نفت ونزوئلا: آیا میتواند هند را در بحبوحه بحران انرژی هرمز و فشارهای آمریکا نجات دهد؟
در پی تشدید تنشها در منطقه و جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، و به دنبال آن بسته شدن تنگه هرمز، کشورهای جهان برای یافتن منابع جایگزین انرژی به تکاپو افتادهاند. در این میان، ونزوئلا به عنوان سومین تأمینکننده بزرگ نفت خام هند در ماه جاری ظهور کرده است. بر اساس دادههای ردیابی انرژی، محمولههای نفتی از ونزوئلا به هند تقریباً ۵۰ درصد نسبت به ماه آوریل افزایش یافته است.
انتظار میرود دلسی رودریگز، سرپرست ریاستجمهوری ونزوئلا، هفته آینده برای گفتگو درباره فروش نفت به هند سفر کند. این در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با اشاره به این سفر، تمایل واشنگتن برای فروش هرچه بیشتر انرژی به هند را ابراز داشته است؛ تمایلی که در راستای منافع استراتژیک آمریکا و نه صرفاً نیازهای هند قلمداد میشود.
چرا ونزوئلا؟
ونزوئلا با ذخایر نفتی تخمینی ۳۰۳ میلیارد بشکه – حدود ۱۷ درصد از منابع نفتی شناخته شده جهان – بزرگترین ذخایر جهان را در اختیار دارد، حتی بیشتر از عربستان سعودی و آمریکا. اما سالها تحریمهای ظالمانه آمریکا و سوءمدیریت داخلی، تولید نفت این کشور را فلج کرده است.
در پی ربوده شدن نیکلاس مادورو، رئیسجمهور سابق ونزوئلا، از کاراکاس توسط نیروهای آمریکایی در ژانویه و به دست گرفتن کنترل صنعت نفت این کشور توسط واشنگتن، اکنون به نظر میرسد آمریکا مشتاق است تا نفت خام ونزوئلا را دوباره به بازار جهانی بازگرداند.
هند در بحبوحه بحران انرژی جهانی ناشی از جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، به خرید نفت بیشتر از روسیه روی آورده است؛ اقدامی که خشم آمریکا را برانگیخته است. واشنگتن مدعی است که درآمدهای حاصل از آن، جنگ روسیه علیه اوکراین را حمایت میکند. پیش از آغاز جنگ ایران، نارندرا مودی، نخستوزیر هند، وعده داده بود که خرید نفت روسیه را متوقف کرده و در عوض از آمریکا و ونزوئلا نفت خام خریداری کند. اکنون روبیو، که قرار است از ۲۳ تا ۲۶ می برای گفتگو درباره تجارت، همکاری دفاعی و امنیت انرژی به هند سفر کند، میگوید واشنگتن میخواهد مطمئن شود که هند این کار را انجام میدهد.
روبیو گفت: «ما میخواهیم هر چقدر که آنها بخرند، انرژی به آنها بفروشیم.» وی افزود: «ما همچنین فکر میکنیم فرصتهایی با نفت ونزوئلا وجود دارد. در واقع، تا جایی که من میدانم، رئیسجمهور موقت ونزوئلا نیز هفته آینده به هند سفر خواهد کرد.»
تحلیلگران میگویند واشنگتن در تلاش است تا زنجیرههای تأمین انرژی جهانی را بازسازی کند – با هدف کاهش اهرم فشار ایران در هرگونه مذاکرات صلح – در حالی که همزمان کنترل خود را بر بخش نفت ونزوئلا تشدید میکند.
تأثیر بحران تنگه هرمز بر هند
تقریباً نیمی از واردات نفت خام هند به طور معمول از تولیدکنندگان خلیج فارس از طریق تنگه هرمز ارسال میشود، به همراه حجم زیادی از گاز طبیعی مایع و گاز نفتی. اما این مسیر باریک کشتیرانی در خلیج فارس با تشدید درگیریها در اطراف ایران، غیرقابل دسترس شده است.
هند اخیراً در ماه آوریل پس از هفت سال وقفه، و به دنبال کاهش محدود تحریمهای آمریکا، واردات نفت خام ایران را از سر گرفته بود. اما اکنون این محمولهها دوباره متوقف شدهاند و به دلیل محاصره دریایی مداوم بنادر ایران توسط آمریکا، هیچ محموله ایرانی در این ماه وارد نشده است. در همین حال، عرضه از عربستان سعودی – که قبلاً سومین تأمینکننده بزرگ هند بود – تقریباً نصف شده و از ۶۷۰,۰۰۰ بشکه در روز در آوریل به حدود ۳۴۰,۰۰۰ بشکه در روز در این ماه کاهش یافته است.
مقامات هندی همچنین نگرانی خود را در مورد امنیت دریایی در خلیج فارس ابراز کردهاند، با ۱۳ کشتی هندی که در منطقه سرگردان هستند و مقامات میگویند دهلینو میخواهد قبل از اعزام کشتیهای بیشتر برای بارگیری محمولههای سوخت، بازگشت آنها را تضمین کند. چندین کشتی مرتبط با هند اخیراً در نزدیکی تنگه هرمز و سواحل عمان توقیف یا مورد حمله قرار گرفتهاند. یک کشتی باری با پرچم هند در آبهای عمان پس از آتشسوزی ناشی از آنچه مظنون به حمله پهپادی یا موشکی بود، غرق شد.
این اختلال به شدت عرضه جهانی را محدود کرده و تقاضا برای منابع جایگزین نفت خام را افزایش داده است – و راه را برای کشورهایی مانند ونزوئلا باز کرده است تا وارد عمل شوند.
فشار آمریکا برای کاهش وابستگی هند به انرژی روسیه
در همین حال، هند به اتکا به نفت خام روسیه که قبلاً در تانکرهای دریایی بارگیری شده بود، ادامه داده است، پس از آنکه واشنگتن تمدید ۳۰ روزه دیگری از معافیت تحریمی مربوط به این محمولهها را اعلام کرد. اما تحلیلگران میگویند این اقدام تنها یک راهحل کوتاهمدت است زیرا هند با فشار فزاینده واشنگتن برای کاهش وابستگی خود به واردات انرژی روسیه مواجه است.
مارک ایوب، محقق و مشاور سیاست انرژی، به الجزیره گفت: «گزینههای هند در حال حاضر اساساً نفت خام تحریمشده روسیه یا نفت خام سنگین از ونزوئلا است.» وی افزود: «معافیت نفت روسیه فقط برای محمولههایی اعمال میشود که قبلاً بارگیری شده بودند، و بخش زیادی از آن عرضه قبلاً مصرف شده است. هنوز هم میتوانید نفت خام روسیه را در بازار پیدا کنید، اما نه به همان مقادیر اوایل سال جاری. مصرف انرژی هند بسیار بالا باقی مانده است، بنابراین هنوز هم باید منابع را از کشورهای دیگر تأمین کند.»
جستجو برای تأمینکنندگان جایگزین در حالی صورت میگیرد که آمریکا به طور فزایندهای متحدان خود را تحت فشار قرار میدهد تا از نفت خام ایران و روسیه فاصله بگیرند و در عین حال جریانهای انرژی جهانی را حول کشورهایی که بیشتر با منافع استراتژیک واشنگتن همسو هستند، بازسازی کند.
اهداف پنهان واشنگتن در ونزوئلا
ونزوئلا بر اساس اطلاعات اداره اطلاعات انرژی آمریکا، دارای ذخایر اثبات شده نفت خام ۳۰۳ میلیارد بشکه است. با این وجود، پس از سالها تحریمهای یکجانبه آمریکا، کمتر از ۱ درصد از عرضه جهانی نفت خام را تولید میکند. در سال ۲۰۰۷، هوگو چاوز، رئیسجمهور فقید ونزوئلا، بخشهای بزرگی از صنعت نفت این کشور را ملی کرد و سودها را از شرکتهای خارجی به سمت برنامههای هزینههای اجتماعی هدایت کرد. واشنگتن به مرور زمان با تحریمهای گستردهای پاسخ داد که توانایی ونزوئلا برای صادرات نفت و دسترسی به منابع مالی بینالمللی را به شدت محدود کرد.
شورون تنها شرکت بزرگ نفتی آمریکایی است که عملیات قابل توجهی در ونزوئلا دارد و حدود ۲۵۰,۰۰۰ بشکه در روز از طریق سرمایهگذاریهای مشترک با شرکت دولتی نفت PDVSA تولید میکند. نیویورک تایمز گزارش داده است که اکسونموبیل اکنون در حال نهایی کردن توافقی برای بازگشت به ونزوئلا برای اولین بار در تقریباً دو دهه است.
منتقدان میگویند کمپین واشنگتن علیه مادورو هرگز صرفاً درباره دموکراسی یا حقوق بشر نبوده، بلکه درباره بازگرداندن نفوذ آمریکا بر یکی از بزرگترین ذخایر نفتی جهان و جایگزینی نفت خام ایران با منابع ونزوئلا بوده است – که راه را برای درگیری با تهران باز میکند. استراتژی فروش نفت ونزوئلا به بازار انرژی بینالمللی اهداف متعددی برای واشنگتن دارد: کاهش اهرم فشار ایران بر بازارهای جهانی نفت در حالی که آمریکا در حال مذاکره برای یک توافق صلح است، و همزمان بازگرداندن بخش نفت ونزوئلا به مدار سرمایه آمریکا.
رودریگز، با وجود انتقاد علنی از عملیات تحت حمایت آمریکا که مادورو را برکنار کرد، به دلیل همکاری با واشنگتن و کمک به تسهیل توافقات نفتی جدید، مورد تمجید دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، قرار گرفته است. درآمدهای نفتی حاصل از توافقات صادراتی جدید از طریق مکانیسمهای تحت نظارت وزارت خزانهداری آمریکا به شدت کنترل میشود، در حالی که شرکتهای درگیر در این تجارت باید تحت شرایط تعیین شده توسط واشنگتن و تحت ترتیبات مجوز آمریکا فعالیت کنند.
کارشناسان میگویند بازدیدهای موازی روبیو و رودریگز از هند نشان میدهد که چگونه دیپلماسی انرژی به طور فزایندهای تحت تأثیر پیامدهای ژئوپلیتیکی جنگهای مربوط به ایران و ونزوئلا شکل میگیرد.
روابط دیرینه هند با نفت ونزوئلا
هند روابط دیرینهای با بخش نفت ونزوئلا دارد. شرکتهای دولتی هند، به رهبری ONGC Videsh، در سال ۲۰۰۸ وارد ونزوئلا شدند و به دنبال دسترسی به ذخایر نفت خام سنگین بودند. تا سال ۲۰۱۰، کنسرسیومهای هندی سهام پروژههای بزرگ از جمله کارابوبو-۱ در کمربند نفتی اورینوکو را تضمین کرده بودند، در حالی که در سال ۲۰۱۲، هند از چین به عنوان بزرگترین واردکننده آسیایی نفت خام ونزوئلا پیشی گرفت.
اما تحریمهای اعمال شده توسط واشنگتن بر PDVSA، پالایشگاهها و تجار هندی را مجبور کرد تا برای جلوگیری از تحریمهای ثانویه آمریکا، خریدها را به شدت کاهش دهند. این وضعیت پس از آن تغییر کرد که مقامات تحت حمایت واشنگتن در کاراکاس پس از برکناری مادورو در ژانویه، توافقنامه جدیدی برای تأمین نفت با آمریکا امضا کردند، زمانی که تعداد محدودی از شرکتها مجاز به خرید مستقیم نفت خام ونزوئلا از PDVSA شدند.
نفت ونزوئلا به ویژه برای مجتمع پالایشگاهی غولپیکر Reliance Industries در جامناگار، گجرات، که یکی از معدود تأسیسات جهان قادر به فرآوری کارآمد نفت خام فوق سنگین است، بسیار مناسب است. اما تنها تعداد کمی از پالایشگاههای دیگر هند مجهز به فرآوری نفت سنگین و غنی از گوگرد است که در ونزوئلا استخراج میشود.
با این وجود، بر اساس دادههای Kpler، ونزوئلا تاکنون در این ماه حدود ۴۱۷,۰۰۰ بشکه در روز به هند عرضه کرده است که از ۲۸۳,۰۰۰ بشکه در روز در آوریل افزایش یافته است. در نُه ماه گذشته هیچ محموله ونزوئلایی به هند ارسال نشده بود. از آنجایی که کل واردات نفت خام هند در این ماه در بحبوحه بحران عرضه جهانی نفت به حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است، رودریگز و روبیو اکنون امیدوارند که توافقی را تضمین کنند که میتواند راه را برای ادامه این افزایش در صادرات نفت هموار کند.
#نفت_ونزوئلا #بحران_انرژی #تنگه_هرمز #تحریم_آمریکا #هند #ایران #ژئوپلیتیک_انرژی #سیاست_خارجی_آمریکا #بازار_جهانی_نفت #امنیت_انرژی