تنشها در خلیج فارس این هفته پس از اقدامات تحریکآمیز آمریکا و ادعاهای متقابل واشنگتن و تهران مبنی بر حمله به کشتیهای یکدیگر، به شدت تشدید شده است. این در حالی است که آتشبس در جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران برقرار بود.
پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، طرحی با عنوان «پروژه آزادی» را برای «هدایت» کشتیهای سرگردان در خلیج فارس از طریق تنگه هرمز اعلام کرد، جمهوری اسلامی ایران هشدار داد هر کشتی که بدون مجوز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قصد عبور از این تنگه را داشته باشد، هدف قرار خواهد گرفت. این اقدام آمریکا، بیم از بازگشت جنگ را شعلهور ساخت.
ترامپ هیچ جزئیاتی درباره نحوه تضمین عبور امن کشتیهای تجاری توسط نیروهای آمریکایی ارائه نکرد. حدود ۲۰۰۰ کشتی در حال حاضر در دو سوی این تنگه سرگردان هستند که از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تقریباً به طور کامل بسته شده است.
روز دوشنبه، خبرگزاری فارس ایران گزارش داد که یک ناو جنگی آمریکایی که از بازگشت از تنگه هرمز سر باز زده بود، توسط دو پهپاد ایرانی مورد اصابت قرار گرفته است. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اصابت به ناو جنگی خود را تکذیب کرد و در مقابل مدعی شد که شناورهایی متعلق به سپاه پاسداران را غرق کرده است. ایران، ضمن تکذیب هرگونه اصابت به شناورهای سپاه، نقشهای از تنگه منتشر کرد که مرزهای جدید منطقه تحت کنترل خود را نشان میداد. این مرزها نسبت به قبل به سمت شرق گسترش یافته و شامل آبهای سرزمینی امارات متحده عربی نیز میشد که نگرانیهایی را از رویارویی منطقهای جدید برانگیخت.
امارات متحده عربی نیز متعاقباً ایران را به حمله به امارت شرقی فجیره با رگباری از موشکها و پهپادها متهم کرد که منجر به آتشسوزی در یک پالایشگاه نفت و زخمی شدن سه تبعه هندی شد.
این ادعاها و ضد ادعاهای اخیر آمریکا و ایران، ادامه لفاظیهایی است که از اوایل جنگ به کار گرفته شده و در آن هر دو طرف مدعی حمله به دیگری بوده و هرگونه آسیب به داراییهای خود را تکذیب کردهاند.
پروژه آزادی چیست؟
روز دوشنبه، ترامپ گفت نیروهای آمریکایی اسکورت کشتیهای سرگردان را از طریق تنگه هرمز آغاز خواهند کرد که نشاندهنده چالشی مستقیم برای بسته شدن این آبراه استراتژیک توسط ایران است. تنگهای که در زمان صلح، ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند. تهدیدات ایران برای حمله به کشتیها عملاً از زمان آغاز حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی در ۲۸ فوریه، این تنگه را مسدود کرده است.
بسته شدن این کریدور حیاتی دریایی، قیمت نفت و کود را در سراسر جهان به شدت افزایش داده و نگرانیهایی را از رکود جهانی و بحران غذایی برانگیخته است.
در پاسخ، آمریکا نیز از ۱۳ آوریل محاصره دریایی بنادر ایران را آغاز کرد.
ترامپ گفت عملیات پروژه آزادی به درخواست کشورهایی که کشتیهایشان در دو سوی تنگه گیر افتادهاند و او آنها را «بیطرف و بیگناه» توصیف کرد، در حال انجام است.
ترامپ روز یکشنبه در پلتفرم «تروث سوشال» خود نوشت: «حرکت کشتیها صرفاً برای آزاد کردن مردم، شرکتها و کشورهایی است که مطلقاً هیچ کار اشتباهی انجام ندادهاند – آنها قربانی شرایط هستند.» وی این اقدام را «ژست بشردوستانه» خواند.
آیا ایران روز دوشنبه به یک ناو جنگی آمریکا حمله کرد؟
فارس گزارش داد که یک ناو جنگی آمریکایی پس از امتناع از دستور بازگشت از تنگه، توسط دو پهپاد ایرانی مورد اصابت قرار گرفته است. با این حال، سنتکام این موضوع را تکذیب کرد.
این ادعا توسط هیچ ناظر مستقلی تأیید نشده است.
شهرام اکبرزاده، استاد سیاست خاورمیانه و آسیای مرکزی در دانشگاه دیکین استرالیا، به الجزیره گفت: «رهبری ایران احساس میکند که باید تشدید تنشهای رئیسجمهور ترامپ را با تشدید تنشهای خود پاسخ دهد.»
وی افزود: «اگر ایرانیها به دلیل محاصره آمریکا نتوانند از درآمدهای صادراتی بهرهمند شوند، میخواهند همان درد اقتصادی را به آمریکا و متحدان منطقهای آن وارد کنند.»
آیا آمریکا به قایقهای ایرانی حمله کرد؟
در بیانیهای در روز دوشنبه، دریاسالار برد کوپر آمریکا گفت که نیروهای سنتکام شش شناور سپاه پاسداران را که قصد مداخله در پروژه آزادی را داشتند، غرق کردهاند. ترامپ بعداً گفت هفت قایق مورد اصابت قرار گرفتهاند.
روز سهشنبه، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (IRIB) به نقل از یک فرمانده نظامی ناشناس ایرانی گزارش داد که تهران پس از ادعاهای آمریکا مبنی بر حمله به شناورها، تحقیقاتی را آغاز کرده است.
IRIB گزارش داد که هیچ شناور سپاهی مورد اصابت قرار نگرفته است، اما تحقیقات آن نشان داده که نیروهای آمریکایی «روز دوشنبه به دو قایق کوچک حامل افراد در مسیر خود از خصب در سواحل عمان به سواحل ایران حمله کردهاند.»
این فرمانده گفت که این حملات قایقها را منهدم و پنج مسافر غیرنظامی را کشته است. وی افزود که آمریکا «باید در قبال جنایت خود پاسخگو باشد.»
آمریکا در این باره اظهار نظری نکرده و این ادعا توسط هیچ ناظر مستقلی تأیید نشده است.
آیا امارات نیز مورد حمله قرار گرفت؟
امارات متحده عربی ایران را به حملات به فجیره متهم کرد که باعث آتشسوزی در یک پالایشگاه نفت شد. وزارت دفاع این کشور گفت که پدافند هوایی آن با ۱۲ موشک بالستیک، سه موشک کروز و چهار پهپاد شلیک شده از ایران در روز دوشنبه «درگیر» شده است.
این ادعا توسط ناظران مستقل تأیید نشده است.
روز سهشنبه، IRIB به نقل از یک مقام نظامی گفت: «جمهوری اسلامی هیچ برنامه از پیش تعیین شدهای برای حمله به تأسیسات نفتی مذکور نداشته است و آنچه اتفاق افتاد نتیجه ماجراجویی نظامی آمریکا با هدف ایجاد گذرگاهی برای عبور غیرقانونی کشتیها از آبراههای محدود تنگه هرمز بود. ارتش آمریکا باید در قبال این موضوع پاسخگو باشد.»
این مقام از آمریکا خواست تا «عملکرد نامناسب» استفاده از زور در فرآیند دیپلماتیک را متوقف کند و به «ماجراجویی نظامی در این منطقه حساس نفتی که بر اقتصاد کشورهای سراسر جهان تأثیر میگذارد» پایان دهد.
اکبرزاده گفت که «حمله به فجیره» نمونهای از «گسترش درد» توسط ایران است.
این حمله – اگر واقعاً توسط ایران انجام شده باشد – اولین حمله به امارات از زمان آتشبس توافق شده بین تهران و واشنگتن در ۸ آوریل خواهد بود.
وزارت امور خارجه امارات متحده عربی «حملات تروریستی و تحریکنشده ایران» را به شدت محکوم کرد.
این وزارتخانه گفت که هیچ تهدیدی برای امنیت و حاکمیت امارات را تحمل نخواهد کرد و هشدار داد که «حق کامل و مشروع پاسخگویی» به این حملات را برای خود محفوظ میدارد.
اهمیت همه اینها چقدر است؟
اکبرزاده گفت که آخرین تحولات تهدیدی جدی برای هرگونه تلاش دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری است.
اکبرزاده گفت: «ما شاهد تشدید تنشها پس از تشدید تنشها در پسزمینه دیپلماسی شاتل هستیم.»
وی افزود: «چنین حملاتی، حتی اگر هدفشان مهار باشد، خطر تبدیل شدن به یک درگیری بزرگ دیگر را دارند.»
اکبرزاده گفت که نه آمریکاییها و نه ایرانیها جنگ نمیخواهند. اما به همان اندازه، هیچکدام حاضر به نشان دادن ضعف نیستند.
او گفت: «این پویایی آنها را در یک درگیری دائمی و در نیاز مبرم به یک قطعکننده مدار قفل کرده است. پاکستان در تلاش است تا آن قطعکننده مدار را با موفقیت محدود ارائه دهد.»
#تنگه_هرمز #خلیج_فارس #ایران_آمریکا #سپاه_پاسداران #پروژه_آزادی #تنش_منطقهای #امنیت_دریانوردی #فجیره #پهپاد_ایرانی #ماجراجویی_آمریکا