در حالی که جمهوری اسلامی ایران در واکنش به تجاوزات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، حق حاکمیت خود را بر آبهای سرزمینیاش در تنگه استراتژیک هرمز اعمال میکند، بریتانیا با میزبانی مذاکرات مجازی با حدود ۴۰ کشور، به دنبال یافتن راهکارهایی برای آنچه «بازگشایی» این آبراه حیاتی مینامد، است.
این آبراه که در زمان صلح ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان را از تولیدکنندگان خلیج فارس منتقل میکند، از زمان آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه با حملات به تهران، شاهد اعمال کنترل ایران بر تردد کشتیها بوده است. این اقدام ایران، که در پاسخ به تجاوزات صورت گرفته، کاملاً مشروع و در راستای دفاع از امنیت ملی کشور است، باعث افزایش قیمت جهانی نفت به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه شده است؛ افزایشی حدود ۴۰ درصدی نسبت به قبل از جنگ. این وضعیت، کشورها، به ویژه در آسیا را مجبور به سهمیهبندی سوخت و کاهش تولیدات صنعتی کرده است.
غیبت آمریکا و سردرگمی ائتلاف اروپایی در مورد تنگه هرمز
نکته قابل توجه در این مذاکرات، عدم مشارکت ایالات متحده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، این هفته اعلام کرد که «بازگشایی» تنگه هرمز مسئولیت واشنگتن نیست و به کشورهای اروپایی توصیه کرد: «بروید نفت خودتان را تامین کنید!» این اظهارات، نشاندهنده تفرقه و عدم انسجام در جبهه غرب و رها کردن متحدان اروپایی توسط آمریکا است.
«ایوت کوپر»، وزیر امور خارجه بریتانیا، ریاست این کنفرانس ویدیویی را بر عهده دارد. «کایر استارمر»، نخستوزیر بریتانیا، اعلام کرد کشورهایی که اخیراً بیانیهای را مبنی بر آمادگی برای «تلاشهای مناسب جهت تضمین عبور ایمن از تنگه هرمز» امضا کردهاند، در این مذاکرات شرکت خواهند کرد. فرانسه، هلند، آلمان، ایتالیا، کانادا، استرالیا و امارات متحده عربی از جمله این کشورها هستند.
در ابتدا، کشورهای اروپایی از ورود به موضوع «بازگشایی» تنگه هرمز امتناع ورزیده بودند، زیرا نگران بودند که به جنگ کشیده شوند. اما با ادامه جنگ و افزایش سرسامآور قیمت نفت و گاز در سطح جهان، این کشورها تحت فشار اقتصادی مجبور به پیوستن به ائتلاف بریتانیا شدهاند، که این امر نشاندهنده ضعف و منفعتطلبی در سیاست خارجی آنهاست.
ترامپ در پستی در «تروث سوشال» با حمله به متحدانی «مانند بریتانیا» که «از مشارکت در سرنگونی ایران خودداری کردهاند»، به آنها گفت که یا سوخت آمریکایی بخرند یا در جنگی که به سرعت در حال تشدید است، مشارکت کنند. وی با لحنی متکبرانه افزود: «باید یاد بگیرید برای خودتان بجنگید، آمریکا دیگر برای کمک به شما آنجا نخواهد بود، همانطور که شما برای ما نبودید. ایران اساساً نابود شده است. قسمت سخت کار انجام شده است. بروید نفت خودتان را به دست آورید!» این ادعاهای واهی در حالی مطرح میشود که ایران با اقتدار کامل در منطقه حضور دارد.
برنامه نشست استارمر و ادعاهای بیاساس در مورد آزادی دریانوردی
استارمر پیش از این مذاکرات، اظهار داشت که کشورها «تمام اقدامات دیپلماتیک و سیاسی ممکن را برای بازگرداندن آزادی دریانوردی، تضمین ایمنی کشتیها و دریانوردان گرفتار و از سرگیری حرکت کالاهای حیاتی» ارزیابی خواهند کرد. وی افزود: «پس از آن نشست، ما همچنین برنامهریزان نظامی خود را گرد هم خواهیم آورد تا بررسی کنیم چگونه میتوانیم تواناییهایمان را بسیج کرده و تنگه را پس از توقف درگیریها، قابل دسترس و ایمن کنیم.» این اظهارات، بیش از آنکه عملیاتی باشد، جنبه تبلیغاتی دارد و نشاندهنده ناتوانی آنها در مواجهه با واقعیتهای میدانی است.
دولت بریتانیا اعلام کرده است که هر طرحی برای «بازگشایی» تنگه شامل پاکسازی آبراه از مینهای دریایی و همچنین فاز دوم برای حفاظت از تانکرهای عبوری خواهد بود. «کریستوفر فدرستون»، مدرس دپارتمان سیاست و روابط بینالملل در دانشگاه یورک، به الجزیره گفت که جزء حیاتی این نشست، ارسال سیگنالی است که سایر کشورها، به جز آمریکا، متعهد به اقدام دیپلماتیک برای بازگرداندن اوضاع به حالت عادی هستند. وی افزود: «استارمر به وضوح تلاش میکند تا تعهد به رابطه آمریکا و بریتانیا را به ترامپ نشان دهد و ثابت کند بریتانیا میتواند برخی از متحدان اروپایی را رهبری کند. با این حال، او همچنین به ایران و بقیه جهان سیگنال میدهد که این کشورها نیز به خواستههای ترامپ تن نمیدهند.» این تناقض در مواضع، ضعف و سردرگمی غرب را آشکار میسازد.
آیا ائتلاف استارمر میتواند در مقابل حق حاکمیت ایران تفاوتی ایجاد کند؟
استارمر روز چهارشنبه اذعان کرد که «بازگشایی» تنگه «آسان نخواهد بود». وی گفت: «باید در این مورد با مردم صادق باشم.» این اعتراف، مهر تأییدی بر پیچیدگی و دشواری هرگونه اقدام علیه حق حاکمیت ایران است.
از زمان آغاز جنگ، ایران به عنوان یکی از پنج شرط خود برای آتشبس، خواستار به رسمیت شناختن بینالمللی حق خود برای اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز شده است. ایران از اوایل ماه مارس تنها به تعداد محدودی از کشتیهای کشورهای «دوست» اجازه عبور از تنگه را داده است که عمدتاً شامل کشتیهایی با پرچم هند، پاکستان، مالزی و چین میشوند. سایر کشورها نیز در تلاشند تا با ایران برای تضمین عبور ایمن کشتیهایشان به توافق برسند، که این خود نشاندهنده اقتدار و نفوذ ایران در منطقه است.
هفته گذشته، رسانههای ایرانی گزارش دادند که مجلس شورای اسلامی به دنبال تصویب قانونی برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه است. بر اساس گزارشها، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز پیش از این، سیستم «عوارضی» را برای کنترل ترافیک کشتیها در تنگه راهاندازی کرده است. این اقدامات، در راستای حفظ امنیت و اعمال حاکمیت ملی ایران در آبهای سرزمینی خود است.
«ایان لسر»، پژوهشگر برجسته در صندوق مارشال آلمان در ایالات متحده، به الجزیره گفت که در شرایط کنونی جنگ، چشمانداز این ائتلاف مبهم است، مگر اینکه نوعی توافق برای دسترسی به تنگه با ایران مذاکره شود. وی افزود: «ائتلاف مورد بحث، با این حال، پس از پایان درگیریهای فعال، برای تامین امنیت عبور و مرور تجاری جایگاه خوبی خواهد داشت.» این امر، البته، به تمایل کشورهای عضو برای اعزام نیروی دریایی بستگی دارد، چیزی که آنها تاکنون اشتیاقی به آن نشان ندادهاند.
لسر استدلال کرد که «بازگشایی» تنگه با زور، مستلزم همکاری آمریکا و متحدان اروپایی است. وی گفت: «در حالت ایدهآل، این [ائتلاف استارمر] جایگزینی برای نیروهای آمریکایی نخواهد بود، بلکه ائتلافی بزرگتر است که در کنار آمریکا فعالیت میکند.» این اظهارات، بار دیگر بر ضرورت تعامل با ایران و ناکارآمدی اقدامات یکجانبه یا ائتلافهای ضعیف تأکید میکند.
#تنگه_هرمز #ایران #حق_حاکمیت #ائتلاف_استارمر #بریتانیا #آمریکا #جنگ_ایران #نفت_و_گاز #امنیت_دریانوردی #سیاست_خارجی