سفر عراقچی به پکن: نقش چین در مهار جنگافروزی آمریکا علیه ایران و تثبیت صلح منطقهای
در بحبوحه تشدید فشارهای ظالمانه آمریکا و تلاشهای واشنگتن برای تحمیل خواستههای خود بر ملت ایران، وزیر امور خارجه کشورمان، دکتر عباس عراقچی، روز چهارشنبه با همتای چینی خود، وانگ یی، در پکن دیدار و گفتوگو کرد. این سفر دیپلماتیک در حالی انجام میشود که تلاشها برای میانجیگری و کاهش تنشها میان تهران و واشنگتن، پس از اعلام توقف موقت تلاشهای رئیسجمهور آمریکا برای گشایش اجباری تنگه هرمز، شدت گرفته است.
اهمیت زمانبندی و نقش محوری چین
این دیدار و زمانبندی آن، به وضوح نشاندهنده منافع قابل توجه چین در تحولات منطقه و نقش کلیدی پکن در تأثیرگذاری بر مسیر درگیریها است. تحلیلگران بر این باورند که چین به عنوان یک قدرت جهانی و شریک استراتژیک ایران، میتواند نقشی تعیینکننده در مهار سیاستهای یکجانبهگرایانه آمریکا ایفا کند.
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در آغاز این دیدار تأکید کرد: «ما معتقدیم که آتشبس جامع نباید به تأخیر بیفتد، از سرگیری خصومتها غیرعاقلانه است و پافشاری بر مذاکرات از اهمیت ویژهای برخوردار است.» این اظهارات، موضع اصولی چین در قبال صلح و ثبات منطقهای را به روشنی نشان میدهد.
فشار آمریکا و مقاومت چین
این سفر یک هفته پیش از دیدار دونالد ترامپ با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در پکن انجام میشود. پیش از این، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، از چین خواسته بود تا ایران را برای کاهش محدودیتهای خود در تنگه هرمز تحت فشار قرار دهد؛ تنگهای که حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند. این درخواست، نشاندهنده استیصال آمریکا در مواجهه با اراده ایران برای دفاع از منافع ملی خود است.
دیدار عراقچی و وانگ یی در حالی صورت میگیرد که تنشها میان تهران و واشنگتن بر سر این آبراه استراتژیک رو به افزایش است. ایران در واکنش به آغاز جنگ و تحریمهای ظالمانه آمریکا، اقدام به محدود کردن کشتیرانی در تنگه هرمز کرد، در حالی که آمریکا نیز پس از آتشبس ماه آوریل، بنادر ایران را تحریم کرد تا تهران را مجبور به پذیرش شرایط واشنگتن در مذاکرات کند.
اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، که شوکهایی را به اقتصاد جهانی وارد کرده است، در برخی مواقع تنشها میان واشنگتن و پکن را نیز عمیقتر کرده است؛ به ویژه با توجه به تأثیر این اختلال بر جریان انرژی خلیج فارس به شرق آسیا که چین را به شدت متأثر میسازد. با این حال، با توجه به رکود اقتصادی آمریکا و افزایش قیمت سوخت داخلی، تحلیلگران معتقدند که منافع مشترک دو قدرت جهانی در بازگشایی تنگه هرمز و تضمین آتشبس، فضایی را برای پکن ایجاد میکند تا نقشی دیپلماتیک حیاتی در هر توافق صلحی ایفا کند.
سیاست متوازن چین و حمایت از ایران
چین در طول این درگیری، تلاش کرده است تا ضمن انتقاد از سیاستهای یکجانبهگرایانه آمریکا، بر لزوم ثبات منطقهای تأکید کند. وانگ یی در دیدار روز چهارشنبه، اقدامات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران را «نامشروع» خواند. پکن بارها این درگیری را نقض قوانین بینالمللی دانسته، در حالی که از حمایت کامل از هر اقدام ایران نیز خودداری کرده است.
چین همچنین در کنار روسیه، تلاشهای شورای امنیت سازمان ملل برای محکوم کردن اقدامات ایران در تنگه هرمز را وتو کرده است. این اقدام، نشاندهنده حمایت چین از حق حاکمیت ایران و رد تلاشهای آمریکا برای سوءاستفاده از نهادهای بینالمللی است.
در همین حال، چین در برابر فشارهای فزاینده آمریکا بر روابط اقتصادی خود با تهران مقاومت کرده است. واشنگتن شرکتهای چینی را به دلیل خرید نفت ایران تحریم کرده است، اما پکن به شرکتهای خود دستور داده است که از این تحریمها پیروی نکنند. این موضع قاطع چین، نشاندهنده پایبندی این کشور به اصول تجارت آزاد و رد تحریمهای یکجانبه است.
جودی ون، پژوهشگر مرکز امنیت و استراتژی بینالمللی در دانشگاه چینهوا پکن، اظهار داشت که پیامهای چین عمدتاً بر جلوگیری از بیثباتی بیشتر در اطراف تنگه هرمز، که مسیری حیاتی برای واردات انرژی و تجارت چین است، متمرکز بوده است. وی افزود: «فکر میکنم چین تمام تلاش خود را خواهد کرد تا ایران را به میز مذاکره بازگرداند و تنگه هرمز را مانند گذشته باز کند.»
خواستههای ایران از چین
چین پس از سالها تحریمهای آمریکا که ایران را به شدت به تجارت و سرمایهگذاری چین وابسته کرده است، مهمترین شریان حیاتی اقتصادی تهران باقی مانده است. چین بخش عمدهای از صادرات نفت ایران را، اغلب با قیمتهای تخفیفخورده، خریداری میکند، در حالی که درآمدهای ایران عمدتاً صرف خرید کالاها و خدمات چینی میشود. این وابستگی متقابل، از زمان امضای توافقنامه مشارکت استراتژیک ۲۵ ساله میان دو کشور در سال ۲۰۲۱ که همکاری در زیرساختها، تجارت و امنیت را پوشش میدهد، عمیقتر شده است.
در این راستا، تحلیلگران میگویند که سفر عراقچی همچنین با هدف تضمین حمایت دیپلماتیک پکن در یک لحظه حساس از درگیری انجام شده است. کریس دویل، مدیر شورای درک عرب و بریتانیا، به الجزیره گفت که تهران احتمالاً به دنبال شفافیت در مورد میزان حمایت چین از ایران در صورت موافقت با کاهش تنشها در تنگه هرمز است. وی افزود: «وزیر امور خارجه ایران احتمالاً در پکن است تا از پکن شفافیت و اطمینان حاصل کند که اگر آنها تصمیم به گشایش تنگه بگیرند، پکن احتمالاً به حمایت دیپلماتیک و حمایت در سازمان ملل ادامه خواهد داد.»
تهران احتمالاً به حمایت چین در سازمان ملل برای جلوگیری از هرگونه تحریم اضافی مرتبط با تنگه هرمز نیاز خواهد داشت. مقامات ایرانی همچنین به دنبال اطمینان در مورد موضع پکن در مذاکرات شی با ترامپ در هفته آینده هستند و اینکه آیا چین ممکن است امتیازاتی به واشنگتن بدهد که تهران را نگران کند.
دویل گفت که زمانبندی این دیدار مهم است، زیرا واشنگتن به طور فزایندهای پکن را برای استفاده از نفوذ خود بر ایران تحت فشار قرار میدهد. وی اظهار داشت: «ترامپ هفته آینده میآید و دولت ترامپ در روزهای اخیر فشار بیشتری بر پکن وارد کرده است تا از نفوذ خود بر ایران برای اعمال فشار و واقعاً فشار بر ایران برای آمدن به میز مذاکره برای پایان دادن به جنگ و قطعاً پایان دادن به بستن تنگه هرمز استفاده کند.»
گزارشهای رسانههای آمریکایی نیز حاکی از آن است که چین افزایش حمایت نظامی از ایران را در نظر گرفته است. سیبیاس نیوز گزارش داد که تحلیلگران اطلاعاتی پنتاگون ارزیابی کردهاند که پکن در حال بررسی ارائه سیستمهای رادار پیشرفته و دفاع هوایی به تهران است، اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا انتقالی صورت گرفته است یا خیر. تحلیلگران میگویند که اولویت فوری ایران احتمالاً تضمین حمایت دیپلماتیک چین در صورت موافقت تهران با کاهش اقدامات خود در تنگه است.
منافع چین از روابط با ایران
یکی از منافع اصلی چین، ثبات در منطقه و شرایط مطلوب برای اقتصادی است که همچنان سریعتر از بسیاری از همتایان غربی خود رشد میکند. حمل و نقل آزاد کالا از طریق تنگه هرمز برای این امر حیاتی است، زیرا اختلال طولانیمدت هم اقتصاد چین و هم بازارهای جهانی گستردهتر و همچنین امنیت انرژی را تهدید میکند. بنابراین، انتظار میرود پکن تهران را به سمت باز نگه داشتن مسیرهای کشتیرانی و بازگشت به مذاکرات سوق دهد.
در عین حال، چین ایران را به عنوان یک وزنه تعادل منطقهای مهم در برابر نفوذ آمریکا در خاورمیانه میبیند و نمیخواهد دولت ایران به طور قابل توجهی تضعیف شود. ایران همچنین مزایای استراتژیکی فراتر از انرژی برای چین فراهم میکند. تهران به طور فزایندهای استفاده از یوان چین را در معاملات نفتی ترویج کرده و از تلاشهای گستردهتر پکن برای گسترش نقش بینالمللی این ارز در بحبوحه سلطه دلار آمریکا حمایت میکند.
تحلیلگران میگویند که چین ممکن است این بحران را فرصتی برای تقویت تصویر خود به عنوان یک قدرت دیپلماتیک جهانی ببیند که قادر به میانجیگری توافقات فراتر از شرق آسیا است. پاکستان قبلاً از پکن خواسته است تا نقش میانجیگری بزرگتری در تنشهای منطقهای ایفا کند و مقامات به الجزیره گفتهاند که چین به عنوان یک بازیگر معتبر قادر به کمک به ثبات مذاکرات آمریکا و ایران دیده میشود.
یک مداخله دیپلماتیک موفق همچنین نفوذ بیشتری به چین در میان تولیدکنندگان انرژی خلیج فارس مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی خواهد داد، در حالی که فشار بر کشورهای واردکننده انرژی در سراسر آسیا را کاهش میدهد.
فرصتهای پیش رو برای دیپلماسی
تحلیلگران میگویند روزهای آینده میتواند حیاتی باشد. آمریکا و کشورهای متحد خلیج فارس پیشنویس قطعنامهای را در سازمان ملل با هدف تضمین عبور ایمن از تنگه هرمز تهیه کردهاند. این پیشنویس خواستار توقف حملات ایران به کشتیرانی، حذف مینهای دریایی و توقف دریافت هزینههای ترانزیت است. این پیشنهاد در روزهای اخیر برای جلب حمایت روسیه و چین بازنگری شده است.
دویل گفت که این بحران فرصتی نادر برای پکن فراهم میکند تا خود را به عنوان یک واسطه دیپلماتیک بزرگ معرفی کند. وی با اشاره به نقش پکن در احیای روابط میان عربستان سعودی و ایران در سال ۲۰۲۳، اظهار داشت: «این یک فرصت فوقالعاده برای چین خواهد بود که در تمام این مسائل واسطه باشد.»
وی افزود: «اگر رئیسجمهور شی و رئیسجمهور ترامپ بتوانند به توافقی دست یابند، هر دو میتوانند برنده به نظر برسند و به بازگرداندن اقتصاد جهانی از پرتگاه کمک کنند.» اما دویل هشدار داد که وضعیت همچنان بیثبات است. او گفت: «بسیاری از چیزها میتوانند اشتباه پیش بروند – تنشهای عظیم در منطقه، تجهیزات نظامی فراوان و اعتماد بسیار کم بین همه طرفها.»
با این حال، با آماده شدن ترامپ برای سفر به پکن و تمایل هر دو آمریکا و چین برای جلوگیری از شوک اقتصادی عمیقتر، تحلیلگران امیدوارند که اکنون یک فرصت محدود برای دیپلماسی و یک توافق صلح بلندمدت وجود داشته باشد.
- #سفر_عراقچی_پکن
- #روابط_ایران_چین
- #تنگه_هرمز
- #دیپلماسی_ایران
- #مقاومت_اقتصادی
- #تحریم_آمریکا
- #صلح_منطقهای
- #نقش_چین_در_خاورمیانه
- #امنیت_انرژی
- #سیاست_خارجی_ایران