمالاً «به دنبال هرگونه تغییر یا انعطافپذیری در مواضع از زمان آخرین گفتگوهایشان» خواهند بود.
او افزود که این حرکت است که به هر دو طرف اجازه میدهد تا «تمدید آتشبس را از نظر سیاسی تأیید کنند.»
جلالزاده گفت: «تمدید آتشبس میتواند حداقلترین شکل توافق قابل دستیابی در این دور باشد.» او افزود که توافقی که واشنگتن به دنبال آن است، «بسیار گستردهتر است و ریشههایی در تاریخ ۴۷ ساله دارد.»
سعید خطیبزاده، معاون وزیر امور خارجه ایران، در حاشیه مجمع دیپلماسی آنتالیا در ترکیه در آخر هفته گفت که «پیشرفت قابل توجهی» در دور قبلی حاصل شده است، اما تأکید کرد که قبل از پیشرفت مذاکرات، باید یک چارچوب مورد توافق قرار گیرد.
او مطالبات آمریکا در مورد برنامه هستهای ایران را «حداکثری» توصیف کرد.
قالیباف مستقیمتر بود. او شنبه شب در اظهارات تلویزیونی گفت: «شکافهای زیادی وجود دارد و برخی نکات اساسی باقی ماندهاند. ما هنوز از بحث نهایی فاصله زیادی داریم.»
نقاط اصلی اختلاف، برنامه هستهای ایران و کنترل تنگه هرمز، از دور اول که در ۱۱ آوریل برگزار شد، و ۲۱ ساعت به طول انجامید و بدون توافق به پایان رسید، حل نشده باقی ماندهاند.
یک آتشبس جداگانه بین اسرائیل و لبنان اکنون برقرار است که یکی از شرایط اعلام شده تهران برای مذاکرات را برطرف کرده است.
اما جلالزاده گفت که این آتشبس بسیار کمتر از برآورده کردن مطالبات ایران است. او به الجزیره گفت: «آتشبس کنونی اسرائیل و لبنان موقت، شکننده و ناقص است.» او خاطرنشان کرد که حزبالله – قدرتمندترین متحد منطقهای تهران – از این توافق، که دولت لبنان با اسرائیل مذاکره کرده بود، غایب بود.
او گفت: «این آتشبس یک مسکن تاکتیکی است، نه جایگزینی برای مطالبه استراتژیک ایران.» او افزود که اصرار تهران بر اینکه لبنان بخشی از هر توافق گستردهتر باشد، به جای اینکه از طریق یک ترتیب جداگانه مدیریت شود، بدون تغییر باقی مانده است.
نقش پاکستان در میانجیگری
تماس تلفنی شریف و پزشکیان، هفتهای فشرده از دیپلماسی پاکستان را به اوج خود رساند.
فیلد مارشال عاصم منیر چهارشنبه گذشته به تهران سفر کرد و آنچه مقامات آن را پیامی جدید از واشنگتن توصیف کردند، با خود برد.
رضا امیری مقدم، سفیر ایران، هفته گذشته در اسلامآباد گفت که تهران «مذاکرات را در پاکستان و نه هیچ جای دیگر انجام خواهد داد، زیرا ما به پاکستان اعتماد داریم.»
تحلیلگران میگویند ارزش پاکستان به عنوان میانجی در اعتبار نادری است که نزد هر دو طرف دارد.
همایون گفت که حتی اگر این دور به هیچ پیشرفتی منجر نشود، لزوماً اعتماد به اسلامآباد را از بین نخواهد برد.
او گفت: «همه طرفها میدانند که این مسائل چقدر دشوار هستند و بدون تسهیلات پاکستان، ممکن بود اصلاً به این نقطه نرسند.»
جلالزاده ارزیابی محتاطانهتری ارائه داد و گفت که نقش پاکستان در نهایت به نتایج بستگی دارد.
او گفت: «اگر این دور نیز شکست بخورد، جایگاه آن به عنوان یک میانجی مؤثر تضعیف خواهد شد، حتی اگر به عنوان یک کانال ارتباطی حداقلی به کار خود ادامه دهد.»
با این حال، او خاطرنشان کرد که اسلامآباد در میان کشورهایی که تلاش برای میانجیگری کردهاند، خود را متمایز کرده، خلأیی را که دیگران رها کرده بودند پر کرده و خود را به عنوان یک میزبان معتبر تثبیت کرده است.
ترامپ، اما، اصرار داشت که توافقی حاصل خواهد شد.
او به ایبیسی نیوز گفت: «این اتفاق خواهد افتاد. به یک شکل یا شکل دیگر. به روش خوب یا روش سخت. میتوانید از قول من نقل کنید.»
#مذاکرات_ایران_آمریکا #کارشکنی_آمریکا #دزدی_دریایی_آمریکا #تهدیدات_ترامپ #تنگه_هرمز #محاصره_دریایی #دیپلماسی_مقاومت #جمهوری_اسلامی_ایران #پاکستان #امنیت_منطقه