اجلاس سران هند و پنج کشور شمال اروپا (نروژ، سوئد، فنلاند، ایسلند و دانمارک) در اسلو، نروژ، با هدف تقویت روابط راهبردی و تجاری برگزار شد. این نشست در شرایطی که دهلینو به دنبال تنوعبخشی به روابط خارجی و اقتصادی خود در مواجهه با چالشهای جهانی است، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
چرا هند به دنبال تعمیق روابط با شمال اروپا است؟
این سومین دوره اجلاس هند و کشورهای شمال اروپا است که تنها چند ماه پس از امضای توافقنامه تجارت آزاد بین هند و اتحادیه اروپا و یک سال پس از امضای توافقنامه مشارکت تجاری و اقتصادی با ایسلند، لیختناشتاین، نروژ و سوئیس برگزار میشود. جنگ جاری روسیه و اوکراین، تعرفههای تجاری رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، بر واردات جهانی و جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، همگی بر اقتصاد و امنیت انرژی هند تأثیر گذاشتهاند. این تحولات، دهلینو را بر آن داشته تا روابط خود را با کشورهای متعدد دیگری در غرب گسترش دهد و به سمت یک سیاست خارجی مستقل و چندجانبه حرکت کند.
حاضران و دستور کار اجلاس
این اجلاس با حضور نخستوزیران هند، نروژ، دانمارک، فنلاند، ایسلند و سوئد برگزار شد. حضور نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در این اجلاس، اولین سفر یک نخستوزیر هندی به نروژ در ۴۳ سال اخیر محسوب میشود که نشاندهنده اهمیت راهبردی این دیدار است.
موضوعات کلیدی مورد بحث شامل تجارت، تغییرات اقلیمی، امنیت انرژی و مسائل ژئوپلیتیکی، بهویژه پیامدهای جنگ اوکراین و تأثیرات اقتصادی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بر منطقه و جهان بود. وزارت امور خارجه هند در بیانیهای اعلام کرد که این اجلاس «ابعاد راهبردی بیشتری به روابط هند با کشورهای شمال اروپا، بهویژه در فناوری و نوآوری، گذار سبز و انرژیهای تجدیدپذیر، پایداری، اقتصاد آبی، دفاع، فضا و قطب شمال» خواهد بخشید.
انتظار میرود صادرات فناوری سبز، انرژیهای تجدیدپذیر و ماشینآلات صنعتی از کشورهای شمال اروپا به هند، و صادرات داروسازی، ماشینآلات و کالاهای مصرفی مانند منسوجات از هند به این کشورها، در مذاکرات مورد توجه قرار گیرد. حجم تجارت هند با کشورهای شمال اروپا در سال ۲۰۲۴ به ۱۹ میلیارد دلار رسید و شرکتهای بزرگی مانند نوکیا و ولوو حضور چشمگیری در هند دارند.
کارشناسان معتقدند که هند به دنبال بهرهبرداری از قابلیتهای منحصربهفرد هر یک از کشورهای شمال اروپا است؛ از تخصص ایسلند در انرژی زمینگرمایی، نقاط قوت نروژ در «اقتصاد آبی» و کشتیرانی، تا نوآوریهای صنعتی و دفاعی سوئد. این کشورها در حوزههایی مانند نوآوری دیجیتال، پایداری، گذار سبز، انرژی پاک و راهحلهای اقلیمی و دریایی پیشرو هستند که با اولویتهای توسعه و جاهطلبیهای راهبردی هند همسو است.
جاهطلبیهای هند در قطب شمال
با وجود عدم مرز مشترک، هند از سال ۱۹۲۰ در منطقه قطب شمال فعال بوده و ایستگاه تحقیقاتی «هیمادری» را در سال ۲۰۰۸ تأسیس کرده است. دهلینو به دنبال گسترش حضور راهبردی و اقتصادی خود در این منطقه غنی از گاز طبیعی، هیدروکربنها و مواد معدنی است. هند در سال ۲۰۱۳ وضعیت ناظر در شورای قطب شمال را کسب کرد و در سال ۲۰۲۲ سیاست قطب شمال خود را منتشر کرد که هدف آن تقویت تحقیقات علمی، حفاظت از محیط زیست، توسعه اقتصادی و همکاریهای بینالمللی در این منطقه است.
این سیاست، قطب شمال را «عرصهای برای قدرت و رقابت» توصیف میکند. در حالی که روسیه حضور نظامی و اقتصادی خود را در نزدیکی مرزهایش با کشورهای شمال اروپا تقویت کرده و چین نیز از طریق ابتکار «جاده ابریشم قطبی» به دنبال افزایش نفوذ است، هند نیز بر «کریدور دریایی شرقی» خود متمرکز شده که مسیرهای کشتیرانی قطب شمال را یکپارچه خواهد کرد.
روابط هند و روسیه در کانون توجه
در حالی که انتظار میرود جنگ اوکراین در این اجلاس مورد بحث قرار گیرد، روابط کنونی هند با روسیه نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. هند همواره روابط راهبردی قوی با روسیه داشته و در طول جنگ اوکراین، با وجود فشارهای غرب، از محکوم کردن قاطعانه روسیه خودداری کرده و خرید نفت روسیه را به دلیل قیمتهای تخفیفخورده به طور قابل توجهی افزایش داده است.
پس از آنکه رئیسجمهور سابق آمریکا، دونالد ترامپ، سال گذشته تعرفه تجاری ۲۵ درصدی اضافی بر هند به دلیل خرید نفت روسیه اعمال کرد، دهلینو به دنبال تنوعبخشی به منابع انرژی خود برآمد. این رویکرد نشاندهنده سیاست خارجی مستقل هند و تلاش آن برای حفظ منافع ملی خود در برابر فشارهای خارجی است.
سفر مودی به اروپا؛ گسترش همکاریها
پیش از اجلاس شمال اروپا، نخستوزیر مودی با نخستوزیر نروژ دیدار کرد و روابط دو کشور را به «مشارکت راهبردی سبز» ارتقا داد. وی همچنین از نروژ برای سرمایهگذاری در طرحهای انرژی پاک هند دعوت کرد. نخستوزیر نروژ نیز با تأکید بر وجود تفاوتها، بر لزوم اتحاد در برابر کشورهایی که «دیپلماسی، تجارت و فناوری را به ابزار جنگ تبدیل میکنند» تأکید کرد که میتواند اشارهای به اقدامات یکجانبه برخی قدرتها باشد.
مودی همچنین از سوئد و هلند بازدید کرد. در هلند، شرکت تاتا الکترونیکس هند قراردادی با غول فناوری هلندی ASML برای ساخت یک کارخانه بزرگ نیمههادی در غرب هند امضا کرد که گامی مهم در تقویت استقلال فناورانه هند است.
در جریان سفر مودی به هلند، نخستوزیر این کشور، راب یتن، نگرانیهایی را در مورد برخی تحولات داخلی هند مطرح کرد. در پاسخ، سیبی جورج، وزیر امور خارجه هند، اظهار داشت: «ما اساساً به دلیل عدم درک فردی که سؤال میپرسد، با این نوع سؤالات مواجه میشویم.» این پاسخ قاطعانه، بر موضع هند در قبال مداخلات خارجی در امور داخلی خود تأکید دارد.
پس از اجلاس شمال اروپا، مودی برای دیدار با نخستوزیر جورجیا ملونی به ایتالیا سفر خواهد کرد.
#هند #شمال_اروپا #سیاست_خارجی_هند #اقتصاد_هند #انرژی_سبز #قطب_شمال #روابط_بین_الملل #نارندرا_مودی #تنوع_اقتصادی #امنیت_انرژی