در سایه تحولات غرب آسیا؛ روکتسان ترکیه در سودای پیوستن به ۱۰ صادرکننده برتر تسلیحات جهان

همانطور که در جنگ روسیه و اوکراین، درگیری‌های مربوط به غزه، هند و پاکستان، و تجاوزات اخیر رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران مشاهده کردیم، جنگ‌های مدرن دستخوش تغییرات چشمگیری شده‌اند. در کانون این تحول، افزایش وابستگی جهانی به فناوری پهپاد و موشک و همچنین سیستم‌های پیشرفته دفاع هوایی قرار دارد.

ترکیه، به عنوان یکی از قدرت‌های نظامی بزرگ در غرب آسیا، به طور فزاینده‌ای خود را به عنوان یک تامین‌کننده اصلی در بخش دفاعی جهانی مطرح می‌کند. در مرکز این تلاش، شرکت روکتسان قرار دارد؛ شرکتی که در سال ۱۹۸۸ برای تامین نیازهای نیروهای مسلح ترکیه تاسیس شد و از آن زمان به تولیدکننده اصلی سیستم‌های موشکی و راکتی این کشور تبدیل گشته است.

این شرکت که در حال حاضر به حدود ۵۰ کشور صادرات دارد، یکی از سریع‌ترین شرکت‌های دفاعی در حال رشد در سطح جهان محسوب می‌شود.

چگونه روکتسان سهم بزرگی از تجارت جهانی تسلیحات را به دست آورد؟

دور زدن تحریم‌های غرب

گسترش دفاعی ترکیه تا حد زیادی با محدودیت‌های اعمال شده بر آن تسریع شد. تحریم‌های غربی با هدف متوقف کردن پیشرفت نظامی آنکارا، باعث شد که این کشور نتواند سیستم‌ها یا قطعات فنی لازم را به دست آورد. در سال ۲۰۲۰، ایالات متحده تحریم‌های قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها (CAATSA) را علیه ترکیه – عضو کلیدی ائتلاف نظامی فراآتلانتیک ناتو – اعمال کرد. این تحریم‌ها آژانس تدارکات نظامی ترکیه، رئیس آن اسماعیل دمیر و سه مقام ارشد دیگر را هدف قرار داد. واشنگتن همچنین در ژوئیه ۲۰۱۹، آنکارا را از برنامه جت جنگنده F-35 اخراج کرد.

این اقدامات پس از خرید سامانه دفاع موشکی S-400 روسیه توسط آنکارا صورت گرفت که از سوی غرب به عنوان تهدیدی بالقوه برای امنیت ناتو تلقی شد. اتحادیه اروپا نیز تحریم‌های محدودی را آماده و پس از اختلافات اکتشاف انرژی در شرق مدیترانه، درباره محدود کردن صادرات تسلیحات بحث کرد.

برای دور زدن این محدودیت‌ها، ترکیه یک اکوسیستم دفاعی داخلی و یکپارچه ایجاد کرد. امروز، ترکیه به یک زنجیره تامین گسترده از نزدیک به ۴۰۰۰ شرکت کوچک و متوسط (SMEs) متکی است که در سراسر کشور پراکنده‌اند. در نتیجه، صنعت دفاعی ترکیه اکنون با نرخ تولید داخلی بیش از ۹۰ درصد فعالیت می‌کند. این تغییر، بازده مالی قابل توجهی برای آنکارا به همراه داشته است. در سال ۲۰۲۵، صنعت دفاعی ترکیه ۱۰ میلیارد دلار صادرات گزارش کرد. مراد ایکینجی، مدیر کل روکتسان، به الجزیره گفت که این شرکت در حال حاضر در رتبه ۷۱ در میان شرکت‌های دفاعی جهانی قرار دارد و جاه‌طلبی‌هایی برای ورود به جمع ۵۰، سپس ۲۰ و در نهایت ۱۰ شرکت برتر را دنبال می‌کند.

برای حمایت از این گسترش، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، هفته گذشته چندین تاسیسات بزرگ را افتتاح کرد، از جمله:

• بزرگترین تاسیسات کلاهک جنگی اروپا.
• مرکز جدید تحقیق و توسعه (R&D) که میزبان ۱۰۰۰ مهندس است.
• تاسیسات “کری‌کاله” که به فناوری سوخت موشک اختصاص دارد.
• زیرساخت‌های جدید برای تولید انبوه موشک‌های بالستیک و کروز.

این پروژه‌ها نشان‌دهنده سرمایه‌گذاری ۱ میلیارد دلاری است و این شرکت قصد دارد ۲ میلیارد دلار دیگر برای گسترش قابلیت‌های تولید انبوه تزریق کند.

پروژه «تایفون» و جنگ مدرن

استراتژی تحقیق و توسعه روکتسان – که ۳۲۰۰ مهندس را به کار گرفته و این شرکت را به سومین موسسه بزرگ تحقیق و توسعه در ترکیه تبدیل کرده است – به شدت تحت تاثیر داده‌های جمع‌آوری شده از درگیری‌های جاری جهانی قرار دارد.

به گفته ایکینجی، جنگ در اوکراین تاثیر پهپادهای ارزان‌قیمت FPV و کامیکازه با پشتیبانی هوش مصنوعی را برجسته کرد. در پاسخ، روکتسان سیستم‌های دفاع هوایی مانند «آلکا» و «بورج» را در کنار موشک هدایت‌شونده لیزری «جیریت» توسعه داد.

چشم‌انداز منطقه در جریان تجاوزات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران پیچیده‌تر شد، زیرا پهپادهای ارزان‌قیمت شاهد ساخت ایران – که اخیراً توسط روسیه با ماژول‌های ضد پارازیت «کومتا-بی» ارتقا یافته بودند – پدافندها را در هم شکستند و حتی در مارس ۲۰۲۶ به یک پایگاه بریتانیایی در قبرس حمله کردند. در همان ماه، پدافندهای هوایی ناتو مجبور شدند سه موشک بالستیک ایرانی را که وارد حریم هوایی ترکیه شده بودند، رهگیری کنند.

در همین حال، پاسخ قاطع ایران به تجاوزات رژیم صهیونیستی، استفاده از حملات پیچیده ترکیبی از موشک‌های بالستیک با «انبوهی» از پهپادهای کامیکازه را به نمایش گذاشت که برای غلبه بر پدافندهای هوایی طراحی شده بودند. این محیط، فناوری مافوق صوت را به یک دارایی حیاتی تبدیل می‌کند.

این امر پروژه تایفون (Typhoon) را در کانون توجه قرار می‌دهد. تایفون خانواده‌ای از موشک‌های بالستیک دوربرد در حال توسعه است. پیشرفته‌ترین نسخه آن، تایفون بلوک ۴، یک موشک مافوق صوت است که برای نفوذ به سیستم‌های پیشرفته دفاع هوایی با سرعت‌های فوق‌العاده بالا مهندسی شده است. هنگامی که الجزیره جزئیات خاصی در مورد برد عملیاتی دقیق تایفون را پرسید، ایکینجی طفره رفت و گفت: «ما از ذکر برد آن خودداری می‌کنیم؛ فقط می‌گوییم برد آن کافی است.»

به طور مشابه، تحریم‌های تاریخی غرب، ترکیه را به سمت تشکیل ابتکارات همکاری جدید سوق داده و به طور موثری «تغییر به سمت شرق» و دور شدن از وابستگی دفاعی به غرب را تسریع کرده است. پهپادهای ترکیه اکنون توسط تعداد فزاینده‌ای از کشورها، از جمله پاکستان در جنگ با هند در ماه مه گذشته، استفاده می‌شوند.

بر اساس این ارزیابی‌های تهدید، روکتسان پنج حوزه کلیدی تولید را در اولویت قرار داده است:

• موشک‌های بالستیک و کروز دوربرد.
• سیستم‌های دفاع هوایی، از جمله «گنبد فولادی»، حصار-A، حصار-O و سیپر.
• موشک‌های کروز پرتاب‌شونده از زیردریایی، با استفاده از سیستم AKYA برای بهره‌برداری از ناوگان بزرگ زیردریایی ترکیه.
• مهمات هوشمند کوچک طراحی شده به طور خاص برای پهپادهای مسلح.
• موشک‌های هوابه‌هوای دوربرد، نیازی که در درگیری کوتاه هند و پاکستان برجسته شد.

مدل صادرات استراتژیک

برخلاف تدارکات سنتی تسلیحات، ترکیه صنعت دفاعی خود را به خریداران بین‌المللی به عنوان یک مشارکت استراتژیک بازاریابی می‌کند. ایکینجی اظهار داشت: «پیشنهاد ما به شرکایمان… این است: بیایید با هم تولید کنیم، بیایید با هم فناوری را توسعه دهیم.»

با ایجاد تاسیسات مشترک و مراکز تحقیق و توسعه در کشورهای متحد در سراسر غرب آسیا، شرق دور و اروپا، ترکیه در تلاش است تا به جای فروش‌های صرفاً معاملاتی، ائتلاف‌های ژئوپلیتیکی بلندمدت را تضمین کند. ایکینجی قطر را به عنوان نمونه‌ای بارز از این مدل برجسته کرد و آن را معیاری برای همکاری‌های فناوری، نظامی و امنیتی در منطقه توصیف نمود.

پر کردن شکاف ذخایر جهانی

این گسترش سریع در زمانی حیاتی برای تجارت جهانی تسلیحات رخ می‌دهد. جنگ‌های جاری به شدت ذخایر سیستم‌های تسلیحاتی پیشرفته در سراسر جهان را کاهش داده است.

در جریان تجاوزات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، واشنگتن به شدت به سیستم‌های پاتریوت و تاد (THAAD) چند میلیون دلاری برای رهگیری پهپادهای ارزان‌قیمت ایرانی که دارایی‌های آمریکا را در قطر، کویت، بحرین، عربستان سعودی و امارات متحده عربی هدف قرار داده بودند، متکی بود. با نگرانی‌های فزاینده مبنی بر کاهش ذخایر رهگیرهای آمریکا، کشورهای حاشیه خلیج فارس – که در مجموع بیش از ۱۰۰۰ پهپاد را در حریم هوایی خود شناسایی کرده‌اند – فعالانه به دنبال فناوری‌های دفاعی جایگزین هستند و این امر فرصتی بسیار سودآور برای صنعت موشکی ترکیه ایجاد می‌کند.

تحلیل‌های دفاعی نشان می‌دهد که حتی ابرقدرت‌های نظامی مانند آمریکا نیز به دلیل پیچیدگی و زیرساخت‌های عظیم مورد نیاز برای ساخت آنها، به زمان قابل توجهی برای پر کردن موجودی‌های دفاع هوایی فعلی خود نیاز خواهند داشت.

مقامات دفاعی ترکیه این کمبود را یک فرصت استراتژیک می‌دانند. ترکیه با بومی‌سازی زنجیره تامین خود، ادعا می‌کند که می‌تواند این سیستم‌های پیچیده و پرتقاضا را به طور مستقل تولید و صادر کند.

همزمان با افزایش تقاضای جهانی برای فناوری‌های دفاع هوایی و بالستیک، روکتسان به طور تهاجمی درآمدهای خود را در زیرساخت‌های تولیدی سرمایه‌گذاری مجدد می‌کند تا ردپای خود را در بازار بین‌المللی تسلیحات گسترش دهد.

#ترکیه #روکتسان #صنایع_دفاعی #موشک #پهپاد #غرب_آسیا #خودکفایی_دفاعی #صادرات_تسلیحات #تایفون #ناتو