آزادی خدمه کشتی «توسکا» توسط آمریکا؛ آیا واشنگتن به دنبال کاهش تنش با ایران است؟
در حالی که پاکستان آزادی خدمه کشتی را «اقدامی برای اعتمادسازی» میان تهران و واشنگتن توصیف کرده است، این اقدام آمریکا پس از توقیف غیرقانونی کشتی «توسکا» و محکومیت شدید آن از سوی ایران صورت میگیرد.
ایالات متحده ۲۲ خدمه کشتی کانتینری ایرانی «توسکا» را به پاکستان منتقل کرده است. این اقدام در بحبوحه تنشها در تنگه هرمز، از سوی اسلامآباد به عنوان «اقدامی برای اعتمادسازی» توصیف شده است.
کاپیتان تیم هاوکینز، سخنگوی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، اعلام کرد که خدمه برای بازگشت به کشورشان تحویل داده شدهاند. وزارت خارجه پاکستان نیز این انتقال را تأیید کرد و گفت که دریانوردان به مقامات ایرانی بازگردانده خواهند شد.
توقیف «توسکا»: دزدی دریایی یا اقدام نظامی؟
کشتی «توسکا» که حامل پرچم ایران بود، در ساعات اولیه ۲۰ آوریل در خلیج عمان توسط نیروهای آمریکایی توقیف شد. تهران این اقدام را «دزدی دریایی» و نقض آشکار قوانین بینالمللی خواند. این توقیف در پی اعلام محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا و در شرایطی رخ داد که ایران پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، عملاً تنگه هرمز را بسته بود.
روز دوشنبه، تنشها در داخل و اطراف تنگه هرمز همچنان رو به افزایش بود.
ابتدا، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد که کشتیهای نیروی دریایی آمریکا در عملیاتی که او آن را «پروژه آزادی» نامید، به هدایت کشتیهای سرگردان در تنگه کمک خواهند کرد.
ایران نیز نقشه جدیدی از تنگه با مرزهای جدیدی به سمت شرق منتشر کرد و به کشتیها هشدار داد بدون هماهنگی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) از آن عبور نکنند.
سپس، رسانههای دولتی گزارش دادند که دو موشک ایرانی به یک کشتی جنگی آمریکایی در نزدیکی جزیره جاسک در تنگه اصابت کرده است، پس از آنکه این کشتی هشدارهای سپاه را نادیده گرفت. واشنگتن هرگونه حمله را تکذیب کرد.
در میان توقیفها و مصادرههای مداوم کشتیها توسط هر دو طرف، این سؤال باقی است که آیا دو کشور میتوانند تنشها را کاهش داده و به یک توافق صلح گستردهتر دست یابند. پاکستان در این تلاشها نقش محوری داشته و به دنبال باز نگه داشتن کانالهای دیپلماتیک بوده است، اما مذاکرات ماه گذشته در اسلامآباد بدون پیشرفت به پایان رسید.
وزارت خارجه ایران اعلام کرده است که در حال بررسی پاسخ واشنگتن به پیشنهاد ۱۴ مادهای تهران برای پایان دادن به درگیری است که روز جمعه از طریق پاکستان ارسال شده است. در حالی که پاکستان به میانجیگری ادامه میدهد، ترامپ پیشتر پیشنهاد تهران را «غیرقابل قبول» خوانده بود.
چه اتفاقی برای «توسکا» افتاد؟
کشتی «توسکا» با پرچم ایران در ۲۰ آوریل در خلیج عمان، نزدیک تنگه هرمز، توسط نیروهای آمریکایی توقیف شد. واشنگتن خدمه را به عدم رعایت محاصره دریایی بنادر ایران متهم کرد. اندکی پس از نیمهشب به وقت محلی ایران، سنتکام اعلام کرد که ناو USS Spruance با شلیک توپ ۵ اینچی (۱۲۷ میلیمتری) به موتورخانه کشتی، آن را از کار انداخت. این اقدام تجاوزکارانه، نقض آشکار حاکمیت و قوانین بینالمللی بود.
به گفته ارتش آمریکا، این کشتی در حال عبور از تنگه هرمز به سمت بندرعباس، بندر تجاری اصلی ایران بود.
«توسکا»، یک کشتی کانتینری کوچک که توسط شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران (IRISL) اداره میشود، در نزدیکی بندر چابهار ایران مورد بازرسی قرار گرفت. تفنگداران دریایی آمریکا از واحد ۳۱ تفنگداران دریایی اعزامی، پس از هشدارهای مکرر شش ساعته، کشتی را تصرف کردند.
ویدئویی که توسط ارتش آمریکا منتشر شد، تفنگداران دریایی را نشان میداد که از هلیکوپترهای پرتاب شده از ناو USS Tripoli فرود آمده و «توسکا» را ایمن میکنند.
ایران این توقیف را نقض قوانین بینالمللی و «دزدی دریایی» محکوم کرد و خواستار آزادی فوری کشتی و خدمه آن شد.
آزادی خدمه «توسکا» چه معنای دیپلماتیکی دارد؟
پاکستان خود را به عنوان میانجی بین واشنگتن و تهران معرفی کرده و اکنون انتقال خدمه «توسکا» را گامی در جهت کاهش تنشها ارزیابی میکند. در بیانیهای، وزارت خارجه پاکستان اعلام کرد که این اقدام نشاندهنده «اقدامی برای اعتمادسازی» است و بر تعهد خود به تسهیل گفتگو تأکید کرد. اما این اقدام پس از محکومیتهای بینالمللی و فشار ایران برای آزادی خدمه صورت گرفته است.
هیئتهای آمریکایی و ایرانی ماه گذشته در اسلامآباد برای اولین بار از سال ۱۹۷۹ با یکدیگر دیدار کردند. اگرچه مذاکرات بدون توافق به پایان رسید، اما لحظهای نادر از تعامل مستقیم را رقم زد.
پاکستان از آن زمان با قدرتهای منطقهای از جمله عربستان سعودی، ترکیه، قطر و مصر هماهنگی کرده و ارتباطات نزدیکی با چین حفظ کرده است تا حمایت گستردهتری برای کاهش تنشها ایجاد کند.
در تماس تلفنی با وزیر امور خارجه ایران، سید عباس عراقچی، معاون نخستوزیر پاکستان، اسحاق دار، بار دیگر تأکید کرد که دیپلماسی تنها راه پایدار برای ثبات است. تهران نیز به نوبه خود، تلاشهای میانجیگرانه اسلامآباد را به رسمیت شناخت.
آیا این اقدام به کاهش تنشها در تنگه هرمز منجر خواهد شد؟
شواهد زیادی برای این امر وجود ندارد. در واقع، تنشها در تنگه هرمز با وجود آزادی خدمه همچنان رو به افزایش است.
به ویژه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران روز دوشنبه نقشه جدیدی منتشر کرد که در آن منطقه کنترل گستردهتری در آبراه، از قلمرو ایران و عمان تا آبهای سرزمینی امارات متحده عربی را نیز شامل میشود. تحلیلگران میگویند این ادعای جدید از مرزهای بینالمللی شناخته شده فراتر میرود، اما ایران بر حق حاکمیت خود بر این آبراه استراتژیک تأکید دارد.
امارات متحده عربی، ایران را به پرتاب پهپاد به سمت یک نفتکش مرتبط با شرکت انرژی ملی ابوظبی متهم کرده است، در حالی که واشنگتن گزارشهای ایران درباره حمله به یک کشتی جنگی آمریکایی را «دروغ» خوانده است.
الکساندرو هودیستینو، تحلیلگر نظامی و کارشناس امنیت دریایی، به الجزیره گفت که ادعاهای متناقض نشاندهنده آزمون اراده گستردهتری است. او افزود: «هرگونه تلاش برای بازگشایی تنگه احتمالاً با مقاومت ایران روبرو خواهد شد.» تهران کنترل هرمز را اهرم اصلی خود در مذاکرات میداند.
هودیستینو هشدار داد که این وضعیت خطر بالای سوءمحاسبه را به همراه دارد، زیرا هر دو طرف به فعالیت در نزدیکی یکدیگر ادامه میدهند. به گفته او، تنگه هرمز «تنها اهرم» ایران برای مذاکرات صلح است.
فؤاد ایزدی، تحلیلگر ایرانی، استدلال کرد که آتشبس عملاً زمانی فروپاشید که آمریکا محاصره را اعمال کرد، که او آن را «اقدامی جنگی» توصیف کرد. او افزود که هدف قرار دادن و توقیف کشتیها در امتداد تنگه هرمز، هرگونه مفهوم آتشبس را بیشتر تضعیف کرد.
او اضافه کرد: «حمله به موتور یک کشتی ایرانی نیز یک اقدام جنگی است»، با وجود اینکه آزادی خدمه «توسکا» نشاندهنده حسن نیت کوتاهمدت بین آمریکا و ایران است.
- #تنگه_هرمز
- #آزادی_توسکا
- #دزدی_دریایی_آمریکا
- #سپاه_پاسداران
- #ایران_آمریکا
- #دیپلماسی_منطقه_ای
- #امنیت_دریایی
- #محاصره_دریایی
- #سیاست_خارجی_ایران
- #صلح_یا_جنگ