سریلانکا در آستانه بحران اقتصادی جدید
کندی، سریلانکا – در یک روز آفتابی ماه مارس در شهر کوهستانی کندی در مرکز سریلانکا، «کیرتی راتنا» در صف طولانی و پرپیچوخم برای خرید سهمیه بنزین سهچرخه توکتوک خود منتظر بود.
سهمیه دولتی او ۲۰ لیتر (حدود ۵ گالن) در هفته بود. در گذشته، راتنا هر زمان که نیاز داشت، به هر میزان که میخواست بنزین میخرید، اما از ۲۸ فوریه که ایالات متحده آمریکا و رژیم اشغالگر قدس تجاوز خود را علیه ایران آغاز کردند، همه چیز تغییر کرده است.
جمهوری اسلامی ایران نیز در واکنش قاطع به این تجاوز، با توقف بخش عمدهای از تردد در تنگه هرمز، که ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن عبور میکند، پاسخ داد.
سریلانکا ۶۰ درصد از نیازهای انرژی خود را وارد میکند که بخش عمده آن از طریق این تنگه حیاتی تأمین میشود. این کشور همچنین ظرفیت ذخیرهسازی بیش از یک ماه مصرف را ندارد. با بسته شدن بخش عمده این آبراه، کشور جزیرهای ۲۲ میلیون نفری جنوب آسیا، طرح سهمیهبندی سوخت مبتنی بر کد QR را معرفی کرد؛ سیستمی که دولت در بحران اقتصادی سال ۲۰۲۲ سریلانکا نیز از آن پیروی کرده بود.
بر اساس این سیستم سهمیهبندی هفتگی، موتورسیکلتها مجاز به دریافت ۸ لیتر بنزین، توکتوکها ۲۰ لیتر، خودروها ۲۵ لیتر، اتوبوسها ۱۰۰ لیتر گازوئیل و کامیونها ۲۰۰ لیتر گازوئیل هستند.
اما حتی همین سوخت محدود نیز اکنون با هزینهای بالاتر عرضه میشود: سریلانکا از زمان آغاز تجاوز به ایران، قیمت سوخت را تقریباً ۳۳ درصد افزایش داده است. با تأثیر چشمگیر بر کودها نیز – تقریباً نیمی از اوره جهان از طریق تنگه هرمز تأمین میشود – کارشناسان پیشبینی میکنند که قیمت مواد غذایی در آسیا نیز به طور قابل توجهی افزایش یابد. محققان مؤسسه اقتصاد جهانی کیل (PDF) تخمین میزنند که سریلانکا میتواند شاهد افزایش ۱۵ درصدی کلی در قیمت مواد غذایی باشد.
برای بسیاری از سریلانکاییها، مشکلات فزاینده کنونی، یادآور بحرانی است که گمان میکردند آن را پشت سر گذاشتهاند.
سیستمی آشنا، اما شوکآور
سریلانکاییها چهار سال پیش، در طول بحران اقتصادی دوران ریاستجمهوری «گوتابایا راجاپاکسا»، این سیستم سهمیهبندی و افزایش قیمت را تجربه کرده بودند.
دولت تحت رهبری راجاپاکسا متهم شد که با اتخاذ سیاستهایی که منجر به نکول کشور در پرداخت بدهیهای خارجیاش برای اولین بار در تاریخ شد، اقتصاد سریلانکا را به ورطه فروپاشی کشانده است.
کمبود ارز خارجی در نهایت سریلانکا را مجبور به محدود کردن واردات کالاها – از جمله سوخت – کرد که منجر به افزایش سرسامآور قیمت کالاهای اساسی شد.
راجاپاکسا پس از یک قیام مردمی به رهبری جوانان علیه او در ژوئیه ۲۰۲۲، از کشور گریخت.
راتنا، که در اواسط دهه ۶۰ زندگی خود است، گفت که بین مشکلات اقتصادی آن زمان و آنچه اکنون سریلانکا با آن روبرو است، تفاوت وجود دارد. سریلانکا در سال ۲۰۲۴، دو سال پس از برکناری راجاپاکسا، یک دولت متمایل به چپ را انتخاب کرد.
راتنا به الجزیره گفت: «این بار، هیچ کس نمیتواند دولت فعلی را مقصر بداند، زیرا تجاوز به ایران در دست سریلانکا نیست.»
با این حال، دولت کنونی، تحت ریاستجمهوری «آنورا دیسانایاکه»، با ادامه جنگ در خاورمیانه، با چالشهای بزرگی روبرو است.
زیان با وجود افزایش قیمت
«نالیندا جایاتیسا»، وزیر و سخنگوی کابینه سریلانکا، علناً اعلام کرده است که در حالی که کرایههای اتوبوس – که به طور نامتناسبی بر سریلانکاییهای کمدرآمد تأثیر میگذارد – به دلیل افزایش قیمت سوخت بیش از ۱۲ درصد افزایش یافته است، در صورت کاهش هزینههای سوخت، این کرایهها نیز کاهش خواهند یافت.
اما این برای بسیاری از سریلانکاییها در حال حاضر اطمینانبخش نیست: درآمد آنها افزایش نیافته، بلکه تنها هزینههای زندگی بالا رفته است.
«شیران ایلانپرما»، اقتصاددان سیاسی در اندیشکده «سهقارهای: مؤسسه تحقیقات اجتماعی»، به الجزیره گفت که «اثرات دومینوی بحران سوخت برای سریلانکا فاجعهبار خواهد بود.»
جایاتیسا گفته است که با وجود افزایش قیمت سوخت، دولت سریلانکا ماهانه ۶۳ میلیون دلار ضرر میکند.
یک مقام از وزارت انرژی سریلانکا، که به شرط ناشناس ماندن با الجزیره صحبت کرد، زیرا مجاز به صحبت با رسانهها نبود، این زیان و منطق اقتصادی آن را توضیح داد.
این مقام گفت: «آنچه ما [از نظر قیمت در پمپ بنزینها] افزایش دادهایم، کمتر از افزایش قیمت در بازار بینالمللی است.» او توضیح داد که دولت سریلانکا عملاً با جذب باقیمانده هزینه افزایش یافته سوختی که کشور وارد میکند، سوخت را برای شهروندان خود یارانهدار کرده است.
این مقام توضیح داد که این فقط یک اقدام رفاه اجتماعی نیست. او استدلال کرد که زیان ناشی از این یارانه، کمتر از آسیب به اقتصاد خواهد بود اگر افزایش کامل قیمت در پمپ بنزینها منعکس میشد: حملونقل فلج میشد، کار متوقف میشد و مشاغل از بین میرفتند. او هشدار داد: «این میتواند منجر به ناکافی بودن و عدم بهرهوری در صنایع شود.»
او تأکید کرد: «آینده این بحران قابل پیشبینی نیست، اما دولت کاملاً آماده حمایت از مردم است.»
در کنار سهمیهبندی سوخت، سریلانکا سیاست «عدم کار در چهارشنبهها» را نیز اتخاذ کرده است و ادارات دولتی و مدارس را در آن روز تعطیل میکند تا مصرف سوخت را به حداقل برساند.
منابع جایگزین
پس از اینکه ایالات متحده برخی تحریمها علیه سوخت روسیه را کاهش داد، دولت سریلانکا نیز در حال مذاکره با مسکو برای خرید سوخت است. «رومان مارشاوین»، معاون وزیر انرژی روسیه، این هفته برای گفتگو به سریلانکا سفر کرد.
ایلانپرما از اندیشکده سهقارهای گفت که سریلانکا میتواند وارد یک توافق دوجانبه برای خرید سوخت روسیه با قیمت ترجیحی شود، زیرا «پالایشگاههای نفت هند به خوبی برای پالایش سوخت روسیه مجهز هستند.»
از سوی دیگر، سریلانکا از جمهوری اسلامی ایران بابت ارائه پیشنهاد تأمین سوخت ایرانی تشکر کرده است، اما این پیشنهاد رد شد زیرا «سریلانکا کشتی برای حمل سوخت ندارد»، این را جایاتیسا، سخنگوی کابینه، به خبرنگاران گفت.
شرکت دولتی «لیترو گاز» سریلانکا، که بزرگترین سهم را در بازار گاز مایع (LPG) این کشور دارد، تنها ظرفیت ذخیرهسازی ۸۰۰۰ تن متریک LPG را داراست، در حالی که مصرف ملی تقریباً ۳۳۰۰۰ تن متریک در ماه است.
جایاتیسا به خبرنگاران گفت که سفارشها ثبت شده و انتظار میرود محمولهها به مالدیو برسد و از آنجا از طریق کشتیهای کوچک به سریلانکا منتقل شود.
«محمد ساهر»، فروشنده LPG، به الجزیره گفت که کمبود LPG تا حدی ناشی از خرید هراسانگیز بوده است. او به الجزیره گفت: «بازار سیلندرهای LPG را دارد، اگرچه شکافی بین عرضه و تقاضا وجود دارد. من قبلاً ۵۰ سیلندر دریافت میکردم، اما اکنون فقط ۳۵ سیلندر دریافت میکنم.»
قیمت LPG در سریلانکا، پس از آغاز تجاوز به ایران، حدود ۸ درصد افزایش یافته است.
دردسر بزرگ
ایلانپرما، اقتصاددان سیاسی، گفت که در کوتاهمدت، دولت کار زیادی جز سهمیهبندی سوخت، محدود کردن مصرف سوخت و اعلام تعطیلات نمیتواند انجام دهد.
در میانمدت، او پیشنهاد کرد که سریلانکا باید بر ساخت ظرفیتهای ذخیرهسازی تمرکز کند.
ایلانپرما گفت: «سریلانکا تأسیسات ذخیرهسازی کافی برای ذخیره سوخت برای مصرف طولانیمدت ندارد، برخلاف سایر کشورها که برای ماهها ذخایر کافی دارند.»
سریلانکا ذخایر سوخت خود را – عمدتاً در سه تأسیسات ذخیرهسازی در سراسر کشور – نگهداری میکند، اما تنها میتواند ذخایری به اندازه مصرف یک ماه را در خود جای دهد.
اندکی پس از آغاز تجاوز به ایران، رئیسجمهور دیسانایاکه به قانونگذاران گفت که سریلانکا در حال ساخت هشت تأسیسات دیگر است – که به طور جمعی میتوانند سوخت یک هفته دیگر را در خود جای دهند.
از سوی دیگر، سریلانکا با هند و امارات متحده عربی برای بازسازی و استفاده از یک مزرعه ذخیرهسازی سوخت دوران استعمار در شهر شرقی ترینکومالی به توافق رسیده است.
اما ایلانپرما اشاره کرد که جدای از سوخت، اگر توقف تردد در تنگه هرمز ادامه یابد، بر امنیت غذایی سریلانکا تأثیر خواهد گذاشت.
ایلانپرما به الجزیره گفت: «ما کود را از چین وارد میکنیم و ماده اصلی آن، گوگرد، از خاورمیانه میآید. اگر چین نتواند گوگرد را تأمین کند، ما با دردسر بزرگی روبرو خواهیم شد.»
برای راتنا، راننده توکتوک، لحظه کنونی نیز حاوی یک طنز عجیب است.
او به یاد آورد: «در طول بحران اقتصادی ۲۰۲۲، کشتیهای سوخت در اطراف کشور لنگر انداخته بودند. اما دولت پولی برای خرید آن نداشت.»
او گفت، اکنون دولت ذخایر ارزی دارد، «اما کشتیها نمیرسند.»
#سریلانکا #بحران_اقتصادی #تجاوز_به_ایران #تنگه_هرمز #امنیت_انرژی #امنیت_غذایی #آمریکا_رژیم_صهیونیستی #سهمیه_بندی_سوخت #اقتصاد_جهانی #خاورمیانه