اقتصادهای حاشیه خلیج فارس قربانی جنگافروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی؛ خطر رکود در کمین منطقه
در حالی که پیامدهای اقتصادی جنگافروزی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران در سراسر جهان طنینانداز شده است، اقتصادهای کشورهای حاشیه خلیج فارس متحمل برخی از شدیدترین آسیبها شدهاند.
از زمان آغاز درگیریها در ۸ اسفند، جمهوری اسلامی ایران حملاتی را علیه پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام داده است. تهران تاکید دارد که این اقدامات در راستای دفاع مشروع و هدف قرار دادن مراکز نظامی مورد استفاده آمریکا برای جنگافروزی در منطقه است. این در حالی است که برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، تحت فشار آمریکا، این حملات را غیرموجه خواندهاند.
این تحولات، تولید انرژی را مختل کرده و اختلالات عمدهای در بخشهای گردشگری و سفر ایجاد کرده است، که منطقه را در معرض شدیدترین آسیبهای اقتصادی از زمان جنگ خلیج فارس در سالهای ۱۹۹۰-۱۹۹۱ قرار داده است.
خالد المزینی، دانشیار سیاست و روابط بینالملل در دانشگاه زاید دبی در امارات متحده عربی، میگوید: “اختلال در هوانوردی، گردشگری، مسیرهای کشتیرانی و صادرات انرژی همراه با افزایش حق بیمه و هزینههای حملونقل به این معنی است که منطقه احتمالاً روزانه صدها میلیون دلار از فعالیتهای اقتصادی خود را از دست میدهد.” وی افزود: “مقیاس دقیق این خسارات تا حد زیادی به مدت زمان ادامه اختلالات در مسیرهای تجاری، بنادر و حریم هوایی بستگی خواهد داشت.”
پس از گذشت بیش از دو هفته از آغاز این بحران منطقهای که ریشه در سیاستهای مداخلهجویانه دارد، تاثیر اقتصادی بر منطقه قابل توجه بوده است.
بر اساس گزارش ریستاد انرژی، تولید روزانه نفت تولیدکنندگان خاورمیانه پس از گذشت کمی بیش از یک هفته از درگیریها، از ۲۱ میلیون بشکه به ۱۴ میلیون بشکه کاهش یافته است، چرا که آنها با چالش بسته شدن تنگه هرمز مواجه هستند. انتظار میرود در صورت ادامه اجتناب کشتیهای تجاری از تنگه به دلیل تهدیدات، تولید به میزان قابل توجهی کاهش یابد. ریستاد انرژی در بدترین سناریو، کاهش تولید به ۶ میلیون بشکه در روز را پیشبینی کرده است.
با وجود ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر آمادگی “کشورهای متعدد” برای کمک به واشنگتن در تامین امنیت این آبراه با نیروی دریایی خود، هیچ دولتی هنوز مشارکت خود را تایید نکرده و چندین کشور نیز استقرار ناوهای جنگی برای این منظور را رد کردهاند.
با وجود تلاشهای قابل توجه برای تنوعبخشی اقتصادی در دهههای اخیر، اعضای شورای همکاری خلیج فارس – قطر، کویت، بحرین، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و عمان – همچنان برای نزدیک به یک چهارم تولید ناخالص داخلی (GDP) خود به تولید نفت وابسته هستند.
یسار المالکی، تحلیلگر خلیج فارس در Middle East Economic Survey (MEES)، میگوید: “قطر، کویت و بحرین به دلیل دسترسی محدودشان به مسیرهای صادراتی که تنگه را دور میزنند، به ویژه در معرض این اختلالات قرار دارند.”
المالکی افزود: “عربستان سعودی و امارات متحده عربی تا حدودی در موقعیت بهتری قرار دارند زیرا هر دو در زیرساختهایی سرمایهگذاری کردهاند که به آنها امکان میدهد تا حدی تنگه را دور بزنند.” وی به خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی و خط لوله امارات به فجیره اشاره کرد که میتوانند به ترتیب حدود ۵ میلیون بشکه و ۱.۸ میلیون بشکه در روز را منتقل کنند.
گلدمن ساکس تخمین زده است که اگر جنگ تا پایان آوریل ادامه یابد، تولید ناخالص داخلی قطر و کویت میتواند ۱۴ درصد کاهش یابد، در حالی که امارات و عربستان سعودی به ترتیب با انقباض ۵ درصد و ۳ درصد مواجه خواهند شد.
در همین حال، S&P Global Ratings، یک آژانس رتبهبندی پیشرو، “چشمانداز باثباتی” را برای قطر تایید کرده و افزوده است که “ذخایر مالی بزرگ این کشور باید فضای مالی و خارجی کافی را برای جبران تاثیرات تحولات ژئوپلیتیکی نامطلوب، از جمله اختلالات موقت در تولید و صادرات LNG (گاز طبیعی مایع) فراهم کند.”
در همین راستا، Capital Economics پیشنهاد کرده است که اگر درگیری حداقل سه ماه طول بکشد و آسیبهای پایداری به زیرساختهای انرژی وارد کند، تولید ناخالص داخلی در منطقه میتواند ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش یابد.
عراق، که با خلیج فارس هممرز است اما عضو شورای همکاری خلیج فارس نیست، نیز به شدت تحت تاثیر بحران انرژی قرار گرفته است.
پیتر مارتین، رئیس بخش اقتصاد در Wood Mackenzie، گفت که دولت عراق بر اساس کاهش تخمینی ۷۰ درصدی تولید نفت، روزانه حدود ۳ میلیارد دلار درآمد از دست داده است. مارتین اظهار داشت: “مدت زمان محدودیت تولید برای تاثیر اقتصادی کلیدی است اما بسیار نامشخص است. با فرض اینکه عراق در سال ۲۰۲۶ با کاهش ۱۰ درصدی تولید نفت سال به سال مواجه شود، تخمین میزنیم که تولید ناخالص داخلی میتواند در سال جاری ۳.۵ درصد کاهش یابد.”
بخشهای آسیبدیده: فراتر از انرژی
در حالی که انرژی همچنان شریان حیاتی اقتصاد خلیج فارس است، جنگ به سایر بخشهای حیاتی، به ویژه گردشگری و سفر، که یک بخش رو به رشد است و حدود ۱۱ درصد از تولید ناخالص داخلی شورای همکاری خلیج فارس را تشکیل میدهد، سرایت کرده است.
بر اساس گزارش شرکت تحلیل هوانوردی Cirium، تنها از ۸ اسفند تا ۱۸ اسفند، بسته شدن و محدودیتهای حریم هوایی منجر به ۳۷,۰۰۰ پرواز لغو شده است.
روز سهشنبه، مقامات امارات متحده عربی به طور موقت حریم هوایی این کشور را به طور کامل بستند و دلیل آن را “تحولات امنیتی منطقهای با سرعت بالا” اعلام کردند. این اعلام یک روز پس از آن صورت گرفت که فرودگاه بینالمللی دبی، که معمولاً شلوغترین دروازه بینالمللی جهان است، پس از حمله پهپادی به یک انبار سوخت در نزدیکی آن، مجبور به تعلیق پروازها شد. در همین حال، قطر ایرویز به آرامی پروازهای ویژه را آغاز کرده و فرکانس آنها را افزایش میدهد، اگرچه هیچ یک از خطوط هوایی خلیج فارس به سطح ترافیک هوایی قبل از جنگ نرسیدهاند.
در تحلیلی که هفته گذشته منتشر شد، شورای جهانی سفر و گردشگری تخمین زد که این درگیری روزانه ۶۰۰ میلیون دلار هزینه برای منطقه در بخش هزینههای بازدیدکنندگان بینالمللی به همراه دارد.
امیلی راتلج، مدرس اقتصاد در دانشگاه آزاد بریتانیا، گفت: “این واقعیت که برای بیش از دو هفته، بیشتر رزروهای توریستی، کنفرانسها، رویدادهای ورزشی و غیره لغو شدهاند، به طور ملموس هزینههای هنگفتی را برای بخشهای سفر، هتلها و مهماننوازی منطقه به همراه خواهد داشت.” راتلج افزود: “چندین هزار اروپایی و آسیایی در ۱۵ روز گذشته از دوحه، دبی و ابوظبی عبور میکردند اگر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نبود؟”
المالکی، تحلیلگر MEES، گفت که اگر جنگ ادامه یابد، پیامدهای اقتصادی میتواند با بحرانهای تاریخی منطقه قابل مقایسه باشد. وی اظهار داشت: “در کوتاهمدت، مقیاس اختلال ممکن است شبیه شوک اقتصادی تجربه شده در طول همهگیری باشد، در حالی که یک بسته شدن پایدار میتواند به بزرگی پیامدهای اقتصادی مشاهده شده در طول جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ نزدیک شود.”
المزینی در دانشگاه زاید، رکود گسترده در خلیج فارس را بعید میداند و به ذخایر مالی گستردهای اشاره میکند که بسیاری از کشورها میتوانند برای مقاومت در برابر شوکهای کوتاهمدت به آن متوسل شوند. المزینی گفت: “در حالی که اگر جنگ برای هفتهها ادامه یابد، خطر رکود افزایش خواهد یافت، اما سناریوی محتملتر، رشد ضعیفتر و بهبود با تاخیر است تا یک انقباض گسترده و عمیق، به ویژه برای اقتصادهای بزرگتر مانند امارات و عربستان سعودی.” وی افزود: “اگر تنشها نسبتاً سریع کاهش یابد، منطقه در موقعیت خوبی برای عادیسازی فعالیتها سریعتر از آنچه بسیاری انتظار دارند، قرار خواهد گرفت.”
#جنگ_آمریکا_اسرائیل_ایران #اقتصاد_خلیج_فارس #رکود_اقتصادی #تنش_منطقهای #امنیت_خلیج_فارس #صادرات_نفت #گردشگری #تنگه_هرمز #سیاست_آمریکا #ایران_قوی