ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer programına ilişkin bir anlaşmayı erteleyecek bir teklifin ardından İran’ı “yakında akıllı olmaya” çağırdı. Trump, Çarşamba günü Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, “İran kendini toparlayamıyor. Nükleer olmayan bir anlaşmayı nasıl imzalayacaklarını bilmiyorlar. Yakında akıllı olsalar iyi olur!” ifadelerini kullandı. Başkan, paylaşımına kendisinin bir saldırı tüfeği taşıdığı, arkasında bir dağ yamacında bombaların patladığı yapay zeka tarafından oluşturulmuş bir fotoğraf ekledi. Görselin üzerindeki bir pankartta ise “ARTIK İYİ ADAM YOK!” yazısı yer alıyordu.
Bu son tehditler, ABD-İran arasındaki kırılgan ateşkes etrafındaki belirsizliğin artmasıyla birlikte geldi; Başkan’ın Tahran ile yapılan son müzakere turunu iptal etmesinden günler sonra. Washington, Tahran’ın önerisini incelediğini belirtse de, Beyaz Saray’ın Trump’ın “kötü bir anlaşmaya zorlanmayacağını” ve “İran’ın asla nükleer silaha sahip olamayacağını” vurgulamasıyla bu önerinin soğuk karşılandığı bildirildi.
‘Yoğun Rekabet’
King’s College London’da uluslararası güvenlik dersleri veren Rob Geist Pinfold, El Cezire’ye yaptığı açıklamada, “fiziksel bir savaş aşamasını geride bıraktığımızı” ancak hem Tahran hem de Trump’ın “yoğun bir rekabet” aşamasında olduğunu belirtti. Pinfold, “Her iki taraf da temelde diğerine daha fazla dirence sahip olduklarını, zamanın kendi lehlerine olduğunu işaret etmeye çalışıyor” dedi. Tahran’ın önerisi, savaşın sona ermesini ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını önceliklendirerek “tüm zorlu konuları sonraya ertelemek” amacını taşıyor. Pinfold, “[Ancak bu taktik] Amerikalılar için işe yaramıyor çünkü sahip oldukları temel kozdan – fiziksel güç kozundan – vazgeçerlerse savaşın yeniden başlayabileceğini düşünüyorlar” diye ekledi.
Bu arada Washington, Tahran’a ek mali baskı uyguladığını iddia etti. Salı gecesi X platformunda yaptığı bir paylaşımda, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, bakanlığının “İran’ın uluslararası gölge bankacılık altyapısını, kripto para erişimini, gölge filosunu ve silah tedarik ağlarını hedef aldığını” belirtti. Geçen hafta Hazine, yüz milyonlarca dolar değerinde İran petrolü satın alan bağımsız bir Çin petrol rafinerisini ve İran’ın gölge filosunun bir parçası olarak faaliyet gösterdiği iddia edilen 40 nakliye firması ve gemiyi yaptırım listesine almıştı. Bessent, bu tür eylemlerin “on milyarlarca dolarlık geliri sekteye uğrattığını” ve İran para biriminin “hızla” değer kaybetmesine yardımcı olduğunu iddia etti. Çarşamba günü, İran riyali ABD doları karşısında yeni bir rekor düşük seviyeye gerileyerek savaşın başlamasından bu yana değerinin yaklaşık yüzde 6’sını kaybetti. Döviz takip siteleri Bonbast ve AlanChand’a göre, karaborsada riyal, dolar karşısında yaklaşık 1.8 milyon riyalden işlem görüyordu. Savaş Şubat sonunda başladığında, dolar yaklaşık 1.7 milyon riyalden işlem görüyordu.
İran, Protestocuları İnfaz Ediyor, Hapsediyor
Müzakereler çıkmaza girerken, İranlı yetkililer protestocuları ve muhalifleri yargılama çabalarını hızlandırdı. Birleşmiş Milletler insan hakları şefi Volker Turk, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran’daki savaşın başlamasından bu yana en az 21 kişinin idam edildiğini ve 4.000’den fazla kişinin tutuklandığını kaydetti. Ofis, dokuz kişinin İran’ın Ocak ayındaki kitlesel protestolarıyla bağlantılı olarak, 10 kişinin muhalif gruplara üyelik iddialarıyla ve iki kişinin de casusluk suçlamalarıyla idam edildiğini bildirdi. Turk, “Çatışmanın zaten ağır olan etkilerinin yanı sıra, İran halkının haklarının yetkililer tarafından acımasız ve gaddarca bir şekilde ellerinden alınmaya devam etmesinden dehşete düştüm” ifadelerini kullandı. BM’ye göre, tutuklanan 4.000 kişinin çoğunun kaybolduğu, işkence gördüğü veya diğer yasa dışı ceza biçimlerine maruz kaldığı belirtildi. İran’ın yeni güçlendirilmiş casusluk yasası, yetkililere “düşman devletler ve gruplarla” ilgili geniş bir yelpazedeki faaliyetlerle suçlanan kişileri idam etme ve mallarına el koyma yetkisi veriyor.
#Trump #İran #NükleerMüzakereler #Yaptırımlar #ABDİranGerilimi #Ekonomi #Protestolar #İnfazlar #BM #HürmüzBoğazı