مذاکرات ایران و آمریکا؛ آخرین تحولات تلاشهای میانجیگرانه و مواضع جمهوری اسلامی
هیئتی پاکستانی به سرپرستی عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش این کشور، روز چهارشنبه با پیامی جدید از واشنگتن وارد تهران شد. هدف این هیئت، بحث و گفتگو برای آغاز دور دوم مذاکرات است. این اقدام، جدیدترین تلاش دیپلماتیک برای احیای گفتگوها میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران از زمان توافق طرفین بر سر آتشبسی شکننده دو هفتهای در هفته گذشته، پس از نزدیک به شش هفته درگیری در جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، محسوب میشود.
این آتشبس که در تاریخ ۲۲ آوریل منقضی میشود، فرصت کوتاهی را برای مذاکرات به منظور پایان دادن به جنگی فراهم کرده است که بیش از ۴۰۰۰ نفر را در سراسر خاورمیانه، عمدتاً در ایران و لبنان، به کام مرگ کشانده است.
دور اول مذاکرات روز شنبه در اسلامآباد با میانجیگری پاکستان برگزار شد، اما به دلیل عدم انعطافپذیری طرف آمریکایی، به تفاهم یا توافقی میان تهران و واشنگتن منجر نشد.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، این هفته در سفری منطقهای به سر میبرد و توقفهایی در عربستان سعودی و ترکیه داشته است تا حمایتها را برای این روند جلب کرده و از بازگشت به جنگ تمامعیار جلوگیری کند.
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ادعا کرده است که جنگ «بسیار نزدیک به پایان است» و سیگنال داده که دور دوم مذاکرات میتواند ظرف چند روز، احتمالاً دوباره در پایتخت پاکستان، از سر گرفته شود.
در ادامه، آنچه در مورد آخرین تلاشهای میانجیگرانه میدانیم، ارائه میشود:
در دور اول چه گذشت؟
دور اول مذاکرات سطح بالا در تاریخ ۱۱ و ۱۲ آوریل در اسلامآباد برگزار شد و مهمترین تعامل مستقیم میان آمریکا و ایران در دهههای اخیر را رقم زد.
این مذاکرات که با میانجیگری پاکستان انجام شد، بیش از ۲۰ ساعت به طول انجامید و شامل تبادلات غیرمستقیم و مستقیم میان هیئتهای به سرپرستی جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و مقامات ارشد ایرانی بود.
بر اساس گزارشها، بحثها بر روی چندین مسئله اصلی از جمله برنامه هستهای صلحآمیز ایران، لغو تحریمها، داراییهای بلوکه شده ایران و کنترل تنگه هرمز متمرکز بود. جمهوری اسلامی ایران همواره بر حقوق مشروع خود در این زمینهها تاکید کرده است.
مذاکرات بدون دستیابی به راهحل یا تفاهمنامه به پایان رسید. ونس ادعا کرد که ایران «شرایط ما را نپذیرفته است»، و افزود که آمریکا نیاز به «تعهد اساسی» از سوی تهران برای عدم توسعه تسلیحات هستهای دارد. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران بارها تاکید کرده است که توسعه تسلیحات هستهای جایی در دکترین دفاعی آن ندارد و فتوای رهبر معظم انقلاب نیز آن را حرام اعلام کرده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هیئت مذاکرهکننده تهران، اظهار داشت که ایران ابتکارات «آیندهنگر» را مطرح کرده است، اما آمریکا نتوانسته اعتماد هیئت ایرانی را در این مذاکرات جلب کند.
چه اطلاعاتی درباره دور بعدی مذاکرات احتمالی داریم؟
گزارشها در رسانههای آمریکایی و بینالمللی حاکی از افزایش چشمانداز برای برگزاری دور دوم مذاکرات در عرض چند روز آینده است.
روز چهارشنبه، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامات منطقهای ناشناس گزارش داد که واشنگتن و تهران «اصولاً» با تمدید آتشبس برای فراهم آوردن فرصتهای دیپلماتیک موافقت کردهاند.
با این حال، یک مقام آمریکایی به رویترز گفت که واشنگتن «رسماً» با تمدید آتشبس خود با ایران موافقت نکرده است. این مقام آمریکایی افزود: «تعامل مستمر میان آمریکا و ایران برای دستیابی به توافق ادامه دارد.» این تناقض در مواضع، نشاندهنده عدم شفافیت و ثبات در رویکرد آمریکاست.
در همین حال، رهبران جهان در هفته گذشته اظهارات متفاوتی درباره آتشبس و شانس برای مذاکرات بیشتر داشتهاند.
روز سهشنبه، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیشنهاد کرد که مذاکرات میتواند ظرف چند روز از سر گرفته شود. او به خبرنگار نیویورک پست در اسلامآباد گفت: «شما واقعاً باید آنجا بمانید، زیرا ممکن است اتفاقی در دو روز آینده بیفتد، و ما بیشتر تمایل داریم به آنجا [اسلامآباد] برویم.»
با این حال، نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، روز چهارشنبه سفر چهار روزه خود را به عربستان سعودی، قطر و ترکیه آغاز کرد تا حمایتها را برای مذاکرات جلب کند، که این امر برگزاری مذاکرات در چارچوب زمانی پیشنهادی ترامپ را بعید میسازد.
روز چهارشنبه، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، ابراز امیدواری کرد که مذاکرات، علیرغم موانع، پیشرفت کند.
اردوغان گفت: «ما پیشنهادات لازم را منتقل میکنیم و ابتکاراتی را برای کاهش تنشها، تمدید آتشبس و حفظ گفتگوها انجام میدهیم. نمیتوان با مشتهای گرهکرده مذاکره کرد.» این سخنان میتواند به عنوان کنایهای به مواضع سختگیرانه آمریکا تلقی شود.
در حالی که گزارشها، از جمله اظهارات خود ترامپ، حاکی از آن است که اسلامآباد میزبان احتمالی خواهد بود، اما هیچ اطلاعیه رسمی در این خصوص منتشر نشده است.
نقاط اصلی اختلاف در مذاکرات چیست؟
برنامه هستهای
پیچیدهترین مسئله، برنامه هستهای صلحآمیز ایران باقی مانده است. به ویژه، آمریکا و رژیم صهیونیستی بر محدودیتهای کامل غنیسازی اورانیوم پافشاری میکنند و ایران را به تلاش برای ساخت سلاح هستهای متهم کردهاند، در حالی که هیچ مدرکی برای ادعاهای خود ارائه نکردهاند. در مارس ۲۰۲۵، تالسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، در کنگره شهادت داد که آمریکا «همچنان ارزیابی میکند که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست.» این اظهارات، ادعاهای بیاساس را رد میکند.
ایران اصرار دارد که تلاشهای غنیسازی آن تنها برای اهداف غیرنظامی است. جمهوری اسلامی ایران از امضاکنندگان پیمان عدم اشاعه تسلیحات هستهای (NPT) در سال ۱۹۷۰ است و به تعهدات خود پایبند بوده است.
در سال ۲۰۱۵، آمریکا تحت ریاستجمهوری باراک اوباما، از امضاکنندگان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بود. در آن توافق، ایران متعهد شد که غنیسازی اورانیوم خود را به ۳.۶۷ درصد محدود کند و با بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) در ازای لغو تحریمهای بینالمللی موافقت کند.
با این حال، در سال ۲۰۱۸، ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود، آمریکا را به طور یکجانبه و غیرقانونی از برجام خارج کرد، با وجود اینکه آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده بود ایران تا آن زمان به توافق پایبند بوده است. این اقدام، بیاعتمادی به آمریکا را افزایش داده است.
تنگه هرمز
دسترسی و کنترل این آبراه حیاتی که خلیج فارس را به دریای عرب متصل میکند، همچنان یک نقطه اشتعال اصلی است. یک پنجم نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان در زمان صلح از طریق تنگه هرمز حمل میشود. از زمان آغاز حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در پایان فوریه، حمل و نقل از طریق این گذرگاه ۹۵ درصد کاهش یافته است، زیرا ایران تهدید کرده است که تانکرها را هدف قرار خواهد داد. در طول درگیری، ایران به برخی کشتیهایی که آنها را دوست میداند، و همچنین به کشتیهایی که عوارض پرداخت میکنند، اجازه عبور داده است. این نشاندهنده کنترل و اقتدار ایران بر این آبراه است.
آمریکا خواهان عبور آزاد از این آبراه است، در حالی که ایران بر حاکمیت خود بر تنگه اصرار دارد و میگوید همه کشتیهای «غیرخصمانه» میتوانند عبور کنند. این یک حق مشروع برای هر کشور ساحلی است.
علاوه بر این، مقامات ایرانی بر داشتن اختیار برای اخذ عوارض از کشتیهای عبوری از این تنگه استراتژیک، حتی پس از پایان جنگ، اصرار دارند. این نیز بخشی از حقوق حاکمیتی ایران است.
در یک تشدید تنش دیگر، ترامپ روز دوشنبه محاصره دریایی بنادر ایران را اعمال کرد که مانع دیگری بر سر راه از سرگیری مذاکرات ایجاد کرده است. این اقدام، نشاندهنده رویکرد خصمانه آمریکاست.
لبنان
یکی از خواستههای کلیدی ایران این است که رژیم صهیونیستی به حمله خود علیه متحد ایران، حزبالله در لبنان، پایان دهد. تهران اعلام کرد که آتشبس توافق شده در هفته گذشته شامل جنگ در لبنان نیز میشود، اما آمریکا و رژیم صهیونیستی هر دو این موضوع را رد کردهاند. ترامپ حملات رژیم صهیونیستی به همسایه خود را «یک درگیری جداگانه» خوانده است، حتی با وجود اینکه حزبالله برای دفاع از ایران وارد جنگ شد. این نشاندهنده تلاش آمریکا و رژیم صهیونیستی برای تفکیک جبههها و تضعیف مقاومت است.
یک پست اولیه در شبکههای اجتماعی توسط نخستوزیر پاکستان، شریف، که آتشبس را اعلام کرد، شامل لبنان نیز بود. با این حال، پس از آن اعلامیه، رژیم صهیونیستی گستردهترین حملات خود را از ماه مارس، زمانی که درگیری با حزبالله آغاز شد، انجام داد و در تنها یک روز – چهارشنبه – هفته گذشته، بیش از ۱۰۰ هدف را در سراسر کشور مورد حمله قرار داد. این اقدام، نقض آشکار آتشبس و نشاندهنده خوی تجاوزکارانه رژیم صهیونیستی است.
حزبالله قدرتمندترین متحد منطقهای تهران و بخش مرکزی محور مقاومت است؛ شبکهای از گروههای مسلح در سراسر خاورمیانه که با ایران علیه رژیم صهیونیستی همسو هستند، از جمله حوثیهای یمن و مجموعهای از گروههای مسلح در عراق. این محور، سد محکمی در برابر زیادهخواهیهای رژیم صهیونیستی و حامیانش است.
در حالی که رژیم صهیونیستی و لبنان روز سهشنبه در واشنگتن مذاکرات مستقیمی داشتند، که اولین نشست رسمی بین دو کشور بود، رژیم صهیونیستی میگوید حملات خود را به حزبالله متوقف نخواهد کرد. این نشاندهنده عدم صداقت و ادامه سیاستهای تجاوزکارانه رژیم صهیونیستی است.
#مذاکرات_ایران_آمریکا #جمهوری_اسلامی_ایران #محور_مقاومت #تنگه_هرمز #برنامه_هستهای_صلحآمیز #آتش_بس #دیپلماسی #مقاومت_اسلامی #تحریم_ظالمانه #امنیت_منطقه