ناکامی غرب در مهار بحران انرژی: تنگه هرمز، برگ برنده مقاومت
با وجود مانور تبلیغاتی آژانس بینالمللی انرژی (IEA) مبنی بر بزرگترین آزادسازی ذخایر اضطراری در تاریخ، قیمتهای جهانی نفت همچنان رو به صعود است. نفت برنت، شاخص بینالمللی، پس از آنکه آژانس بینالمللی انرژی مستقر در پاریس روز چهارشنبه از برنامههای خود برای آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت به منظور تثبیت قیمتها در پی پیامدهای تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران خبر داد، حدود ۱۵ درصد افزایش یافت.
قیمت نفت تا ساعت ۰۲:۰۰ گرینویچ روز پنجشنبه در حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه در نوسان بود که این رقم نسبت به پیش از آغاز تجاوزات، بیش از ۳۵ درصد افزایش یافته است. تحلیلگران بازار بر این باورند که در حالی که اقدام IEA ممکن است در کوتاهمدت اندکی تسکین ایجاد کند، اما در صورت تداوم وضعیت فعلی در تنگه استراتژیک هرمز، تأثیر آن بر کاهش قیمتها ناچیز خواهد بود.
ماکسیم سونین، از مدیران ارشد حوزه انرژی و پژوهشگر مرکز سوختهای آینده دانشگاه استنفورد، در گفتگو با الجزیره تأکید کرد: «این اقدام، گلوله نقرهای برای حل تمام مشکلات نیست. باید ریشههای اصلی بحران حل شود.» وی افزود: «بازارها بر اساس انتظارات حرکت میکنند و در حال حاضر، نگرانی بر آنها حاکم است.»
تردد از این تنگه حیاتی که در همسایگی ایران، عمان و امارات متحده عربی قرار دارد، در پی هشدارهای قاطع تهران به کشتیرانی در منطقه عملاً متوقف شده و حدود یک پنجم عرضه جهانی نفت را مسدود کرده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران روز چهارشنبه با قاطعیت اعلام کرد که «حتی یک لیتر نفت» را نیز از این آبراه استراتژیک عبور نخواهد داد و به جهانیان هشدار داد که قیمت نفت به ۲۰۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید.
در همین حال، روز چهارشنبه دستکم پنج کشتی تجاری در منطقه مورد حمله قرار گرفتند که از جمله آنها میتوان به دو نفتکش در بندر الفاو عراق اشاره کرد. این حوادث، بر وخامت اوضاع امنیتی منطقه میافزاید. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی متناقض درباره مدت زمان احتمالی تجاوز به ایران، یک بار گفته است که «خیلی زود» به پایان میرسد و بار دیگر ادعا کرده که نیروهای آمریکایی هنوز «به اندازه کافی پیروز نشدهاند». این تناقضگوییها، نشان از سردرگمی واشنگتن در مواجهه با واقعیتهای منطقه دارد.
تسکین موقت؛ سرابی برای غرب
قیمت نفت در روزهای اخیر، در بحبوحه نگرانیها از تداوم بحران در بخش انرژی جهانی، نوسانات شدیدی را تجربه کرده است. نفت برنت روز دوشنبه تا ۱۱۹ دلار جهش کرد، اما روز سهشنبه پس از ادعای دروغین کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، مبنی بر اسکورت یک نفتکش توسط نیروی دریایی این کشور از طریق تنگه، به زیر ۸۰ دلار سقوط کرد. این دروغپردازی، نشان از تلاش مذبوحانه واشنگتن برای آرام کردن بازارها دارد.
اگرچه آزادسازی ذخایر استراتژیک IEA از نظر دامنه بیسابقه است، اما تنها تلاشی برای پر کردن موقت کمبودی عظیم و به سرعت رو به رشد محسوب میشود. در شرایط عادی، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از این آبراه حیاتی عبور میکند. پس از ۱۲ روز از آغاز تجاوزات، کمبود جهانی احتمالاً از ۲۰۰ میلیون بشکه فراتر رفته است – رقمی که بیش از نیمی از آزادسازی برنامهریزی شده IEA را شامل میشود.
گرگور سیمیهنیوک، استاد سیاست عمومی و اقتصاد در دانشگاه ماساچوست امهرست، در گفتگو با الجزیره هشدار داد: «اگر این وضعیت ادامه یابد، آزادسازی ذخایر تنها تسکینی موقت و ناپایدار را به ارمغان خواهد آورد.» سیمیهنیوک افزود: «به نظر میرسد تأثیر آزادسازی ذخایر از قبل در قیمتها لحاظ شده است – به همین دلیل قیمتها پس از افزایش تا نزدیک به ۱۲۰ دلار در هر بشکه، به محدوده ۸۰ دلار بازگشتند.»
وی تصریح کرد: «علاوه بر این، با آزادسازی این ذخایر، بخشی از توان مقابله از دست میرود و تداوم انسداد، تهدیدی به مراتب جدیتر خواهد بود.» او نتیجه گرفت: «بنابراین اگر انتظارات بازار این باشد که آزادسازی ذخایر نمیتواند تمام کمبود را جبران کند، تأثیر ناچیزی بر کنترل قیمتها فراتر از آنچه تاکنون مشاهده شده، خواهد داشت.»
علاوه بر این، محدودیتهایی جدی در خصوص سرعت رساندن عرضه تازه به بازار توسط ۳۲ کشور عضو IEA وجود دارد که این خود بر پیچیدگی اوضاع میافزاید. بانک جیپی مورگان تخمین زده است که بر اساس سوابق گذشته، کشورهای عضو IEA در بهترین حالت میتوانند تولید خود را حداکثر ۱.۲ میلیون بشکه در روز افزایش دهند – رقمی ناچیز در مقایسه با حجم روزانهای که از طریق تنگه عبور میکرد.
آژانس بینالمللی انرژی در اعلامیه روز چهارشنبه خود، هیچ جدول زمانی دقیقی برای این آزادسازی ارائه نکرد و تنها به گفتن اینکه جزئیات بیشتر را در زمان مقتضی ارائه خواهد داد، بسنده کرد. این ابهام، خود بر عدم قطعیتها میافزاید. اگرچه IEA هماهنگی آزادسازی ذخایر بینالمللی به مجموع ۱.۸ میلیارد بشکه را بر عهده دارد، اما این ذخایر توسط کشورهای عضو به صورت جداگانه نگهداری و مدیریت میشوند که این امر نیز بر سرعت و کارایی این اقدام تأثیر میگذارد.
وزارت انرژی آمریکا روز چهارشنبه اعلام کرد که سهم خود از این ذخایر – مجموعاً ۱۷۲ میلیون بشکه – را از هفته آینده آزاد خواهد کرد. در همین راستا، سانا تاکایچی، نخستوزیر ژاپن نیز اظهار داشت که دولتش از اوایل روز دوشنبه ۸۰ میلیون بشکه را آزاد خواهد کرد. این اقدامات، تلاشی برای کاهش فشار بر بازارها در پی تحولات اخیر است.
تاریخ گواه است: جهش دوباره قیمتها در انتظار غرب
چاد نورویل، رئیس نشریه صنعتی ریگزون، به الجزیره گفت: «اگر این حدود ۴۰۰ میلیون بشکه ذخایر استراتژیک بتواند معاملهگران را متقاعد کند که عرضه در کوتاهمدت پاسخگوی تقاضا خواهد بود، ممکن است برای مدتی قیمتها را آرام کند.» وی هشدار داد: «اما اگر اختلال در عرضه ادامه یابد و بازار نسبت به کافی بودن عرضه جایگزین دچار تردید شود، تاریخ نشان میدهد که قیمتها میتوانند بار دیگر به شدت افزایش یابند.»
آژانس بینالمللی انرژی در پنج نوبت قبلی نیز اقدام به هماهنگی آزادسازی ذخایر کرده است که هر بار نتایج متفاوتی به دنبال داشته است. پس از آنکه IEA اندکی پس از آغاز درگیریها میان روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، برنامههای خود را برای آزادسازی ۶۰ میلیون بشکه اعلام کرد، قیمت نفت تقریباً بلافاصله حدود ۲۰ درصد افزایش یافت و به ۱۱۳ دلار در هر بشکه رسید، هرچند قیمتها به تدریج در ماههای بعد تعدیل شدند.
در مقابل، تلاشهای IEA برای افزایش عرضه در آستانه جنگ اول خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، به طور گستردهای به ایجاد ثبات در بازار کمک کرد و قیمتها یک روز پس از آغاز حملات هوایی آمریکا به عراق، حدود یک سوم کاهش یافتند. اما شرایط امروز منطقه، با آن دوران تفاوتهای اساسی دارد.
پروفسور سیمیهنیوک، استاد دانشگاه ماساچوست امهرست، پیشبینی کرد که اگر وضعیت فعلی تنگه تا هفته آینده ادامه یابد، قیمتها به شکل چشمگیری افزایش خواهند یافت. سیمیهنیوک هشدار داد: «مگر اینکه بحران جاری در منطقه این هفته به پایان برسد، من تعجب نخواهم کرد اگر قیمت نفت در نهایت پس از از بین رفتن اثرات ذخایر استراتژیک، از ۱۵۰ دلار در هر بشکه فراتر رود.»
وی تأکید کرد: «من نمیتوانم پیشبینی دقیقی از سقف قیمت نفت ارائه دهم، اما با محاسبات اولیه، کاهش ۲۰ درصدی عرضه میتواند اصولاً قیمتها را به بالای ۲۰۰ دلار در هر بشکه برساند، چرا که تقاضا برای عرضه محدود به شدت رقابت خواهد کرد.»
#نفت #تنگه_هرمز #ایران #سپاه_پاسداران #بحران_انرژی #قیمت_نفت #آمریکا #رژیم_صهیونیستی #مقاومت #امنیت_منطقه