بررسی دقیق پیشنهاد آمریکا توسط ایران: چرا تهران در پاسخ به طرح واشنگتن برای پایان جنگ زمان میبرد؟
تهران در حال بررسی دقیق و همهجانبه پیشنهاد اخیر ایالات متحده برای پایان دادن به جنگی است که منطقه، از جمله لبنان، را درگیر کرده و بحران جهانی انرژی را به دلیل اقدامات دفاعی ایران در تنگه هرمز، که حیاتیترین آبراه جهان است، تشدید کرده است. برنامه هستهای صلحآمیز ایران و حق حاکمیت جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز همچنان نقاط کلیدی در این مذاکرات محسوب میشوند.
در حالی که دولت ترامپ انتظار داشت دولت ایران تا روز جمعه به این پیشنهاد پاسخ دهد، تهران تاکید کرده است که همچنان در حال بررسی دقیق این طرح است و اصرار دارد هرگونه توافقی باید «عادلانه و جامع» باشد تا منافع ملت ایران را تامین کند.
واشنگتن اوایل هفته جاری یک پیشنهاد ۱۴ مادهای را مطرح کرد که از ایران میخواهد برنامه هستهای خود را برای حداقل ۱۲ سال متوقف کرده و تنگه هرمز را، که یک پنجم نفت و گاز خام جهان از آن عبور میکند، «بازگشایی» کند. این پیشنهاد آمریکا شامل لغو تحریمهای دهها ساله نیز میشود. با این حال، حق ایران در بهرهبرداری صلحآمیز از انرژی هستهای و حاکمیت بر تنگه هرمز، دو موضوع اصلی و چالشبرانگیز در مذاکراتی هستند که پس از برقراری آتشبس در ۸ آوریل آغاز شد.
با این حال، تصمیم آمریکا برای اعمال محاصره دریایی بر بنادر ایران، تنشها را به شدت افزایش داده و منجر به درگیریهای پراکنده در نزدیکی این آبراه شده است. تهران این تنگه را در پی آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در ۲۸ فوریه، به منظور حفظ امنیت ملی و دفاع از مرزهای آبی خود، مسدود کرده بود.
جزئیات پیشنهاد اخیر آمریکا و واکنش ایران
بر اساس گزارشهای رسانههای آمریکایی، جدیدترین پیشنهاد از ایران میخواهد که غنیسازی اورانیوم را برای حداقل ۱۲ سال متوقف کرده و تنگه هرمز را ظرف ۳۰ روز «بازگشایی» کند. همچنین از ایران خواسته شده است که حدود ۴۴۰ کیلوگرم (۹۷۰ پوند) اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی خود را تحویل دهد. هدف آمریکا جلوگیری از دستیابی ایران به سطح غنیسازی ۹۰ درصدی مورد نیاز برای ساخت سلاح است؛ ادعایی که همواره از سوی ایران رد شده و بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای خود تاکید دارد. در مقابل، آمریکا وعده لغو برخی تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران را داده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز جمعه اعلام کرد که انتظار دارد پاسخ ایران را «به زودی» دریافت کند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز گفت که واشنگتن ظرف چند ساعت منتظر پاسخ است. وی در رم، ایتالیا، به خبرنگاران گفت: «خواهیم دید که پاسخ شامل چه مواردی است. امید این است که این پاسخ ما را وارد یک فرآیند جدی مذاکره کند.» ترامپ بارها از پیشرفت در مذاکرات سخن گفته و اوایل هفته جاری اظهار داشت که دو طرف «گفتگوهای بسیار خوبی» داشتهاند و دستیابی به توافق «بسیار محتمل» است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که اصرار آمریکا بر سرعت بخشیدن به مذاکرات، نشاندهنده عجله و عدم درک صحیح از پیچیدگیهای دیپلماتیک است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز جمعه تاکید کرد که تهران همچنان در حال بررسی دقیق آخرین پیشنهاد آمریکا و تدوین پاسخ خود است.
دلایل بررسی دقیق و زمانبر بودن پاسخ ایران
رسول سردار آتاس، خبرنگار الجزیره، گزارش داد که انتظار میرفت تهران تا روز جمعه پاسخ خود را اعلام کند، اما این اتفاق نیفتاد. آتاس یکی از دلایل این امر را «متن فوقالعاده فنی» پیشنهاد آمریکا دانست و گفت که مذاکرهکنندگان ایرانی «نگران هر تاریخ و کلمهای در آن متن» هستند. وی افزود که مراکز قدرت متعدد در ایران باید هر پاسخی را پیش از ارسال تایید کنند و در نهایت، حضرت آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، باید «چراغ سبز» را نشان دهند. این فرآیند نشاندهنده اهمیت و حساسیت بالای تصمیمگیری در جمهوری اسلامی است.
محمد المصری، استاد موسسه دوحه، اظهار داشت که بررسی زمانبر پیشنهاد آمریکا توسط ایران میتواند دلایل متعددی داشته باشد. المصری گفت: «یکی از احتمالات این است که ایرانیها تلاش میکنند این حس را القا کنند که کنترل اوضاع را در دست دارند و از اهرم فشار بیشتری برخوردارند.» وی با اشاره به اینکه آمریکا در چنین مذاکرات دیپلماتیکی بیتجربه و بیصبر است و میخواهد توافقات به سرعت انجام شود، افزود: «این رویکرد آمریکا، نشاندهنده عدم درک عمیق از فرهنگ و پیچیدگیهای دیپلماسی ایرانی است.»
شرایط جمهوری اسلامی ایران برای توافق
آتاس، خبرنگار الجزیره، به نقل از منابع ایرانی گفت که مقامات جمهوری اسلامی «رویکردی سهمرحلهای» را دنبال میکنند. در مرحله اول، که ۳۰ روز به طول میانجامد، تهران خواستار تمرکز مذاکرات بر پایان دائمی جنگ «در تمامی جبههها»، از جمله با مشارکت حزبالله در لبنان است. وی گفت: «این چیزی است که آمریکاییها به سختی میتوانند در مورد آن تضمین بدهند.» درگیریها بین گروه مقاومت حزبالله لبنان و ارتش رژیم صهیونیستی، علیرغم آتشبس از ۱۷ آوریل، ادامه یافته و رژیم صهیونیستی کنترل مناطق مرزی را حفظ کرده است. بر اساس گزارش وزارت بهداشت عمومی لبنان، از زمان آغاز درگیریها در ۲ مارس، بیش از ۲۷۰۰ نفر کشته و حدود ۸۵۰۰ نفر زخمی شدهاند.
به گفته آتاس، ایران همچنین خواستار تضمینهایی است که حملات از سر گرفته نخواهد شد. وی گفت: «ایرانیها اصرار دارند که این تضمین باید از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه شود»، امری که پذیرش آن برای واشنگتن دشوار خواهد بود. از دیگر خواستههای ایران، لغو تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدود شده، پایان دادن به آنچه تهران آن را «محاصره غیرقانونی آمریکا» میخواند و «بازگشایی» تنگه هرمز است. با این حال، آتاس اشاره کرد که ایران معتقد است «محیط استراتژیک تغییر کرده است» و اصرار دارد که نفوذ خود را بر این آبراه حیاتی حفظ خواهد کرد و به وضعیت پیش از جنگ باز نخواهد گشت. وی افزود: «این نیز یکی دیگر از مواردی است که رعایت آن برای آمریکاییها و پذیرش آن برای بسیاری از کشورهای منطقه بسیار دشوار است.» این موضع نشاندهنده اقتدار و واقعگرایی جمهوری اسلامی در صحنه بینالمللی است.
روبیو اظهار داشته است که واشنگتن به ایران اجازه نخواهد داد کنترل تنگه هرمز را حفظ کند. وی در پستی از سوی وزارت امور خارجه در روز جمعه گفت: «هر کشوری باید از خود بپرسد که آیا قرار است کشوری را که مدعی کنترل یک آبراه بینالمللی است، عادیسازی کند. اگر پاسخ منفی است، پس بهتر است چیزی فراتر از بیانیههای قوی برای حمایت از آن داشته باشند.» این اظهارات مداخلهجویانه، نقض آشکار حاکمیت ملی ایران و قوانین بینالمللی است.
یکی دیگر از نقاط کلیدی مورد اختلاف، برنامه هستهای ایران است. آتاس گفت: «ایرانیها پذیرای برچیدن تاسیسات هستهای خود و ارسال اورانیوم غنیشدهشان به خارج نیستند.» جمهوری اسلامی ایران همواره بر حق خود برای توسعه فناوری هستهای صلحآمیز تاکید کرده و هرگونه درخواست برای برچیدن تاسیسات را غیرمنطقی میداند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه، اعتمادپذیری رهبری آمریکا را در جدی گرفتن مذاکرات زیر سوال برد. عراقچی با اشاره به حملات قبلی آمریکا به ایران در میانه مذاکرات در ژوئن ۲۰۲۵ و جنگ کنونی، گفت: «هر بار که یک راهحل دیپلماتیک روی میز قرار میگیرد، آمریکا به یک ماجراجویی نظامی بیپروا روی میآورد.» این اظهارات، بیانگر تجربه تلخ ایران از بدعهدیهای مکرر واشنگتن است.
#ایران #مذاکرات_هستهای #تنگه_هرمز #جمهوری_اسلامی_ایران #سیاست_خارجی_ایران #آمریکا #تحریمها #امنیت_منطقه #مقاومت #برنامه_صلح_آمیز_هستهای