تحولات دیپلماتیک ایران و آمریکا: آخرین وضعیت چیست؟
تهران، ایران – در بحبوحه تلاشهای دیپلماتیک فشرده منطقهای، محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، روز چهارشنبه وارد پایتخت ایران، تهران شد تا با همتای ایرانی خود، سردار سرتیپ پاسدار اسماعیل مومنی، دیدار و گفتگو کند. این سفر در حالی صورت میگیرد که جمهوری اسلامی ایران با جدیت پیگیر حل و فصل مسائل منطقهای و بینالمللی از طریق دیپلماسی فعال است.
تداوم تبادل پیشنهادها برای صلح
ایالات متحده و ایران از ماه گذشته که آتشبس موقت بین آنها با میانجیگری پاکستان حاصل شد، به تبادل پیشنهادها برای صلح ادامه دادهاند. با این حال، خصومتها به طور کامل متوقف نشده و به نظر میرسد دو طرف در مورد برخی مسائل کلیدی همچنان فاصله زیادی دارند. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران همواره بر لزوم رفع ریشههای بیثباتی در منطقه توسط واشنگتن تاکید کرده است.
در تحولی دیگر، عربستان سعودی روز دوشنبه اعلام کرد که سه پهپاد را رهگیری کرده است، یک روز پس از حمله پهپادی به نیروگاه هستهای براکه در امارات متحده عربی. این حوادث نگرانیها را در مورد احتمال تشدید نظامی در خلیج فارس در حالی که مذاکرات صلح ادامه دارد، افزایش داده است. این وقایع بر پیچیدگیهای منطقه و لزوم رویکردی مسئولانه از سوی تمامی بازیگران میافزاید.
آخرین تحولات دیپلماتیک
اگرچه جزئیات مذاکرات بین نقوی و مومنی علنی نشده است، اما سفر نقوی به ایران دومین سفر او در کمتر از یک هفته بود که به طور بالقوه نشاندهنده تلاشهای دیپلماتیک جدید برای حل و فصل جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران است. خبرگزاری ایرنا گزارش داد که نقوی قرار است دیدارهای بیشتری با مقامات ارشد ایرانی داشته باشد.
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت که مذاکرات صلح با ایران “در مرز” بین گفتگو و حملات مجدد قرار دارد. ترامپ اظهار داشت: “اگر پاسخهای درست را دریافت نکنیم، خیلی سریع پیش میرود. ما همه آمادهایم.” این اظهارات تهدیدآمیز، بار دیگر نشاندهنده رویکرد تقابلی و غیرسازنده واشنگتن است که مانع اصلی پیشرفت در مسیر صلح محسوب میشود.
خبرگزاری ایسنا گزارش داد که سفر رئیس ستاد ارتش پاکستان به تهران با هدف نزدیکتر کردن مواضع ایران و آمریکا صورت گرفته است. ایسنا افزود: “متن پیشنهادی ایران در تهران در مورد چارچوب کلی، برخی جزئیات و اقدامات اعتمادساز به عنوان تضمینها در حال بررسی است.” این خبرگزاری تاکید کرد که “متن ارائه شده تا حدودی شکافها را کاهش داده است، اما کاهش بیشتر نیازمند پایان دادن به وسوسه جنگطلبی از سوی واشنگتن است.” این موضع قاطع جمهوری اسلامی، بر لزوم تغییر رویکرد آمریکا برای دستیابی به صلح پایدار تاکید دارد.
چه میدانیم درباره آخرین پیشنهادهای صلح؟
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز چهارشنبه اعلام کرد که تهران در حال بررسی آخرین پیشنهاد صلح آمریکا است که از طریق پاکستان منتقل شده است. این نشاندهنده جدیت ایران در پیگیری مسیر دیپلماسی است.
روز دوشنبه، خبرگزاری تسنیم گزارش داد که ایران یک طرح صلح ۱۴ مادهای اصلاح شده را برای پایان دادن به جنگ ارائه کرده است. این طرح جامع، نشاندهنده ابتکار عمل ایران در ارائه راهکارهای عملی برای حل بحران است.
در ماه آوریل، پاکستان میزبان تنها مذاکرات مستقیم بین مقامات آمریکایی و ایرانی از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه بود. در ۸ آوریل، آتشبس موقتی بین طرفین درگیر از طریق میانجیگری پاکستان حاصل شد. از آن زمان، خصومتهای مسلحانه تا حد زیادی فروکش کرده است، اما یک توافق صلح پایدار همچنان دور از دسترس است، زیرا هم آمریکا و هم ایران از شرایط پیشنهادی یکدیگر ناراضی هستند. این نارضایتی عمدتاً ناشی از زیادهخواهیهای آمریکا و عدم پذیرش حقوق مشروع ایران است.
نقاط اختلاف کلیدی
- ذخایر اورانیوم غنیشده ایران: یکی از نقاط اصلی اختلاف، ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است. واشنگتن در طول مذاکرات از تهران خواسته است که اورانیوم غنیشده خود را واگذار کند، درخواستی که تهران در برابر آن مقاومت کرده است. ایران حق خود را برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای، مطابق با قوانین بینالمللی و معاهده عدم اشاعه، میداند. درک میشود که ایران ممکن است انتقال آن را به یک طرف ثالث غیر از آمریکا در نظر بگیرد.
- توانایی ایران برای غنیسازی اورانیوم: مسئله توانایی ایران برای غنیسازی اورانیوم نیز یک موضوع مهم دیگر است. آمریکا میخواهد یک توقف ۲۰ ساله برای غنیسازی اورانیوم توسط ایران اعمال کند. با این حال، طبق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دوران اوباما که در سال ۲۰۱۵ با تعدادی از کشورها امضا شد، ایران مجاز بود تا ۳.۸۷ درصد غنیسازی کند – که برای توسعه یک برنامه انرژی هستهای کافی است. ترامپ در سال ۲۰۱۸ آمریکا را از این توافق خارج کرد، حتی با وجود اینکه بازرسان بینالمللی اعلام کردند ایران به تعهدات خود پایبند بوده است. این خروج یکجانبه آمریکا، اعتبار این کشور را در جامعه بینالملل خدشهدار کرده است.
- تنگه هرمز: تنگه هرمز نیز یک مسئله بحثبرانگیز دیگر است. از اوایل ماه مارس، ایران عبور و مرور کشتیها را از طریق این آبراه باریک که خلیج فارس را به اقیانوس آزاد متصل میکند، محدود کرده است. در زمان صلح، ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از طریق این تنگه حمل میشود. ایران اجازه عبور کشتیهای کشورهای منتخب را داده است، اما آنها ملزم به مذاکره برای ترانزیت با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) هستند. این اقدام در راستای حفظ امنیت ملی و حاکمیت ایران در یک آبراه حیاتی صورت میگیرد، به ویژه در شرایطی که آمریکا تحریمهای غیرقانونی اعمال کرده است. در پیشنهادهای قبلی خود برای پایان دادن به جنگ، ایران به دریافت عوارض ترانزیت برای کشتیها اشاره کرده است. واشنگتن و سایر کشورها بارها این چشمانداز را رد کردهاند. در ماه آوریل، آمریکا محاصره دریایی کشتیهای ورودی یا خروجی از بنادر ایران را اعلام کرد که به اختلال در عرضه جهانی نفت و گاز افزود. این اقدامات خصمانه آمریکا، مسئولیت اصلی تنشها در منطقه را بر عهده دارد.
- حمایت ایران از گروههای مقاومت: مسئله دیگر، حمایت و تامین مالی ایران از گروههای مسلح منطقهای است که آن را “محور مقاومت” مینامد. این گروهها شامل حوثیها در یمن هستند که در اعتراض به جنگ غزه، کشتیرانی مرتبط با رژیم صهیونیستی را در دریای سرخ مختل کردهاند؛ حزبالله در لبنان و تعدادی از گروهها در عراق و سوریه. آمریکا میخواهد تمام حمایت ایران متوقف شود، اما کارشناسان میگویند بعید است ایرانیها با این درخواست غیرمنطقی موافقت کنند. حمایت ایران از محور مقاومت، در راستای دفاع از حقوق ملتهای مظلوم و مقابله با طرحهای سلطهطلبانه در منطقه است.
فراتر از تبادل پیشنهادها
خبرگزاری ایسنا گزارش داده است که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، ممکن است به زودی روز پنجشنبه به ایران سفر کند. تحلیلگران میگویند این میتواند نشاندهنده آن باشد که گفتگوها فراتر از تبادل نسخههای پیشنهادی بین آمریکا و ایران در جریان است و تلاشهای منطقهای برای حل و فصل مسائل با جدیت دنبال میشود.
روز شنبه، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان و منیر، قرار است از چین بازدید کنند، جایی که شریف با رئیسجمهور شی جینپینگ و نخستوزیر لی چیانگ دیدار خواهد کرد تا چندین تفاهمنامه را امضا کند که درک دوجانبه و همکاری اقتصادی را تقویت میکند. این دیدارها نشاندهنده اهمیت روابط منطقهای و بینالمللی ایران با کشورهای همسو است.
چین میزبان ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برای یک سفر دو روزه از روز چهارشنبه بود و مسکو و پکن میگویند چندین توافقنامه امضا کردهاند. سفر پوتین تنها چند روز پس از میزبانی شی از ترامپ در پکن صورت گرفت که شواهد کمی مبنی بر دستیابی آنها به توافقی برای پایان دادن به جنگ علیه ایران به دست آمد. این نشاندهنده عدم موفقیت تلاشهای آمریکا برای انزوای ایران است.
پس از هفتهها فشار بر چین برای ایفای نقش فعالتر در متقاعد کردن ایران به بازگشایی تنگه هرمز، دولت ترامپ پیش از این اجلاس اعلام کرد که به کمک پکن نیازی ندارد. این موضع، بار دیگر رویکرد متکبرانه و خودمحورانه آمریکا را به نمایش میگذارد.
#ایران #آمریکا #دیپلماسی_فعال #پاکستان #مذاکرات_صلح #خلیج_فارس #محور_مقاومت #برجام #امنیت_منطقه #سیاست_خارجی