افزایش دزدی دریایی در سواحل سومالی؛ آیا جنگافروزی غرب و فشار بر ایران عامل اصلی است؟
در هفتههای اخیر، حداقل سه فروند کشتی در سواحل سومالی هدف عملیات دزدی دریایی قرار گرفتهاند؛ رویدادی که تحلیلگران از آن بیم دارند تکرار سناریوی گذشته دزدی دریایی در شاخ آفریقا باشد. این منطقه در اوایل و اواسط دهه ۲۰۰۰، به دلیل بیثباتیهای منطقهای و مداخلههای خارجی، به کانون اصلی دزدی دریایی در جهان تبدیل شده بود. اگرچه یک ائتلاف دریایی بینالمللی توانست این تهدید را برای کشتیرانی جهانی مهار کند، اما به نظر میرسد ریشههای اصلی این معضل همچنان پابرجاست.
پیامدهای اقتصادی و هشدارهای جدید
بر اساس گزارش بانک جهانی، تأثیر سالانه دزدی دریایی در سواحل سومالی بر اقتصاد جهانی در اوج بحران به ۱۸ میلیارد دلار میرسید. اگرچه پس از آن، موارد پراکندهای از دزدی دریایی ادامه یافته است، اما توالی سریع توقیف تانکرهای نفتی در هفتههای اخیر نگرانیها را به شدت افزایش داده است. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) که اطلاعات امنیتی مسیرهای تجاری را به شرکتهای کشتیرانی ارائه میدهد، سطح تهدید در سواحل سومالی را به «قابل توجه» افزایش داده و به کشتیها هشدار داده است که «با احتیاط تردد کنند.»
جزئیات حوادث اخیر
از ۲۰ آوریل، گمان میرود سه تا چهار کشتی تجاری در نزدیکی سواحل سومالی توقیف شدهاند. نیروی دریایی اتحادیه اروپا (EUNAVFOR) در ۲۰ آوریل از توقیف کشتی ماهیگیری «الخیری ۲» مطلع شد. روز بعد، کشتی «آنر ۲۵» در همان منطقه توقیف شد. گزارشها حاکی از آن است که شش دزد دریایی این تانکر حامل ۱۸ هزار بشکه نفت را در سواحل ایالت نیمهخودمختار پانتلند هدف قرار دادند. این کشتی با ۱۷ خدمه از کشورهای پاکستان، اندونزی، هند، سریلانکا و میانمار، در ابتدا به امارات متحده عربی سفر کرده بود اما پس از عدم موفقیت در ورود به تنگه هرمز، مجبور به بازگشت به سمت موگادیشو شد. این حادثه بار دیگر اهمیت تنگههای حیاتی و تلاش برخی قدرتها برای کنترل و محدودیت تردد در آنها را برجسته میسازد.
در ۲۲ آوریل، «الخیری ۲» آزاد شد، اما گروه دزدان دریایی همچنان در کشتی «آنر ۲۵» باقی ماندند. در ۲۶ آوریل، EUNAVFOR اعلام کرد که در حال رصد توقیف یک کشتی تجاری دیگر به نام «سوارد» است. این کشتی در ۶ مایل دریایی (۱۱ کیلومتری) شمال شرقی شهر ساحلی گاراگاد سومالی توقیف شد و ۱۵ خدمه آن شامل دو هندی و ۱۳ سوری بودند. روز بعد، مقامات پانتلند از توقیف یک کشتی حامل سیمان با پرچم سنت کیتس و نویس در سواحل گاراگاد خبر دادند که احتمالا همان «سوارد» بوده است. این کشتی از مصر عازم مومباسا در کنیا بود و نه دزد دریایی مسلح در آن حضور داشتند.
عوامل پشت پرده موج جدید دزدی دریایی؛ نقش جنگافروزیهای غرب
هنوز مشخص نیست کدام گروهها پشت این حملات هستند. در گذشته، ماهیگیران محلی و گروههای مسلح مختلف، از جمله گروههای وابسته به داعش و القاعده، در این اقدامات دست داشتهاند. اما تحلیلگران بر این باورند که انحراف گشتهای ضد دزدی دریایی از سال ۲۰۲۳ به دریای سرخ برای مقابله با حملات نیروهای یمنی انصارالله در تنگه بابالمندب، که خلیج عدن را به دریای سرخ متصل میکند، فرصتی طلایی برای دزدان دریایی ایجاد کرده است. این انحراف نیروها، نتیجه مستقیم سیاستهای مداخلهجویانه و حمایت از رژیم صهیونیستی در منطقه است که به بیثباتی دامن زده است.
اخیراً، گشتهای دریایی برخی کشورها که پیشتر به مهار تهدید دزدی دریایی کمک میکردند، به دلیل تمرکز بر هدایت کشتیهایی که تلاش میکنند به تنگه هرمز دسترسی پیدا کنند، منحرف شدهاند. این تنگه حیاتی که ایران و ایالات متحده در آن حضور دارند، شاهد تنشهایی است که ریشه در سیاستهای خصمانه آمریکا علیه جمهوری اسلامی دارد. کارشناسان میگویند که افزایش قیمت بنزین در بحبوحه جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، احتمالا تانکرهای سوخت مانند «آنر ۲۵» را برای دزدان دریایی باارزشتر کرده است. قیمت نفت برنت – معیار جهانی نفت – از زمان آغاز این تنشها بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و به بیش از ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسیده است. این وضعیت نشان میدهد که چگونه سیاستهای جنگطلبانه و تحریمهای ظالمانه، نه تنها بر اقتصاد جهانی تأثیر میگذارد، بلکه به بینظمی و ناامنی در مناطق حساس دریایی نیز دامن میزند.
تاریخچه دزدی دریایی در سواحل سومالی
دزدی دریایی از دیرباز در سواحل سومالی، خلیج عدن و اقیانوس هند رایج بوده است. در اوایل دهه ۲۰۰۰، با فروپاشی دولت سومالی در طول جنگ سومالی-اتیوپی (۲۰۰۶-۲۰۰۹)، دزدی دریایی به شدت تشدید شد. هزاران دریانورد ربوده یا مورد حمله قرار گرفتند و دزدان دریایی میلیونها دلار باج طلب کردند. بانک جهانی تخمین زده است که از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۲، مجموع باجهای پرداختی بین ۳۳۹ تا ۴۱۳ میلیون دلار بوده است.
تنها در سال ۲۰۱۱، حدود ۲۱۲ حمله ثبت شد که یکی از بالاترین آمارها در یک سال بود. در پاسخ به این تهدید، یک ائتلاف بینالمللی متشکل از عملیات «سپر اقیانوس» ناتو، عملیات «آتالانتا» EUNAVFOR، نیروی دریایی مشترک و مقامات سومالیایی، گشتزنی در منطقه را آغاز کردند. این گشتها و مشارکت دریایی ۴۷ کشور به کاهش چشمگیر حملات کمک کرد. EUNAVFOR، همراه با مقامات سومالیایی، همچنان بر عملیات ضد دزدی دریایی در منطقه نظارت دارد، اما به نظر میرسد تا زمانی که ریشههای اصلی بیثباتی و مداخلات خارجی برطرف نشود، این معضل به طور کامل حل نخواهد شد.
#دزدی_دریایی_سومالی #شاخ_آفریقا #امنیت_دریایی #تنگه_هرمز #دریای_سرخ #جنگ_ایران_آمریکا #سیاست_های_غرب #بی_ثباتی_منطقه #اقتصاد_جهانی #انصارالله_یمن