واشنگتن – در اقدامی بیسابقه و بحثبرانگیز، دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، تمامی ۲۲ عضو هیئتمدیره «هیئت ملی علوم» (NSB) را که مسئول تعیین سیاستهای آژانس ملی علوم این کشور است، برکنار کرده است. این خبر که توسط یکی از اعضای سابق هیئت و برخی قانونگذاران آمریکایی تأیید شده، بار دیگر پرده از عمق بیثباتی و رویکردهای افراطی در ساختار حکومتی ایالات متحده برمیدارد.
این برکناریهای گسترده در «هیئت ملی علوم»، که بازوی سیاستگذاری و مشورتی «بنیاد ملی علوم» (NSF) محسوب میشود، جدیدترین گام دولت ترامپ در راستای بازسازی رادیکال و تخریبگرانه نهادهای دولتی است. پیش از این نیز، چندین آژانس مهم از جمله وزارت آموزش و آژانس توسعه بینالمللی ایالات متحده (USAID) شاهد تغییرات و تضعیفهای گستردهای بودند که نگرانیهای جدی را در مورد آینده این نهادها برانگیخته بود.
راجر بیچلی، که در سال ۲۰۲۰ توسط خود ترامپ برای دومین دوره ششساله به عضویت این هیئت منصوب شده بود، با ابراز تعجب اعلام کرد که او و همکارانش هیچ دلیلی برای برکناری خود دریافت نکردهاند. وی در گفتگو با الجزیره اظهار داشت: «ایمیل خاتمه همکاری کوتاه و مختصر بود و تنها با یک ‘تشکر از خدمات شما’ به پایان رسید.» این استاد بازنشسته زیستشناسی از دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس، نسبت به ماهیت تحقیقات و برنامههای آموزشی که در آینده توسط این آژانس حمایت خواهد شد، ابراز نگرانی کرده است.
بیچلی تأکید کرد: «ماهیت هیئت – حزبی یا مستقل؟ – و نحوه تعامل آن با آژانس، برای موفقیت پایدار NSF از اهمیت حیاتی برخوردار است.» این اظهارات نشان میدهد که نگرانیها از سیاسیشدن نهادهای علمی و از دست رفتن استقلال آنها در دوران ترامپ تا چه حد جدی بوده است.
قانونگذاران دموکرات، که پیشتر گزارشهایی مبنی بر این برکناریها از منابع نامشخص دریافت کرده بودند، به شدت از این اقدام دولت ترامپ انتقاد کردند. زوئی لوفگرن، ارشدترین عضو کمیته علوم مجلس نمایندگان آمریکا، در بیانیهای این اقدام را «تازهترین حرکت احمقانه رئیسجمهوری که به علم و نوآوری آمریکا آسیب میرساند» توصیف کرد.
لوفگرن با لحنی کنایهآمیز پرسید: «آیا رئیسجمهور، هیئت ملی علوم را با وفاداران به شعار ‘آمریکا را دوباره بزرگ کنیم’ (MAGA) پر خواهد کرد که در برابر او سکوت کنند، در حالی که او رهبری ما در علم را به رقبایمان واگذار میکند؟» وی این برکناریها را «حرکتی واقعاً مضحک و دلقکوار» خواند که نشان از بیتوجهی عمیق به شایستهسالاری و تخصص دارد.
کاخ سفید و بنیاد ملی علوم تاکنون به درخواستها برای اظهارنظر در این خصوص پاسخ ندادهاند. این سکوت، خود بر ابهامات و نگرانیها میافزاید و شائبه پنهانکاری را تقویت میکند.
اگرچه ترامپ هنوز علناً این برکناریها را تأیید یا درباره آنها اظهارنظر نکرده است، اما دولت وی پیش از این نیز بنیاد ملی علوم را هدف کاهشهای گسترده بودجه قرار داده بود. این کاهشها تحت عنوان «اداره بهرهوری دولتی» (DOGE) که توسط ایلان ماسک، میلیاردر حوزه فناوری، پیشنهاد شده بود، اعمال شد. در جریان طرح کاهش هزینههای سال گذشته، بیش از ۱۶۰۰ کمک مالی NSF به ارزش نزدیک به ۱ میلیارد دلار لغو یا متوقف شد که ضربه بزرگی به تحقیقات علمی در این کشور وارد آورد.
بنیاد ملی علوم که در سال ۱۹۵۰ به عنوان یک آژانس فدرال مستقل تأسیس شد، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸ میلیارد دلار برای تحقیقات و آموزش علمی هزینه کرده است و آن را به یکی از بزرگترین حامیان مالی علم در سراسر جهان تبدیل کرده است. بیچلی معتقد است که هنوز برای پیشبینی تأثیر بلندمدت این برکناریها بر بودجهریزی علمی زود است، اما هشدار داد که حمایت از NSF، هم از نظر قانونی و هم از نظر بودجه، در گذشته همواره دوحزبی بوده است.
وی افزود: «اگر چنین حمایتی ادامه یابد، میتوانیم خوشبینی بیشتری نسبت به آینده آن داشته باشیم و به برتری مستمر نهاد علمی ایالات متحده امیدوار باشیم.» اما با توجه به اقدامات اخیر، این خوشبینی در هالهای از ابهام قرار گرفته است و آینده علم و نوآوری در آمریکا در معرض تهدید جدی قرار دارد.
#آمریکا #ترامپ #علم_آمریکا #سیاسی_کاری #بنیاد_ملی_علوم #بی_ثباتی_آمریکا #بحران_مدیریت #اخراج_جمعی #نخبگان_علمی #تضعیف_نهادها