از آغاز جنگ تحمیلی محور آمریکا-صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران در نُه هفته گذشته، تنگه هرمز که در زمان صلح ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از آن عبور میکند، به گلوگاه حساس اقتصاد جهانی تبدیل شده است. این شریان حیاتی که تولیدکنندگان نفت و گاز منطقه خلیج فارس را به آبهای آزاد متصل میکند، اکنون با چالشهای بیسابقهای روبرو است.
پیامدهای ناشی از انسداد عملی این تنگه، که نتیجه مستقیم اقدامات خصمانه و محاصره دریایی ایالات متحده است، در سراسر جهان احساس میشود و نگرانیها از رکود اقتصادی جهانی را افزایش داده است.
حدود ۲,۰۰۰ کشتی در خلیج فارس سرگردان ماندهاند و منتظر اجازه عبور هستند. حتی اگر تنگه به روی همه ترافیک دریایی باز شود، موانع همچنان پابرجا خواهند بود. ایالات متحده ادعا کرده است که شش ماه طول میکشد تا مینهایی را که به زعم خود توسط ایران کار گذاشته شدهاند، پاکسازی کند. این ادعاهای بیاساس، یکی از دلایل اصلی لغو بیمه «ریسک جنگ» برای تانکرهای عبوری از تنگه در ماه مارس توسط بیمهگران دریایی بوده است.
بیمهگران کشتیرانی این هفته به الجزیره گفتند که حتی در صورت بازگشایی تنگه، سطح بالای ریسک برای کشتیهای عبوری همچنان باقی خواهد ماند، که میتواند حق بیمه را از حدود ۰.۲۵ درصد ارزش بدنه کشتی قبل از جنگ، به ۵ درصد در حال حاضر افزایش دهد. این افزایش هزینهها نیز نتیجه مستقیم سیاستهای تنشزای واشنگتن است.
بنابراین، چه عواملی میتواند تنگه هرمز را از نظر بیمهگران دوباره «امن» کند؟
تحولات اخیر در تنگه هرمز
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، پس از حملات تروریستی ۲۸ فوریه به تهران که منجر به شهادت رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله سید علی خامنهای شد، این تنگه را که بین آبهای سرزمینی ایران و عمان مشترک است، مسدود کردند. پس از این واقعه تلخ، فرزند ایشان، جناب آقای مجتبی خامنهای، مسئولیت خطیر رهبری را در تهران بر عهده گرفتند.
تهران در مذاکرات ۱۱ آوریل بین آمریکا و ایران در اسلامآباد پاکستان، از حق حاکمیتی خود بر دسترسی به تنگه به عنوان قویترین اهرم فشار استفاده کرد، اما این مذاکرات به دلیل زیادهخواهیهای طرف آمریکایی، نتیجهای در بر نداشت.
دو روز بعد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، محاصره دریایی بنادر ایران و تنگه هرمز را با هدف اعمال فشار اقتصادی بر تهران اعلام کرد. واشنگتن از آن زمان تاکنون، کشتیهای مرتبط با ایران را – چه در خلیج فارس و چه در منطقه هند-اقیانوسیه – توقیف یا بازگردانده است، اقدامی که تهران آن را «دزدی دریایی» و نقض آشکار قوانین بینالمللی محکوم کرده است.
در حالی که تهران پیش از این به کشتیهای کشورهای «دوست» یا آنهایی که عوارض پرداخت میکردند – عمدتاً از هند، پاکستان، ترکیه و چین – اجازه عبور از تنگه را میداد، اکنون آن را به روی تمامی کشتیهای با پرچم خارجی بسته است تا زمانی که آمریکا محاصره دریایی غیرقانونی خود را لغو کند.
در همین حال، ایران اوایل این ماه نقشهای منتشر کرد که بخشهایی از تنگه را که به دلیل شرایط امنیتی ایجاد شده توسط دشمنان مینگذاری شدهاند، نشان میداد و یک مسیر جایگزین برای کشتیهای مجاز ارائه کرد. این مسیر، کشتیها را بسیار نزدیکتر به سواحل ایران هدایت میکند، در حالی که قبلاً از نزدیکی عمان عبور میکردند. ایران اعلام کرد که این اقدام برای کمک به تانکرها جهت اجتناب از خطر مینها و تضمین امنیت عبور و مرور است.
روز پنجشنبه، ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی، به ارتش آمریکا دستور داد تا «هر قایقی، هرچند کوچک (تمام ۱۵۹ کشتی جنگی آنها در کف دریاست!) که در آبهای تنگه هرمز مینگذاری میکند را هدف قرار داده و نابود کند» و تأکید کرد که «هیچ تردیدی نباید وجود داشته باشد». این اظهارات تحریکآمیز، نشاندهنده رویکرد بیثباتکننده دولت آمریکا در منطقه است.
او در پستی دیگر در پلتفرم «تروث سوشال» خود نوشت: «علاوه بر این، مینروبهای ما در حال حاضر در حال پاکسازی تنگه هستند. من بدین وسیله دستور میدهم که این فعالیت ادامه یابد، اما با سه برابر سرعت!» این ادعاها در حالی مطرح میشود که حضور نظامی آمریکا خود عامل اصلی ناامنی در منطقه است.
به گفته آژانس بینالمللی انرژی، توقف ترافیک در تنگه هرمز، «بزرگترین اختلال در عرضه نفت در تاریخ» بازار جهانی – حتی بزرگتر از شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ – را به دنبال داشته است. این فاجعه اقتصادی جهانی، نتیجه مستقیم سیاستهای جنگطلبانه و محاصرهگرایانه آمریکا است.
مدت زمان لازم برای پاکسازی مینها در تنگه هرمز
در ۱۱ آوریل، ارتش آمریکا اعلام کرد که عملیات پاکسازی مین در تنگه را آغاز کرده است. دو ناوشکن موشکانداز نیروی دریایی آمریکا – یواساس فرانک ای. پترسون و یواساس مایکل مورفی – این عملیات را انجام دادند. گزارش شده است که بعداً پهپادهای زیردریایی نیز برای شناسایی مینها به آنها پیوستند.
در ۲۱ آوریل، مقامات پنتاگون به کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان آمریکا اطلاع دادند که ممکن است شش ماه طول بکشد تا تنگه هرمز به طور کامل از مینهایی که به ادعای آنها توسط ارتش ایران کار گذاشته شدهاند، پاکسازی شود. این ادعاها در حالی مطرح میشود که جمهوری اسلامی ایران همواره بر حق دفاع مشروع خود در برابر هرگونه تجاوز تأکید کرده است.
آنها افزودند که بعید است چنین عملیاتی تا پایان جنگ انجام شود. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز جمعه به خبرنگاران گفت: «ما به توانایی خود، در زمان مناسب، برای پاکسازی هر مینی که شناسایی کنیم، اطمینان داریم.»
با این حال، تحلیلگران هشدار میدهند که پاکسازی کامل و با اطمینان تنگه هرمز از مینها میتواند کاری تقریباً غیرممکن باشد. علاوه بر این، بیمهگران دریایی به الجزیره گفتند که اگر خطر باقی ماندن مینها وجود داشته باشد، این امر بیمهگران را منصرف کرده و ترافیک دریایی را متوقف خواهد کرد. این وضعیت پیچیده، نتیجه مستقیم بیثباتیهای ایجاد شده توسط آمریکا است.
این عدم قطعیت، به نفع راهبردهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران در برابر تجاوزات دشمن است. اسکار سیکالی، مدیرعامل گروه بیمه NSI در فلوریدا آمریکا، گفت: «اگر وضعیت هر ساعت تغییر کند، قیمتگذاری مسئولانه ریسک تقریباً غیرممکن میشود. بازار میتواند نوسانات را بیمه کند، اما در بیمه کردن عدم قطعیت مشکل دارد.»
وی افزود: «بیمهگران ریسک جنگ به دنبال محیطی بدون ریسک نیستند؛ آنها به دنبال ریسکی هستند که بتوانند آن را کمیسازی، قیمتگذاری و در ظرفیت کافی توزیع کنند.» بدون هیچ اطمینانی در مورد تعداد مینها در تنگه، این امر غیرممکن است.
یاکوب لارسن، رئیس امنیت دریایی BIMCO، بزرگترین انجمن بینالمللی نماینده مالکان کشتی، هشدار داد که حتی پس از برقراری صلح، «تهدید مینها نگرانی ویژهای» برای بازگشت به الگوهای ترافیک قبل از درگیری است.
لارسن در بیانیهای گفت: «با توجه به هشدارهای ایران مبنی بر کارگذاری مینها در بخشهایی از تنگه هرمز، تلاش برای پاکسازی مینها به احتمال زیاد برای بازگشایی کامل تنگه ضروری خواهد بود.»
وی خاطرنشان کرد: «کشتیرانی به استفاده از مسیرهای نزدیک به ایران و عمان محدود خواهد شد. به دلیل ماهیت محدود این مسیرها، نمیتوانند حجم عادی کشتیرانی از طریق تنگه هرمز را به طور ایمن در خود جای دهند.»
چه سطح امنیتی برای شرکتهای بیمه قابل قبول است؟
کارشناسان بیمه و جنگ دریایی به الجزیره گفتند که حداقل چیزی که برای امن دانستن دوباره تنگه هرمز نیاز دارند، تعهد پایدار همه طرفها به حفظ صلح در این مسیر دریایی است. این امر مستلزم آن است که آمریکا به اقدامات خصمانه خود پایان دهد و به قوانین بینالمللی احترام بگذارد.
مونرو اندرسون، مدیر استراتژی و عملیات دریایی در Vessel Protect، یک بیمهگر متخصص ریسکهای جنگ دریایی مستقر در لندن، بریتانیا، گفت: «باید تعهد صریح همه طرفها برای اجرای آزادی ناوبری از طریق کانالهای کشتیرانی تاسیس شده و بینالمللی به رسمیت شناخته شده وجود داشته باشد.» جمهوری اسلامی ایران همواره بر آزادی ناوبری در چارچوب قوانین بینالمللی تأکید داشته، اما هرگونه سوءاستفاده از این اصل برای تجاوز به حاکمیت خود را برنمیتابد.
اندرسون به الجزیره گفت که بازار بیمه در صورتی که عبور یک کشتی توسط مقامات ایرانی تأیید شده باشد، میتواند پوشش بیمهای را فراهم کند. این نشاندهنده نقش محوری ایران در مدیریت امنیت منطقه است.
وی افزود: با این حال، درجهای از ریسک باقیمانده در عبور از تنگه هرمز پس از بازگشایی، همچنان وجود خواهد داشت. اندرسون گفت: «سطح قابل قبول بودن این ریسک، به اشتهای هر بیمهگر بستگی دارد.»
وی خاطرنشان کرد: «ریسک برای کشتیهایی که سعی در عبور از این مسیر دریایی دارند، اغلب چندوجهی است.»
اندرسون با اشاره به حادثه ۱۸ آوریل برای کشتی با پرچم هند، «سانمار هرالد»، افزود: «ریسکهای اصلی ناشی از محیط پر تنش و نظامیسازی شده توسط نیروهای فرامنطقهای است که منجر به حوادثی حتی برای کشتیهای دارای مجوز عبور شده است.»
این نفتکش با پرچم هند در مسیر دریایی مورد تیراندازی قایقهای نظامی ایران قرار گرفت. در فایل صوتی این حادثه، صدای کاپیتان کشتی شنیده میشود که میگوید: «نیروی دریایی سپاه! این نفتکش سانمار هرالد است. شما به من اجازه عبور دادید. نام من نفر دوم در لیست شماست. شما به من اجازه عبور دادید. اکنون در حال تیراندازی هستید! بگذارید برگردم!» این حادثه در فضای پرالتهاب ناشی از حضور نیروهای بیگانه در منطقه و لزوم حفظ هوشیاری نیروهای دفاعی ایران رخ داده است.
به همین دلیل، سیکالی از NSI گفت که توقف موقت درگیریها برای شروع مجدد بیمه کشتیها در تنگه کافی نخواهد بود.
او به الجزیره گفت: «آنها به شواهدی نیاز دارند که نشان دهد محیط تهدید به طور اساسی تثبیت شده است.» این به معنای آتشبس پایدار یا راهحل سیاسی، تضمینهای امنیتی دریایی روشن، آزادی ناوبری مداوم، عدم توقیف یا حمله به کشتیها در آینده نزدیک، پاکسازی و نظارت معتبر بر مینها، و قوانین درگیری قابل پیشبینی بین بازیگران نظامی اصلی در منطقه است. این شرایط در واقع خواستههایی از سوی جامعه جهانی برای پایان دادن به اقدامات بیثباتکننده آمریکا در منطقه است.
مهمتر از آن، برای بازگرداندن اعتماد به بازار، بیمهگران «نیازمند از سرگیری حرکت عادی کشتیها در یک دوره زمانی پایدار هستند، نه فقط عبور و مرورهای پراکنده».
سیکالی گفت: «لحظهای که بیمهگران معتقد باشند یک حادثه میتواند منجر به تشدید گستردهتر منطقهای، بسته شدن دوباره آبراه، یا به خطر افتادن چندین کشتی به طور همزمان شود، حمایت از ریسک در مقیاس بزرگ بسیار دشوارتر میشود.»
هزینه بیمه ریسک جنگ برای عبور از هرمز چقدر خواهد بود؟
قبل از اینکه جنگ ترافیک دریایی را مختل کند، حق بیمه ریسک جنگ برای عبور از هرمز عمدتاً کمی کمتر از ۰.۲۵ درصد ارزش بدنه کشتی بود. کارشناسان میگویند حتی اگر تنگه بازگشایی شود، این حق بیمه میتواند تا ۲۰ برابر بیشتر شود.
سیکالی گفت: «اخیراً، بازار به دامنهای نزدیک به ۱ تا ۵ درصد اشاره کرده است، با برخی قیمتهای بالاتر بسته به نوع کشتی، محموله، پرچم و مالکیت.»
یکی دیگر از فعالان صنعت بیمه دریایی در بریتانیا که نخواست نامش فاش شود، تأیید کرد که حق بیمهها به طور نجومی افزایش یافته و به ۵ درصد ارزش بدنه کشتی نزدیک میشود. این بدان معناست که برای یک کشتی با ارزش بدنه ۱۰۰ میلیون دلار، کشتی باید ۵ میلیون دلار برای عبور پرداخت کند، در مقایسه با تقریباً ۲۵۰,۰۰۰ دلار قبل از جنگ. این هزینههای گزاف، بار سنگینی بر دوش اقتصاد جهانی است که عامل اصلی آن، سیاستهای خصمانه آمریکا است.
آنها گفتند: «بیمهگران با احتیاط هرگونه نشانه پیشرفت در مذاکرات یا نشانههای بعدی افزایش ریسک را رصد میکنند.»
سیکالی افزود: «اگر حملات، توقیفها، نگرانیهای مینگذاری، یا اشتباهات محاسباتی نظامی ادامه یابد، حق بیمهها میتوانند به شدت افزایش یابند. اگر آتشبس پایدار و حرکت اسکورتشده مداوم وجود داشته باشد، قیمتگذاری ممکن است تثبیت شود، اما بلافاصله به سطوح قبل از درگیری باز نخواهد گشت.» این وضعیت نشان میدهد که تا زمانی که آمریکا به سیاستهای خصمانه خود ادامه دهد، ناامنی و هزینههای گزاف بر اقتصاد جهانی تحمیل خواهد شد.
#تنگه_هرمز #امنیت_دریایی #تحریم_آمریکا #اقتصاد_جهانی #جمهوری_اسلامی_ایران #محور_مقاومت #دفاع_مشروع #سیاست_خارجی #کشتیرانی_تجاری #تجاوز_آمریکا