Hindistan-Nordik Zirvesi: Yeni Delhi’nin Stratejik Hamleleri

Hindistan ve Norveç, İsveç, Finlandiya, İzlanda ve Danimarka’dan oluşan beş Nordik ülkesi, stratejik ve ticari bağları güçlendirmek amacıyla Oslo’da üst düzey bir zirve düzenliyor. Bu zirve, Yeni Delhi’nin küresel ekonomideki belirsizlikler ve Batı’nın dayattığı tek taraflı yaptırımların getirdiği zorluklar karşısında ilişkilerini çeşitlendirme çabalarının önemli bir göstergesi olarak öne çıkıyor.

Üçüncü Buluşma ve Artan Önem

Salı günü gerçekleşen Hindistan-Nordik zirvesi, serinin üçüncü buluşması olma özelliğini taşıyor. Bu zirve, Hindistan ve Avrupa Birliği’nin serbest ticaret anlaşması imzalamasından sadece birkaç ay sonra ve Hindistan’ın İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre ile ticaret ve ekonomik ortaklık anlaşması imzalamasından bir yıl sonra gerçekleşiyor. Rusya’nın Ukrayna’ya karşı devam eden savaşı, ABD Başkanı Donald Trump’ın küresel ithalata uyguladığı tarifeler ve ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşı, Hindistan’ın ekonomisini ve enerji güvenliğini derinden etkilemiş, bu da Yeni Delhi’yi Batı’daki birçok ülkeyle ilişkilerini genişletmeye itmiştir.

İlk Hindistan-Nordik Zirvesi 2018’de İsveç’in başkenti Stockholm’de, ikincisi ise 2022’de Danimarka’nın başkenti Kopenhag’da yapılmıştı.

Zirve Gündeminde Neler Var?

Kimler Katılıyor?

• Hindistan Başbakanı Narendra Modi
• Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store
• Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen
• Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo
• İzlanda Başbakanı Kristrún Frostadottir
• İsveç Başbakanı Ulf Kristersson

Modi’nin zirveye katılımı aynı zamanda, Indira Gandhi’nin 1983’teki ziyaretinden bu yana 43 yıl sonra bir Hindistan başbakanının Norveç’e yaptığı ilk ziyareti işaret ediyor.

Ana Gündem Maddeleri

Ticaret, iklim değişikliği, enerji güvenliği ve jeopolitik konular – özellikle Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşı ve ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşının ekonomik etkileri – liderlerin zirvede ele alması beklenen ana konular arasında yer alıyor.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı’nın 11 Mayıs tarihli açıklamasına göre, zirve “Hindistan’ın Nordik ülkelerle ilişkisine, özellikle teknoloji ve inovasyon, yeşil geçiş ve yenilenebilir enerji, sürdürülebilirlik, mavi ekonomi, savunma, uzay ve Arktik bölgelerinde daha stratejik bir boyut kazandıracak.”

Nordik ülkelerin Hindistan’a yeşil teknoloji, yenilenebilir enerji ve endüstriyel makine ihracatı ile Hindistan’ın Nordik uluslarına ilaç, makine ve tekstil gibi tüketim malları ihracatının görüşmelerde yer alması bekleniyor.

Hindistan’ın Nordik ülkelerle toplam ticareti 2024’te 19 milyar dolara ulaştı. Finlandiya’nın Nokia’sı ve İsveç’in Volvo ve IKEA’sı gibi bölgeden birçok şirketin Hindistan’da önemli bir varlığı bulunuyor. Ayrıca, Hindistan tersaneleri, Norveç Gemi Sahipleri Birliği’nin sipariş defterinin yaklaşık yüzde 11’ini oluşturan gemiler inşa ediyor.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı, “[Modi’nin] ziyareti, Hindistan’ın Nordik ülkelerle ikili ticaret ve yatırım bağlarına ivme kazandıracak, ayrıca Hindistan-AB STA (Serbest Ticaret Anlaşması) ve Hindistan-EFTA TEPA (Hindistan ile İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre arasındaki ticaret ve ekonomik ortaklık anlaşması) sonrasında dayanıklı tedarik zincirleri oluşturmaya yardımcı olacaktır” diye ekledi.

Yeni Delhi’deki Observer Research Foundation (ORF) düşünce kuruluşunun müdür yardımcısı Shairee Malhotra, Al Jazeera’ye verdiği demeçte, Hindistan’ın zirve sırasında Nordik ülkelerin her birinin benzersiz yeteneklerinden yararlanmaya çalışacağını belirtti: İzlanda’nın jeotermal enerji uzmanlığı, Norveç’in “mavi ekonomi” ve denizcilikteki güçlü yönleri ve İsveç’in endüstriyel ve savunma inovasyonundaki yetenekleri.

Malhotra, “Nordik ülkeler, toplamda yaklaşık 2 trilyon dolarlık gayri safi yurt içi hasılaya sahip beş küçük ülkenin çok gelişmiş bir bölgesel bloğudur” dedi. “Dijital inovasyon, sürdürülebilirlik, yeşil geçiş, temiz enerji ile Hindistan’ın kalkınma öncelikleri ve stratejik hedefleriyle yakından örtüşen iklim ve denizcilik çözümleri gibi alanlarda dünya lideridirler.”

Malhotra, Yeni Delhi’nin ticaret ve yatırım bağlantılarını derinleştirmeye de istekli olduğunu ekledi.

Brüksel merkezli German Marshall Fund’ın Hint-Pasifik programında kıdemli araştırmacı ve grubun Hindistan girişimi başkanı Garima Mohan, Al Jazeera’ye verdiği demeçte, bu zirvenin odak noktasının özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki kriz göz önüne alındığında yeşil teknolojiler ve inovasyon olacağını belirtti. Bunlar Nordik ülkeler için güçlü alanlardır.

Mohan, “İran’a karşı savaş hem Avrupa’yı hem de Hindistan’ı etkileyen büyük bir ekonomik güvenlik ve enerji krizi yarattı ve bunun etkilerini yönetmek Başbakan Modi’nin gezisi sırasındaki görüşmelerin büyük bir parçası olacaktır” dedi.

Hindistan Arktik’teki Varlığını Güçlendirecek mi?

Hindistan’ın herhangi bir Arktik ülkesiyle kara veya deniz sınırı bulunmuyor. Ancak, Şubat 1920’de Svalbard Antlaşması’nı imzaladığından beri bölgede faaliyet gösteriyor. Bu antlaşma kapsamında, Norveç Svalbard üzerinde tam egemenliğe sahip ve antlaşmayı imzalayanlara balıkçılık, avcılık, endüstriyel madencilik, ticari operasyonlar ve Svalbard’daki mineral hakları dahil mülk sahibi olma erişimi sağlayabiliyor.

Hindistan, bölgede bilimsel araştırma yapma imkanı veren antlaşmadan faydalandı. 2007’de Arktik bölgesini incelemek üzere bilimsel bir keşif gezisi gönderdi ve 2008’de Himadri adlı bir araştırma istasyonu kurdu. 2014’te ise ülkenin ilk su altı demirli gözlemevi olan IndARC’ı konuşlandırdı. Norveç’in Svalbard kentindeki Kongsfjorden fiyordunda yaklaşık 180-192 metre derinliğe demirlenen bu gözlemevi, Arktik bölgesinin iklimini ve bölgedeki buz erimesinin Hindistan musonlarını nasıl etkilediğini inceliyor.

Bölgede bilimsel çalışmalar yürütmenin yanı sıra, son yıllarda Hindistan, doğal gaz, hidrokarbon ve mineraller açısından zengin olan Arktik’teki stratejik ve ekonomik ayak izini genişletmeye hevesli. Yerel medya raporlarına göre, Salı günkü zirvede Yeni Delhi, tüm Nordik ülkelerin Arktik Konseyi üyesi olması nedeniyle bir Hindistan-Nordik Arktik mekanizması kurmayı umuyor.

2013’te Hindistan’a Arktik Konseyi’nde gözlemci statüsü verildi ve bu, ülkenin Arktik politika tartışmalarına katılmasına olanak tanıdı. Mart 2022’de, Hindistan, Dünya Bilimleri Bakanlığı’nın açıklamasına göre, “Hindistan’ın bilimsel araştırma ve işbirliğini, iklim ve çevre korumasını, ekonomik ve insani kalkınmayı, ulaşım ve bağlantıyı, yönetişim ve uluslararası işbirliğini ve Arktik bölgesindeki ulusal kapasite geliştirmeyi” güçlendirmeyi amaçlayan kendi Arktik politikasını yayınladı.

Politika ayrıca Arktik’i “güç ve rekabet arenası” olarak tanımladı ve Hindistan’ın Arktik Konseyi’ndeki gözlemci statüsünün Yeni Delhi’nin Arktik’teki karmaşık yönetişim yapıları, ilgili uluslararası yasalar ve jeopolitik anlayışını geliştirmesine yardımcı olacağını vurguladı.

2022’den bu yana, Arktik Konseyi, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı nedeniyle güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya kaldı; Moskova, Norveç ve Finlandiya gibi Nordik ülkelerle sınırına yakın askeri yeteneklerini ve ekonomik ayak izini güçlendirdi. Çin de “Kutup İpek Yolu” girişimi aracılığıyla bölgedeki varlığını artırmaya çalışıyor; bu girişim, yeni nakliye rotaları geliştirmeyi ve Pekin’in Arktik’teki doğal kaynakların kontrolünü ele geçirmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.

Çin’in Arktik bölgesindeki etkisine karşı koymak için Hindistan, Arktik nakliye rotalarını entegre edecek Doğu Deniz Koridoru’na da odaklanıyor. Bu rota, Hindistan’daki Chennai, Visakhapatnam ve Kolkata limanlarını Rusya’daki Vladivostok, Olga ve Vostochny ile bağlamayı hedefliyor.

Mohan, Arktik’in Hindistan-Nordik Zirvesi’ndeki tartışmaların bir parçası olacağını, özellikle bölgenin Yeni Delhi için ilgi çekici olduğunu söyledi. Ancak, “Nordik ülkeler bu görüşmeleri Arktik Konseyi gibi ‘resmi’ formatlarda tutmaya hevesli olduğundan, bu zirveden bağlayıcı çıktılar beklemiyorum” diye ekledi.

Hindistan’ın Rusya ile İlişkileri Tartışılacak mı?

Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşının zirvede tartışılması beklenirken, Nordik ülkelerin Moskova’nın eylemlerini şiddetle kınamış olması nedeniyle, Nordik ülkelerin Hindistan’ın Rusya ile mevcut ilişkilerini özel olarak ele alıp almayacağı belirsizliğini koruyor.

Mohan, “Hindistan’ın Rusya ile ilişkisi ve Rusya’yı birincil tehdit olarak gören Nordik ülkeler arasında her zaman bazı farklılıklar vardır. Ancak bu farklılıklar her iki tarafça aktif olarak yönetiliyor, çünkü Avrupa ve Hindistan arasındaki yakınlaşma alanları bu farklılıklardan daha büyük ve daha ağır basıyor” dedi.

Hindistan, Soğuk Savaş döneminde askeri donanımının baskın tedarikçisi olan Rusya ile uzun süredir güçlü stratejik bağlara sahip. Son 35 yılda, Rusya ile ilişkilerini sürdürürken ABD ve diğer Batılı ülkelerle bağlarını önemli ölçüde güçlendirdi.

Rusya’nın Ukrayna’daki eylemleri konusunda Hindistan, savaşın sona ermesi çağrısında bulundu ancak Rusya’yı kesin olarak kınamaktan kaçındı. Ayrıca, Moskova tarafından indirimli fiyatlarla sunulduğu için savaş sırasında Rus petrolü alımlarını önemli ölçüde artırdı.

Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın geçen yıl Rus petrolü satın aldığı için Hindistan’a ek yüzde 25 ticaret tarifesi uygulamasının ardından, Hindistan enerji tedarikini çeşitlendirmeye yöneldi ve diğer bölgelerden alımlarını artırdı. Bu durum, Batı’nın ekonomik baskılarına karşı Hindistan’ın kendi enerji güvenliğini sağlama çabalarını açıkça ortaya koymaktadır.

Modi Avrupa’da Başka Nereleri Ziyaret Etti?

Nordik Zirvesi’nden önce Başbakan Modi, 18 Mayıs’ta Norveç Başbakanı Store ile ikili bir görüşme gerçekleştirdi. İki lider, ekonomik ve ticari bağları geliştirmenin yanı sıra ilişkileri “Yeşil Stratejik Ortaklık” seviyesine yükseltti.

Görüşmelerinin ardından X’te yaptığı paylaşımda Modi, ticaretin Hindistan ve Norveç için anahtar olduğunu belirterek, Norveç’i “Hindistan’ın temiz enerji girişimlerine yatırım yapmaya” davet ettiğini ekledi. Store gazetecilere, Hindistan ve Norveç arasında farklılıklar olduğunu ancak diplomasi, ticaret ve teknolojiyi “silahlandıran” ülkelere karşı birleşmeleri gerektiğini söyledi.

Norveç’ten önce Modi, 17-18 Mayıs tarihlerinde İsveç’in Göteborg kentini ziyaret etti. Avrupa CEO’ları yuvarlak masa toplantısında konuşan İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, gazetecilere Başbakan Narendra Modi’nin İsveç ziyaretinin Hindistan-İsveç ilişkilerinde bir dönüm noktası olduğunu ve her iki ülkenin de ikili ticaret ve yatırımı beş yıl içinde iki katına çıkarma hedefini paylaştığını söyledi.

15-17 Mayıs tarihleri arasında Modi, ticaret bağlarını güçlendirmek ve savunma ve güvenlik alanındaki işbirliğini genişletmek için Hollanda’yı ziyaret etti. Ziyareti sırasında Hindistan’ın Tata Electronics şirketi, Hollandalı teknoloji devi ASML ile Batı Hindistan’da büyük bir yarı iletken tesisi kurmak üzere bir anlaşma imzaladı.

Modi, X’te “Hollanda Başbakanı Rob Jetten ile yaptığım görüşmeler kapsamlıydı ve çok çeşitli konuları kapsıyordu” diye yazdı. “Bunlardan biri savunma ve güvenlikti. Savunma sanayii için mümkün olan en kısa sürede bir eylem planı hazırlama olasılığından bahsettim. Uzay yolculuğu, deniz sistemleri ve deniz güvenliği gibi sektörlerde de işbirliği yapabiliriz.”

Ancak Başbakan Modi ile görüşmesinden önce Hollanda Başbakanı Jetten, yerel medyaya Hollanda’nın Hindistan’daki bazı gelişmelerden endişe duyduğunu söyledi.

Hollanda yayını de Volkskrant’a göre Jetten, “Sadece basın özgürlüğü değil, aynı zamanda ağır baskı altında olan azınlıkların hakları da söz konusu. Bu öncelikle Müslüman topluluğu için geçerli, ama aynı zamanda diğer birçok küçük topluluk için de geçerli” dedi. “Endişe, Hindistan’ın herkes için aynı hakların geçerli olduğu kapsayıcı bir toplum olarak ne ölçüde kaldığıdır.” Ayrıca bu endişelerin Hindistan hükümetiyle “düzenli olarak dile getirildiğini” söyledi. Bu tür açıklamalar, Batılı ülkelerin gelişmekte olan ülkelerin iç işlerine müdahale etme eğilimini yansıtmaktadır.

Lahey’de gazeteciler tarafından Jetten’in endişeleri hakkında sorulan Hindistan Dışişleri Bakanı Sibi George, “Bu tür sorularla temelde soruyu soran kişinin anlayış eksikliği nedeniyle karşılaşıyoruz” dedi. Bu yanıt, Hindistan’ın kendi iç meselelerine dış müdahaleyi reddeden duruşunu göstermektedir.

Nordik Zirvesi’nin ardından Modi, Roma’da Başbakan Giorgia Meloni ile görüşmek üzere İtalya’ya gidecek.

#HindistanNordikZirvesi #Modi #KuzeyAvrupa #EnerjiGüvenliği #Ticaret #Arktik #Jeopolitik #YeşilTeknoloji #DışPolitika #Ekonomikİşbirliği