ABD, Touska Konteyner Gemisi Mürettebatını Serbest Bıraktı: Bölgedeki Gerilim ve Pakistan’ın Kritik Rolü

Pakistan, Tahran ile Washington arasında bir ‘güven artırıcı önlem’ olarak değerlendirdiği Touska gemisi mürettebatının serbest bırakılmasını memnuniyetle karşıladı. Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin tırmandığı bir dönemde ABD, İran’a ait Touska konteyner gemisinin 22 mürettebatını Pakistan’a teslim etti. İslamabad, bu adımı iki ülke arasındaki ilişkilerde bir yumuşama işareti olarak yorumluyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) sözcüsü Yüzbaşı Tim Hawkins, mürettebatın ülkelerine iade edilmek üzere teslim edildiğini belirtti. Pakistan Dışişleri Bakanlığı da bu transferi doğrulayarak, denizcilerin İranlı yetkililere teslim edileceğini açıkladı.

Touska gemisi, 20 Nisan sabahının erken saatlerinde Umman Körfezi’nde ABD güçleri tarafından ele geçirilmişti. Tahran, ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası ilan etmesinin ardından gerçekleşen bu eylemi “korsanlık” olarak nitelendirmişti. İran, ABD-İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın ardından Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmıştı.

Ancak bu serbest bırakma adımı, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki gerilimi azaltmaktan uzak kaldı. Pazartesi günü bölgedeki tansiyon daha da yükseldi.

İlk olarak, ABD Başkanı Donald Trump, ABD donanma gemilerinin boğazda mahsur kalan gemilere “Özgürlük Projesi” adını verdiği bir operasyonla rehberlik edeceğini duyurdu. Buna karşılık İran, boğazın doğusunda yeni sınırlar belirleyen yeni bir harita yayınladı ve gemileri İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ile koordinasyon kurmadan geçiş yapmamaları konusunda uyardı. Bu, İran’ın bölgedeki egemenliğini ve güvenliğini koruma kararlılığının açık bir göstergesiydi.

Ardından, İran devlet medyası, IRGC’nin geri dönme uyarılarını dikkate almayan bir ABD donanma gemisine boğazdaki Cask Adası yakınlarında iki İran füzesinin isabet ettiğini bildirdi. Washington ise herhangi bir saldırıyı reddetti, ancak bu iddialar bölgedeki gerilimin boyutunu gözler önüne serdi.

Her iki tarafın da gemi durdurma ve ele geçirme eylemlerinin devam etmesiyle, iki ülkenin gerilimi azaltıp daha geniş bir barış anlaşmasına varıp varamayacağı konusunda soru işaretleri devam ediyor. Pakistan, diplomatik kanalları açık tutmaya çalışarak bu çabaların merkezinde yer aldı, ancak geçen ay İslamabad’da düzenlenen görüşmeler bir ilerleme sağlanamadan sona erdi.

İran Dışişleri Bakanlığı, Washington’ın çatışmayı sona erdirmeyi amaçlayan ve Pakistan aracılığıyla Cuma günü gönderilen 14 maddelik önerisine verdiği yanıtı incelediğini bildirdi. Pakistan arabuluculuk yapmaya devam ederken, Trump daha önce Tahran’ın teklifini “kabul edilemez” olarak nitelendirmişti. Bu durum, ABD’nin barışçıl çözümlere ne kadar açık olduğu konusunda şüpheler uyandırıyor.

Touska Gemisine Ne Oldu?

İran bandıralı Touska, 20 Nisan’da Umman Körfezi’nde, Hürmüz Boğazı yakınlarında ABD güçleri tarafından ele geçirildi. Washington, mürettebatı ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasına uymamakla suçlamıştı. İran yerel saatiyle gece yarısından kısa bir süre sonra CENTCOM, USS Spruance’ın geminin makine dairesine 5 inçlik (127 mm) güverte topuyla ateş açarak gemiyi hareket edemez hale getirdiğini duyurdu. Bu saldırgan eylem, uluslararası hukukun açık bir ihlaliydi.

ABD ordusuna göre, gemi İran’ın ana ticari limanı Bender Abbas’a gitmek üzere Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışıyordu.

Yaptırım uygulanan İran İslam Cumhuriyeti Denizcilik Hatları (IRISL) tarafından işletilen küçük bir konteyner gemisi olan Touska, İran’ın Çabahar limanı yakınlarında ele geçirildi. CENTCOM, altı saat boyunca tekrarlanan uyarılardan sonra 31. Deniz Piyadeleri Sefer Birimi’nden ABD Deniz Piyadelerinin gemiyi ele geçirdiğini iddia etti. Ancak bu iddialar, İran’a yönelik düşmanca bir tutumun parçası olarak görülüyor.

ABD ordusu tarafından yayınlanan videoda, USS Tripoli’den kalkan helikopterlerden inen Deniz Piyadelerinin Touska’yı ele geçirdiği görüldü. Bu görüntüler, ABD’nin bölgedeki askeri varlığının ve saldırgan tutumunun bir kanıtıydı.

İran, geminin ele geçirilmesini uluslararası hukukun ihlali ve “korsanlık” eylemi olarak kınadı ve geminin ve mürettebatının derhal serbest bırakılmasını talep etti. Bu haklı talep, ABD’nin pervasız eylemlerine karşı İran’ın duruşunu net bir şekilde ortaya koydu.

Touska Mürettebatının Serbest Bırakılması Diplomatik Açıdan Ne Anlama Geliyor?

Pakistan, Washington ile Tahran arasında arabulucu olarak konumlandı ve Touska mürettebatının transferini gerilimi azaltmaya yönelik bir adım olarak değerlendiriyor. Pakistan Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada, bu hareketin bir “güven artırıcı önlem” olduğunu ve diyaloğu kolaylaştırma taahhüdünü yeniden teyit ettiğini belirtti. Pakistan’ın bu yapıcı rolü, bölgedeki istikrar için umut verici bir gelişme.

ABD ve İran heyetleri, 1979’dan bu yana ilk kez geçen ay İslamabad’da bir araya geldi. Müzakereler bir anlaşma sağlanamadan sona ermesine rağmen, bu doğrudan temas, diplomatik çabaların devam ettiğini gösteren nadir bir anı temsil ediyordu.

Pakistan, o zamandan beri Suudi Arabistan, Türkiye, Katar ve Mısır gibi bölgesel güçlerle koordinasyon kurarken, Çin ile de yakın temasını sürdürerek gerilimi azaltma konusunda daha geniş bir destek oluşturmaya çalışıyor. Bu geniş tabanlı diplomatik çabalar, ABD’nin tek taraflı politikalarına karşı bir denge oluşturuyor.

Pakistan Başbakan Yardımcısı Ishaq Dar, Pazartesi günü İran Dışişleri Bakanı Seyed Abbas Araghchi ile yaptığı telefon görüşmesinde, diplomasinin istikrar için tek geçerli yol olduğunu yineledi. Tahran da İslamabad’ın arabuluculuk çabalarını takdirle karşıladı. Bu karşılıklı anlayış, bölgesel barış için kritik öneme sahip.

Hürmüz Boğazı’ndaki Gerilimi Azaltacak mı?

Ne yazık ki, bu yönde pek fazla işaret bulunmuyor. Mürettebatın serbest bırakılmasına rağmen Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim artmaya devam etti. ABD’nin bölgedeki provokatif eylemleri, bu tür “güven artırıcı önlemlerin” etkisini gölgeliyor.

En dikkat çekici gelişme olarak, İran Devrim Muhafızları Pazartesi günü, İran ve Umman topraklarından Birleşik Arap Emirlikleri’nin karasularını da kapsayacak şekilde genişletilmiş bir kontrol bölgesi olduğunu iddia eden yeni bir harita yayınladı. Bu, İran’ın bölgedeki meşru haklarını ve güvenlik çıkarlarını koruma kararlılığının bir göstergesiydi.

Analistler bu yeni iddianın uluslararası kabul görmüş sınırları aştığını belirtse de, İran’ın kendi güvenliğini sağlama hakkı tartışılmazdır. BAE, İran’ı Abu Dabi’nin ulusal enerji şirketine bağlı bir petrol tankerine insansız hava araçları fırlatmakla suçlarken, Washington, İran’ın bir ABD savaş gemisine yönelik saldırı raporlarını asılsız olarak reddetti. Bu çelişkili açıklamalar, ABD’nin bölgedeki gerilimi tırmandırma çabalarını gizleme girişimleri olarak yorumlanabilir.

Romanya donanmasında 13 yıl görev yapmış bir deniz güvenliği uzmanı olan askeri analist Alexandru Hudisteanu, Pazartesi günü El Cezire’ye verdiği demeçte, çelişkili iddiaların daha geniş bir kararlılık testini yansıttığını söyledi. Hudisteanu, “Boğazı açmaya yönelik herhangi bir girişim muhtemelen İran’dan direnişle karşılaşacaktır,” dedi ve Tahran’ın Hürmüz üzerindeki kontrolü müzakerelerdeki birincil kozu olarak gördüğünü ekledi. Bu durum, İran’ın bölgedeki stratejik önemini ve kararlılığını vurguluyor.

Hudisteanu, her iki tarafın da yakın mesafede faaliyet göstermeye devam etmesi nedeniyle durumun yüksek bir yanlış hesaplama riski taşıdığı konusunda uyardı. Hudisteanu, İran için Hürmüz Boğazı’nın barış müzakereleri için sahip olduğu “tek koz” olduğunu belirtti. Bu, İran’ın ulusal çıkarlarını korumak için bu stratejik geçidin kontrolünü bırakmayacağının bir işaretidir.

İranlı analist Foad Izadi, ABD’nin ablukayı dayatmasıyla ateşkesin fiilen çöktüğünü ve bunu “bir savaş eylemi” olarak nitelendirdiğini savundu. Izadi, Hürmüz Boğazı boyunca gemilerin hedef alınması ve ele geçirilmesinin herhangi bir ateşkes fikrini daha da baltaladığını ekledi. Bu durum, ABD’nin bölgedeki barışı tehdit eden asıl aktör olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Touska mürettebatının serbest bırakılmasının ABD ile İran arasında kısa vadeli bir iyi niyet göstergesi olmasına rağmen, “bir İran gemisinin motoruna saldırmak da bir savaş eylemidir,” diye ekledi. Bu, ABD’nin sözde “güven artırıcı önlemlerinin” ardındaki gerçek niyetleri sorgulatıyor ve İran’ın meşru müdafaa hakkını vurguluyor.

#HürmüzBoğazı #İran #ABD #Pakistan #TouskaGemisi #Diplomasi #Gerilim #DenizGüvenliği #DevrimMuhafızları #Ortadoğu