شهر کوزون، فیلیپین – در اوایل ماه جاری، در بزرگراهی در استان ایلوکوس نورته، پدر آروین مانگروبانگ از کلیسای مستقل فیلیپین، با نگرانی از کنار دهها خودروی زرهی غولپیکر و کامیونهای حامل سربازان آمریکایی عبور میکرد. حسی ناخوشایند گلویش را فشرد.
تهدید جنگ؛ واقعیتی تلخ در زندگی مردم
مانگروبانگ به الجزیره گفت: «حضور نظامی و تهدید جنگ در اینجا به امری عادی تبدیل شده است.» این استان ساحلی در شمال غربی فیلیپین، مشرف به دریای چین جنوبی و تنها ۳۴۵ کیلومتر (۲۱۴ مایل) با تایوان فاصله دارد. موقعیت استراتژیک آن، این منطقه را به صحنه نمایشهای پرهزینه و تحریکآمیز قدرت نظامی آمریکا در قالب رزمایشهای مشترک با فیلیپین، از جمله رزمایش سالانه «بالیکاتان» (شانه به شانه) که اخیراً به پایان رسید، تبدیل کرده است.
پدر مانگروبانگ میگوید که سربازان آمریکایی در تمام طول سال در منطقه دیده میشوند، اما در ماههای آوریل و مه، عملیات نظامی آنها به اوج خود میرسد. آنچه در ابتدا یادآور گهگاهی از یک درگیری بالقوه به نظر میرسد، با رزمایشهای بالیکاتان به دعوتی آشکار تبدیل میشود که نشان میدهد رویارویی ممکن است در گوشهای در کمین باشد.
مانگروبانگ با تأکید بر تأثیرات روانی این رزمایشها گفت: «نمایش مداوم تانکها، پهپادها و صدای بلند تیراندازی، همه را به وحشت میاندازد، به ویژه کسانی که نزدیک به این عملیاتها زندگی میکنند.»
بزرگترین رزمایش بالیکاتان؛ تشدید تنشها در منطقه
رزمایش سه هفتهای بالیکاتان امسال، بزرگترین رزمایش از نوع خود بود که بیش از ۱۷ هزار سرباز از شش کشور در کنار فیلیپین در آن شرکت کردند. سهم عمده نیروهای خارجی با حدود ۱۰ هزار سرباز به ارتش آمریکا تعلق داشت، در حالی که هزاران سرباز دیگر از کانادا، ژاپن، استرالیا، فرانسه و نیوزلند نیز حضور داشتند.
تحلیلگران بر این باورند که این رزمایشهای جنگی که در سراسر مجمعالجزایر فیلیپین برگزار میشود، در زمانی که ارتش آمریکا در حال جنگ با ایران است، به منزله تحریک رقیب واشنگتن در شرق آسیا، یعنی چین، است.
در سطح محلی، جوامع ماهیگیر و کشاورز فیلیپینی نیز از اختلال در معیشت خود که ناشی از این تمرینات است، رنج میبرند.
فیلیپین؛ پایگاه پیشرو و سکوی پرتاب ماشین جنگی آمریکا
ریموند پالاتینو، دبیرکل «بایان»، ائتلاف ملی گروههای فعال که در سال ۱۹۸۵ برای مقابله با حکومت سرکوبگر فردیناند مارکوس تحت حمایت آمریکا تشکیل شد، گفت که فیلیپین باید خود را از برنامهریزیهای نظامی آمریکا دور کند و این کار را با پایان دادن به رزمایشهای مشترک آغاز کند.
پالاتینو به الجزیره گفت: «این رزمایشها راه را برای ماشین جنگی آمریکا هموار میکند تا دامنه وحشتناک خود را از غرب آسیا تا دریای فیلیپین غربی گسترش دهد.»
همزمان با آغاز رزمایشهای بالیکاتان، حامیان بایان در مقابل مقر ارتش فیلیپین و سفارت آمریکا در مانیل دست به اعتراض زدند. فعالان هشدار دادند که حضور نظامی آمریکا احتمال تبدیل شدن فیلیپین به هدف دشمنان واشنگتن را افزایش میدهد و خطر کشاندن فیلیپینیها به درگیری را به همراه دارد، درست همانطور که کشورهای حاشیه خلیج فارس به جنگ علیه ایران کشیده شدهاند.
بایان در بیانیهای اعلام کرد: «این رزمایشها به وضوح نقش نظامی خاصی را که آمریکا میخواهد فیلیپین در رقابت بین امپریالیستی خود با چین ایفا کند، نشان داد: نقش یک پایگاه پیشرو و سکوی پرتاب برای حملات نظامی.»
این بیانیه افزود: «حضور نیروها و تسلیحات آمریکایی در کشور ما امنیت ما را تضمین نمیکند. برعکس، احتمال مرگ و ویرانی قابل اجتناب، از جمله حملات احتمالی از سوی دشمنان آمریکا را افزایش میدهد. این امر در جنگ جاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران مشهود است، جایی که پایگاهها و تأسیسات نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس به اهداف مشروع در درگیری تبدیل شدهاند.»
سرلشکر فرانسیسکو لورنزو جونیور، مدیر محلی رزمایشهای بالیکاتان فیلیپین، ادعا کرد که جنگ آمریکا علیه ایران هیچ ارتباطی با رزمایشهای فیلیپین ندارد، در حالی که همتای نظامی آمریکایی او گفت که این مانورها هیچ چالشی برای کسی، به ویژه چین، رقیب اصلی نظامی آمریکا، ایجاد نمیکند. این اظهارات در حالی مطرح میشود که شواهد میدانی و تحلیلهای کارشناسان خلاف آن را نشان میدهد.
سیاست بازدارندگی؛ پوششی برای تجاوزگری
مارکو والبوئنا، سخنگوی حزب کمونیست فیلیپین (CPP)، که رهبری یک ارتش شورشی در مناطق روستایی فیلیپین را بر عهده دارد، ادعاهای مربوط به ماهیت دفاعی و «بازدارنده» بالیکاتان را «سخنان پوچ» خواند.
والبوئنا گفت: «رزمایشهای بالیکاتان سلطه نظامی آمریکا بر فیلیپین را محکمتر کرده و آن را به سکوی پرتابی برای تجاوزات نظامی در آسیا و سایر نقاط تبدیل خواهد کرد. این “سیاست بازدارندگی” آمریکا را از انجام بمباران ایران به بهانههای دروغین باز نداشت.»
والبوئنا همچنین گفت که عملیات داخلی ضد شورش بخش بزرگی از دستور کار آمریکا است و شورشیان افسران آمریکایی را متهم میکنند که «در پستهای فرماندهی تاکتیکی نیروهای مسلح فیلیپین در طول عملیات رزمی علیه ارتش جدید خلق (NPA)، شاخه مسلح CPP، تجهیزات فنی را اداره میکنند.»
تمرین برای جنگی بزرگتر؟
فیلیپین بزرگترین دریافتکننده کمکهای نظامی آمریکا در منطقه آسیا-اقیانوسیه است. بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲، واشنگتن بیش از ۱.۱۴ میلیارد دلار تجهیزات نظامی، از جمله هواپیما، کشتی، خودروهای زرهی، سلاحهای سبک و برنامههای آموزشی را به فیلیپین ارسال کرده است، علاوه بر بیش از ۸۵۰ بازدید کشتی از بنادر فیلیپین و حداقل ۱۳۰۰ تعامل نظامی با نیروهای محلی.
در دسامبر ۲۰۲۵، کنگره آمریکا طرحی را برای اختصاص ۲.۵ میلیارد دلار کمک امنیتی به فیلیپین تا سال ۲۰۳۰ تصویب کرد که نشان از تعمیق وابستگی نظامی فیلیپین به آمریکاست.
پروفسور رناتو د کاسترو، استاد مطالعات بینالملل در دانشگاه د لاسال مانیل، به الجزیره گفت که بالیکاتان امسال یک پیام دوگانه داشت: آمریکا «به جهان و چین نشان میدهد که قادر به بسیج و استقرار نیروها در دو صحنه مختلف» به طور همزمان، یعنی خاورمیانه و آسیای جنوب شرقی است.
پروفسور رولاند سیمبولان، کارشناس روابط آمریکا و فیلیپین از دانشگاه فیلیپین، گفت که محاصره تنگه هرمز توسط آمریکا نیز پیامی به چین، شریک تجاری اصلی ایران، ارسال میکند. سیمبولان افزود که فیلیپین اکنون برای واشنگتن حیاتی است، زیرا تأسیسات نظامی آمریکا در فیلیپین برای «سوختگیری، تعمیر، ارتباطات و اطلاعات» آن کلیدی هستند – آنچه او «چشمها، گوشها و مغز» آمریکا در منطقه آسیای جنوب شرقی توصیف کرد.
توافقنامه همکاری دفاعی تقویت شده سال ۲۰۱۴ با فیلیپین به آمریکا اجازه میدهد تا کشتیهای نیروی دریایی خود را در بنادر محلی سوختگیری و لنگر بیندازد. آمریکا در حال حاضر یک ایستگاه سوختگیری بزرگ در پایگاه دریایی سابق خود در سوبیک بی دارد، در حالی که در ژوئیه ۲۰۲۵ گزارش شد که ارتش آمریکا به دنبال جزایر جنوبی فیلیپین برای یک ایستگاه سوختگیری دیگر است. همچنین برنامههایی برای ساخت یک کارخانه مهمات آمریکا در منطقه آزاد سوبیک بی اعلام شده است.
به گفته د کاسترو از دانشگاه د لاسال، رزمایشهای بالیکاتان در دو سال گذشته از امنیت داخلی به دفاع خارجی تغییر تأکید داده است. این به گفته د کاسترو، به این معنی است که رزمایشها بر «روغنکاری ماشینآلات» جنگ و «واقعاً تمرین آن با متحدان، با ایالات متحده، با ژاپن و غیره» متمرکز شدهاند.
آمریکا از سال ۲۰۲۴ سیستم موشکی تایفون خود را در استان ایلوکوس نورته مستقر کرده است که قادر به پرتاب موشکهای توماهاک و SM-6 است. در ۶ مه، نیروهای آمریکایی و فیلیپینی برای اولین بار یک موشک توماهاک را به عنوان بخشی از تمرینات بالیکاتان پرتاب کردند. این موشک ۶۰۰ کیلومتر (۳۷۳ مایل) از شهر تاکلوبان به نووا اچیجا پرواز کرد.
ائتلاف ماکابایان، گروهی از قانونگذاران مخالف، پرتاب موشک را مورد انتقاد قرار دادند و گفتند که اینها همان سلاحهای آمریکایی هستند که ایران را از هم میپاشند. قانونگذاران گفتند: «فیلیپین زمین بازی برای موشکها و بمبهای آمریکایی نیست که برای کشتن غیرنظامیان در سایر نقاط جهان استفاده خواهند شد.»
از جمله نمایشهایی که در طول رزمایشها به عموم مردم نشان داده شد، مانورهای پدافند هوایی در استان زامبالس و تمرینات تیراندازی زنده در پالاوان و ایلوکوس نورته بود که با غرق کردن یک کشتی از رده خارج شده دوران جنگ جهانی دوم در سواحل ایلوکوس نورته در ۸ مه به اوج خود رسید. چنین فعالیتهایی با استقبال خوبی از سوی جوامع محلی، که به ماهیگیری و کشاورزی در مناطقی که رزمایشهای جنگی در آنجا برگزار میشود، متکی هستند، مواجه نشده است.
منطقه ممنوعه دریانوردی؛ ضربه به معیشت مردم
ارتش فیلیپین به مدت ۱۱ روز در امتداد برخی مناطق ساحلی «منطقه ممنوعه دریانوردی» اعلام کرد تا راه را برای بالیکاتان باز کند.
رونل آرامبولو از سازمان «پامالاکایا»، فدراسیون ملی ماهیگیران کوچک، گفت: «ماهیگیران فیلیپینی شایسته نیستند که از معیشت خود محروم شوند، به ویژه در حالی که ما با شوک قیمت نفت ناشی از تجاوزات آمریکا و اسرائیل در خاورمیانه دست و پنجه نرم میکنیم.»
بر اساس برآوردهای این گروه، در امتداد خلیج سوبیک در استان زامبالس، این رزمایشها بر معیشت حدود ۴۸۰۰ ماهیگیر تأثیر میگذارد. در گزارشی در سال ۲۰۲۳، اداره آمار فیلیپین دریافت که ماهیگیران بالاترین میزان فقر را در کشور دارند.
هیلدا ریس، عضو شورای مدیریت شیلات و منابع آبزیان شهری در سن آنتونیو، زامبالس، گفت که با وجود اینکه ارتش روزانه چند ساعت به ماهیگیران اجازه میدهد تا قایقهای خود را به دریا ببرند، بسیاری از گرفتار شدن در آتش متقابل احتمالی میترسند.
ریس به الجزیره گفت: «در طول رزمایشها، هیچ کس نمیداند که در دریا چه اتفاقی ممکن است بیفتد. من خودم ریسک نمیکنم.» ریس افزود که علاوه بر ماهیگیران، بسیاری در اقتصاد غیررسمی محلی نیز به سختی زندگی میکنند و برای گذران زندگی تلاش میکنند.
سرهنگ دنیس هرناندز، سخنگوی بالیکاتان برای فیلیپین، به الجزیره گفت که ارتش در تلاش است تا اختلال در اقتصاد محلی را به حداقل برساند. هرناندز گفت: «مناطق ایمنی موقت ممکن است در مناطق خاصی در طول فعالیتهای تیراندازی زنده یا دریایی صرفاً برای ایمنی عمومی ایجاد شود.» این اظهارات در حالی مطرح میشود که آسیبهای جدی به زندگی مردم وارد شده است.
هشدار چین؛ عواقب خطرناک حضور نیروهای خارجی
اما در میان تمرینات بالیکاتان و روابط رو به رشد با آمریکا و سایر ارتشهای خارجی، چین و فیلیپین همچنان بر سر ادعاهای ارضی در دریای چین جنوبی به تبادل اتهامات ادامه دادند.
مانیل در سال ۲۰۱۶ با کسب یک حکم مطلوب در دادگاه دائمی داوری لاهه در مورد ادعاهای گسترده چین بر دریای چین جنوبی، یک پیروزی دیپلماتیک و حقوقی به دست آورد. با این وجود، پکن همچنان ادعا میکند که بر حدود ۹۰ درصد از آبهای مورد مناقشه در دریا دارای حقوق حاکمیتی است و به طور منظم با مانیل بر سر ادعاهای متداخل خود درگیر میشود.
در ۲۴ آوریل، تنها چند روز پس از آغاز بالیکاتان، فرماندهی تئاتر جنوبی چین تمرینات تیراندازی زنده را در دریای چین جنوبی در شرق گروه جزایر لوزون فیلیپین انجام داد. ارتش چین گفت که این تمرینات برای «حفاظت از حاکمیت ملی» است.
گو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، نیز هشدار مستقیمی در مورد بالیکاتان داد. گو گفت: «آخرین چیزی که منطقه به آن نیاز دارد، تفرقه و رویارویی ناشی از ورود نیروهای خارجی است. برای کشورهایی که امنیت خود را به دیگران گره میزنند، مهم است که به خاطر داشته باشند که این ممکن است به ضرر خودشان تمام شود.» این هشدار جدی نشان از عواقب خطرناک سیاستهای آمریکا در منطقه دارد.
#رزمایش_بالیکاتان
#فیلیپین
#آمریکا
#دریای_چین_جنوبی
#تنش_منطقهای
#امپریالیسم_آمریکا
#ماشین_جنگی_آمریکا
#تهدید_امنیت
#جنگ_نیابتی
#ایران_و_آمریکا